Supreme Court dismisses appeal in social security pension case where dispute is over payment amount, not legal right. Appeal inadmissible under social security law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's appeal regarding a social security pension for total disability, ruling the appeal inadmissible. The lower court determined the dispute concerned the payment amount rather than the legal right to the benefit, citing a value of 1,792 PLN. The Supreme Court affirmed this by noting that disability degree is a condition for acquiring the right, not a prerequisite, making the case purely about the benefit's value.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Art. 3982 § 1 k.p.c.: When a social security recipient disputes the amount of a pension already granted based on partial disability, the appeal is inadmissible as it concerns the value of the benefit, not the legal right to it.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UZ 44/11
POSTANOWIENIE
Dnia 15 grudnia 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)
SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)
SSN Zbigniew Hajn
w sprawie z wniosku M.R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2011 r.,
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 30 czerwca 2011 r.,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., 10 Sąd Apelacyjny odrzucił
skargę kasacyjną ubezpieczonego M.R. w sprawie o rentę z tytułu całkowitej
niezdolności do pracy od wyroku tego Sądu z dnia 25 listopada 2010 r.
Sąd Apelacyjny wskazał, że spór dotyczył przyznania prawa do renty z tytułu
całkowitej niezdolności do pracy. Jako wartość przedmiotu sporu w skardze
kasacyjnej – po wezwaniu do uzupełnienia w tym zakresie – wskazana została
kwota 1792 zł. Sąd Apelacyjny ocenił, że sprawa ma w istocie charakter sporu
o wysokość świadczenia a nie – jak chciał tego skarżący – sporu o prawo.
Podniósł, że zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r.,
Nr 39 poz. 353 ze zm.) stopień niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki
warunkującej powstanie prawa. Spór ma zatem charakter sporu o wysokość
świadczenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 1792 zł. Ta zaś wartość,
zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., przemawia za niedopuszczalnością skargi kasacyjnej.
W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego
uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wywodzi, że skarżący nie domaga się
świadczenia pieniężnego, ale prawa niemajątkowego
– ustalenia stopnia
niezdolności do pracy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie znajduje uzasadnienia i wymagało oddalenia.
Na
wstępie
wypada przypomnieć,
że
ograniczenia
dopuszczalności
wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego
w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240 poz. 2052 ze zm.)
rolą tego sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w
ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów
powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków
odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne
i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Sąd Najwyższy nie sprawuje
zatem funkcji zwykłego sądu odwoławczego. Nie ma takiej potrzeby, albowiem
Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie.
Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem
Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane
szczególnymi przesłankami. Takie przesłanki dopuszczalności postępowania
dotyczącego skargi kasacyjnej przewiduje m.in. art. 3982 k.p.c.
Ustawodawca w § 1 zd. stosuje metodę dopuszczalności skargi opartą na
wartości
przedmiotu
zaskarżenia.
W
sprawach
z
zakresu
prawa
pracy
i ubezpieczeń społecznych pozostaje ona i tak znacząco niższa niż w sprawach
typowo cywilnych i gospodarczych. Ujęte w art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. przypadki
dopuszczalności skargi bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia należy
postrzegać jako wyjątki od reguły, a zatem wykładać w sposób nierozszerzający.
W pierwszej kolejności wypada sprostować oczywiście niezasadne wywody
zażalenia, zmierzające do tezy, że sprawa ma charakter sprawy o prawo
niemajątkowe – ustalenie stopnia niezdolności do pracy. Po pierwsze, przedmiot
rozpoznania w sporze z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony zostaje
treścią decyzji. Ta zaś dotyczyła prawa do renty a nie ustalenia stopnia
niezdolności do pracy. Po drugie nie ma potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek
sporu w przedmiocie ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Jest to bowiem fakt,
który ma znaczenie tylko z punktu widzenia prawa do renty. Zakład Ubezpieczeń
Społecznych nie zajmuje się ustaleniem w decyzjach tego rodzaju faktów. Jego
obowiązkiem pozostaje natomiast (m.in.) ustalenie uprawnień do świadczeń
z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, chyba że na mocy
odrębnych przepisów obowiązki te wykonują płatnicy składek (art. 68 ust. 1 pkt 1 lit.
b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).
Innymi słowy ocena stopnia niezdolności do pracy ma znaczenie wyłącznie
z punktu widzenia prawa do renty lub innych świadczeń z ubezpieczenia
społecznego.
Sprawa dotyczyła zatem prawa do renty a nie – jak chciałby obecnie
pełnomocnik skarżącego – ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Renta zaś ma
w sposób oczywisty charakter majątkowy, a zatem stanowi prawo majątkowe. Spór
na tle tego prawa wymaga określenia wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia,
które m.in. warunkują dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej.
Niedopuszczalne przy tym okazuje się takie wykładanie pojęcia „spraw
o prawo do renty i emerytury”, które uprawniałoby do wniesienia skargi kasacyjnej
w każdej sprawie, w której jakikolwiek sposób stosowane są przepisy dotyczące
tych świadczeń. Wyjątek stawałby się bowiem regułą, a nie taki był w tym
przypadku zamiar ustawodawcy.
Sąd Najwyższy zamiar ów odczytuje następująco. Dopuszczalność skargi
kasacyjnej w sprawach o przyznanie emerytury i renty dotyczy tylko tych sytuacji,
w których świadczenie w ogóle nie zostało przyznane. W takim przypadku osoba,
która uważa się za uprawnioną, pozostaje w ogóle bez prawa do konkretnego
świadczenia. Taka sytuacja uzasadnia rozpatrzenie sprawy także przez Sąd
Najwyższy jako – co do zasady – sąd prawa. Nie można z tą sytuacją utożsamiać
przypadków, w których uprawniony uzyskuje prawo do świadczenia, natomiast
twierdzi, że przysługuje mu świadczenie w większej – niż to wyliczono – wysokości.
Względy, jakie powodują to zróżnicowanie, jeśli nie wynikają z samej istoty prawa
do emerytury czy renty, nie uprawniają do kierowania skargi kasacyjnej na
warunkach preferencyjnych, wynikających z art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy od wielu lat konsekwentnie przyjmuje, że gdy ubezpieczony
domaga się renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy mając prawo do renty
w związku z częściową niezdolnością, to wartość przedmiotu spory i zaskarżenia w
takich sprawach wyznacza art. 22 k.p.c. a sprawy nie stanowią sporów o prawo w
rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c. Stanowisko takie zajmuje Sąd Najwyższy w
postanowieniach z: 14 kwietnia 2008 r., sygn. II UZ 8/08; 6 listopada 2008 r., sygn.
II UZ 47/08; 16 lipca 2009 r., sygn. II UZ 22/09, 10 marca 2011 r., sygn. III UZ 2/11.
Wiele jest także rozstrzygnięć, w których w identyczny sposób Sąd Najwyższy
wypowiada się ogólnie o świadczeniach emerytalno-rentowych (np. postanowienie
z 17 listopada 2010 r., sygn. II UZ 31/10). Odmienne stanowisko zajął Sąd
Najwyższy – w odniesieniu do renty – jedynie w rozstrzygnięciu z dnia 3 listopada
2004 r. w sprawie I UZ 37/04. Na marginesie należy zauważyć, że nie sposób
wywodzić żadnych konsekwencji z przywołanego przez skarżącego rozstrzygnięcia
dotyczącego stopnia niepełnosprawności. Sprawa ta dotyczyła bowiem szeroko
pojętej sfery pomocy społecznej a nie ubezpieczenia społecznego.
W sprawach o renty z ubezpieczenia społecznego wypada powołać się na
regulacje ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 153 poz. 1227 ze zm.). Przepis
art. 57 ust. 1 pkt 1 tej ustawy jako przesłankę nabycia prawa wymienia niezdolność
do pracy. Lege non distinguente chodzi tu zarówno o niezdolność całkowitą jak
i częściową. Różnica uwidacznia się dopiero w treści art. 62 ustawy, który określa
wysokość renty. Wyraźnie zatem widać, że stopień niezdolności nie stanowi
przesłanki nabycia prawa, a jedynie ustalenia jego wysokości. Nie ma zatem
wątpliwości, że w razie przyznania renty w wysokości wynikającej z częściowej
niezdolności do pracy spór nie ma charakteru sporu o prawo do renty, a o jej
wysokość.
Przytoczone na wstępie niniejszego uzasadnienia uwagi pozwalają na
podkreślenie i uwypuklenie konsekwencji stanowiska wynikającego z analizy tej,
szczegółowej, regulacji. Wyniki wykładni literalnej, systemowej i celowościowej
wzajemnie się uzupełniają i prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna w sprawie
pozostawała niedopuszczalna.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.