Supreme Court allows pension claim by Polish citizen without repatriation card, ordering agency to verify citizenship status.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland overturned a lower court decision denying early retirement to a worker who lacked a repatriation card. The applicant argued that his work in the former USSR should count toward pension eligibility, but the Social Insurance Office refused without verifying his Polish citizenship status. The Court ruled that the agency must inform the applicant how to prove citizenship under the Polish Citizenship Act rather than demanding a specific document that may not exist.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie; Art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie: The social insurance office must inform the applicant of the procedure to prove Polish citizenship status for repatriants, rather than unilaterally rejecting claims based solely on the absence of a repatriation card.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 28 maja 1996 r.
II URN 11/96
W sprawie o świadczenia emerytalno-rentowe, w razie braku Karty repatriacyjnej, zarówno organ rentowy, jak i Sąd orzekający powinny wskazać
zainteresowanemu możliwość uzyskania - trybie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15
lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) - zaświadczenia właściwego wojewody o posiadaniu obywatelstwa polskiego.
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Maria Mańkowska, Maria
Tyszel (sprawozdawca),
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 1996 r., sprawy z powództwa
Kazimierza Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. o
wcześniejszą emeryturę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu
Najwyższego [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 28 października 1994 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. z dnia 29 marca 1994 r. [...] i sprawę przekazał temuż Oddziałowi do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C., decyzją z dnia 29 marca 1994 r.
odmówił Kazimierzowi Z., urodzonemu 25 września 1936 r., przyznania prawa do
wcześniejszej emerytury dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących
zakładów pracy stwierdzając, że nie wykazał on wymaganego okresu zatrudnienia lecz
tylko 31 lat 7 miesięcy, 7 dni. Na uprawnienia do wcześniejszej emerytury organ
rentowy nie zaliczył wnioskodawcy pracy wykonywanej w b. ZSRR, ponieważ nie
przedłożył karty repatriacyjnej.
W odwołaniu, wniesionym do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych wnioskodawca domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i zaliczenia na
uprawnienia do emerytury okresu pracy w b. Związku Radzieckim od dnia 26 września
1952 r. do dnia 22 maja 1962 r.
Wyrokiem z dnia 28 października 1994 r., [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawcy. Z uzasadnienia
wyroku wynika, że - zdaniem Sądu orzekającego - okresu pracy wnioskodawcy, w
spornym okresie, nie można zaliczyć na uprawnienia emerytalne, ponieważ podczas
zatrudnienia w b. ZSRR był obywatelem tego kraju, a jego przyjazd do Polski nie był
repatriacją. "Wnioskodawca nie złożył dowodu uznania go za repatrianta a do zakresu
działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie należy ocena czy osoba
zainteresowana jest repatriantem."
W rewizji nadzwyczajnej Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł o uchylenie
wyroku i decyzji organu rentowego z dnia 11 marca 1994 r. oraz o przekazanie sprawy
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. do ponownego rozpoznania
zarzucając, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa, w
szczególności art. 2 ust. 2 pkt e ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji
emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw
(Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).
Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Wydając zaskarżony wyrok Sąd orzekający ograniczył się do ustalenia, że
wnioskodawca, który w spornym okresie zatrudnienia, tj. w latach 1952-1962, był
obywatelem Związku Radzieckiego, narodowości polskiej, zamieszkał w Polsce na stałe
w 1962 r., a w późniejszym czasie zostało mu nadane obywatelstwo polskie. Z
wyjaśnień wnioskodawcy złożonych przed Sądem na rozprawie w dniu 28 października
1994 r. oraz z jego pisma [...] wynika, że jego ojciec, z którym mieszkał, do wkroczenia
Armii Radzieckiej w 1939 r. na wschodnie tereny II Rzeczypospolitej Polskiej, był
obywatelem polskim narodowości polskiej. Był też objęty akcją repatriacyjną w 1946 r.,
jednakże z niej zrezygnował, bo "(...) było żal zostawić piękne gospodarstwo". W 1957
r.odmówiono zgody na repatriację wnioskodawcy z uwagi na odbywanie służby
wojskowej przez jego brata i dopiero w 1962 r. uzyskał zgodę władz radzieckich i
Konsula Polskiego na wyjazd do Polski, a w Urzędzie Spraw Wewnętrznych w C. - kartę
stałego pobytu.
Sąd orzekający podkreślając w uzasadnieniu swego wyroku, że do zakresu
działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie należy ocena, czy osoba zainteresowana jest repatriantem przeoczył, że Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów
z dnia 26 stycznia 1994 r., II UZP 12/93 (OSNAPiUS 1994 Nr 9 poz. 149), wyrażając
ten pogląd, w uzasadnieniu uchwały wskazał, że "cudzoziemiec narodowości lub
pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe i
uzyskał na to osiedlenie się, zezwolenie właściwego organu polskiego, jest uprawniony
do uzyskania od właściwego organu administracji państwowej - w trybie art. 17 ust. 4
ustawy o obywatelstwie - stwierdzenia obywatelstwa polskiego na podstawie art. 12
tejże ustawy" tj. stwierdzenia, że jest repatriantem. Uchwała ta odnosiła się wyłącznie
do określenia kompetencji organu rentowego, natomiast w żaden sposób nie wyrażono
w niej poglądu, że sąd pracy i ubezpieczeń społecznych nie jest uprawniony do
samodzielnego prowadzenia postępowania.Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy
w wyroku z dnia 18 listopada 1994 r., II URN 46/94 (OSNAPiUS 1995 nr 7 poz. 91),
oraz Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 21 czerwca 1995 r., W 16/94, które to
orzeczenia jednakże, w czasie rozstrzygania niniejszej sprawy nie mogły być znane
Sądowi orzekającemu.
Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w całej rozciągłości podziela dotychczasowe, wskazane wyżej orzecznictwo. Słusznym jest więc zarzut zawarty w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, że brak jest podstaw prawnych do twierdzenia , że
jedynym dowodem posiadania statusu repatrianta jest karta repatriacyjna. W świetle
materiału dowodowego w niniejszej sprawie, organ rentowy nie powinien ograniczać
swego postępowania do żądania przedłożenia karty repatriacyjnej lecz do jego obowiązku należało poinformowanie wnioskodawcy o sposobie udowodnienia tej okoliczności np. przez przedstawienie zaświadczenia potwierdzającego fakty, o których mowa
w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10,
poz. 44 ze zm.). Nadanie przez Radę Państwa wnioskodawcy, uchwałą z dnia 10
stycznia 1974 r., obywatelstwa polskiego nie wyklucza możliwości jej reasumpcji przez
Prezydenta RP i stwierdzenia nabycia obywatelstwa polskiego na mocy przepisu art. 12
ust. 2 powołanej ustawy o obywatelstwie polskim. W tym celu należy wnioskodawcy
udzielić stosownego terminu.
Uznając wnioski i zarzuty rewizji nadzwyczajnej za uzasadnione Sąd Najwyższy
uznał, że jej uwzględnieniu nie stoi na przeszkodzie upływ terminu przewidzianego w
art. 421 § 2 k.p.c., ponieważ zaskarżony wyrok nie tylko narusza prawo, w
szczególności przepis wskazany w rewizji nadzwyczajnej, ale narusza także interes
Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności zasadę zaufania obywateli do prawidłowego
działania organów Państwa prawnego, zwłaszcza wymiaru sprawiedliwości. Ponadto,
pozbawienia wnioskodawcy wcześniejszej emerytury przysługującej w okolicznościach
określonych w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach
rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy
oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r, Nr 4, poz. 19) godzi w istotny sposób
w jego sytuację życiową i materialną i jest sprzeczne z polityką socjalną Państwa.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy art. 421§1 i 422 § 2 w zw. z
art. 4775 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.