Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UZP 12/93 Generato dall'IA

Social Security Act excludes repatriant status determination from its scope for pension periods abroad.

Numero d'incarto II UZP 12/93
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that the Social Insurance Institution lacks authority to determine if an individual is a repatriant for pension purposes. The Court found that the relevant citizenship law allows for repatriant status to be acquired after arrival in Poland, contrary to the Ministry's strict pre-arrival requirement. Consequently, the question of repatriant status falls outside the Social Insurance Institution's statutory mandate.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych; Art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie: The determination of repatriant status is not within the scope of the Social Insurance Institution's powers and must be assessed individually based on citizenship law criteria.

Parole chiave

Generato dall'IA
Social Insurance Institution repatriant status pension periods abroad citizenship acquisition statutory scope of action emerytalno-rentowe Polish citizenship law

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 11 ust. 1 pkt 2 of the Act of 25 November 1986 on the organization and financing of social insurance
wymieniony enumeratywnie w art. 11 ust.
Art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. e of the Act of 17 October 1991 on the revaluation of pensions and annuities
celu uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych (art. 2 ust.
Art. 12 ust. 2 of the Act of 15 February 1962 on Polish citizenship
obywatelstwo polskie i spełnia wymagania określone w art. 12 ust.
art. 127 k.p
Od decyzji wojewody, zgodnie z art. 127 k.p.a.
art. 196 k.p
art. 196 k.p.a. - zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej
art. 155 k.p
prawnych do zmiany tej decyzji w trybie art. 155 k.p.a.
art. 156 § 1 k.p
Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 157 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 26 stycznia 1994 r.

II UZP 12/93

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza,

Józef Iwulski, Krzysztof Kolasiński, Stefania Szymańska (współsprawozdawca), Maria

Tyszel (sprawozdawca), SA: Kazimierz Jaśkowski,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 1994 r. wniosku Rzecznika Praw

Obywatelskich, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do

rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej

odpowiedź na następujące zagadnienie prawne:

"Czy do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozumieniu art.

11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 z 1989 r. ze zm.) należy stwierdzenie

statusu "repatrianta", jeżeli warunkuje on zaliczenie okresu zatrudnienia za granicą w

celu uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. e ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw

- Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), w sytuacji, gdy osoba zainteresowana otrzymała

obywatelstwo polskie i spełnia wymagania określone w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 15

lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49) ?"

podjął następującą uchwałę:

Do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozumieniu art.

11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 z 1989 r. ze zm.) nie należy

ocena, czy osoba zainteresowana jest repatriantem.

Uzasadnienie

Przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich zagadnienie prawne

zrodziło się na tle sprawy małżonków Krystyny i Stanisława W. Oboje małżonkowie,

narodowości polskiej, obywatele Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich,

zgłosili w 1969 r. w Konsulacie Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wniosek

o zezwolenie na stały pobyt w Polsce. Po uzyskaniu zgody odpowiednich władz

polskich i radzieckich, przybyli do Polski 23 października 1972 r. na podstawie

paszportów radzieckich z wizami pobytowymi. W 1989 r. uzyskali zwolnienie z

obywatelstwa Związku Radzieckiego, a w dniu 13 sierpnia 1991 r. Wojewoda K. wydał

na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o

obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49), zwanej dalej ustawą o obywatelstwie, akt

uznania ich za obywateli polskich.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował małżonków W., że wliczenie do

uprawnień emerytalnych ich zatrudnienia wykonywanego w Związku Radzieckim,

będzie mogło nastąpić po przedłożeniu dokumentu stwierdzającego nabycie

obywatelstwa w trybie art. 12 ustawy o obywatelstwie, tj., że są repatriantami.

Małżonkowie W. wystąpili do Wojewody o zmianę podstawy nabycia obywatelstwa i

uznanie ich za repatriantów, jednakże Urząd Wojewódzki w K. Wydział Spraw

Obywatelskich decyzją z dnia 17 listopada 1992 r. odmówił zmiany poprzedniej decyzji

Wojewody i uznania małżonków W. za repatriantów.

W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego Rzecznik Praw

Obywatelskich sugeruje, że - dla celów emerytalno-rentowych - Zakład Ubezpieczeń

Społecznych powinien samodzielnie ustalać i oceniać, czy osoba zainteresowana jest

repatriantem.

Udzielając odpowiedzi na przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich

zagadnienie prawne, ograniczające się do kompetencji organu rentowego w zakresie

stwierdzenia "statusu repatrianta", Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

I. Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń

społecznych ( jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137ze zm.), zwana dalej

ustawą o organizacji ubezpieczeń społecznych, określa w art. 7, że Zakład

Ubezpieczeń Społecznych jest centralnym organem administracji państwowej

wykonującym zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zakres tych zadań jest

wymieniony enumeratywnie w art. 11 ust. 1 pkt 1-5 oraz w ust. 3. Na mocy pkt 2 tego

przepisu, do zakresu działania Zakładu należy: ustalenie uprawnień do świadczeń z

ubezpieczenia społecznego oraz ich wypłacanie.

Również w myśl art. 88 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwanej dalej

ustawą o z.e.p., Oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydają decyzje w

sprawach świadczeń i świadczenia te wypłacają. Do wniosku w sprawie przyznania

świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich

wysokości (art. 89 ust. 4 ustawy o z.e.p.). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad

wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) określa zarówno sposób

dokumentacji wniosków o świadczenia, jak również środki dowodowe. W świetle tych

przepisów Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest upoważniony do samodzielnego

ustalania faktów mających wpływ na prawo do świadczeń i ich wysokości, a jedynie do

oceny, czy przedłożone dowody uzasadniają przyznanie prawa do określonego

świadczenia i jego wysokości oraz do ewentualnego prowadzenia postępowania

wyjaśniającego w granicach koniecznych do: "uzyskania wszystkich potrzebnych

danych od zainteresowanego". Wyjątek od tej zasady zawarty w § 22 w/w powołanego

rozporządzenia nie dotyczy rozpatrywanego zagadnienia.

II. Sam fakt, że osoba ubiegająca się o świadczenie emerytalno-rentowe jest

repatriantem, nie daje żadnych uprawnień do świadczeń, jednakże § 2 ust. 3

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia

za granicą i zasad udzielania świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tego

zatrudnienia (Dz. U. Nr. 17, poz. 81 w brzmieniu nadanym w Dz. U. z 1990 r. Nr 83,

poz. 485), zwanego dalej rozporządzeniem, stanowi, że: "Przy ustalaniu prawa do

świadczeń uwzględnia się również okresy zatrudnienia osób, które w okresie tego

zatrudnienia nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu

22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów". Zasada ta została powtórzona w art.

2 ust. 2 pkt 1 lit. "e" ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104 poz. 450 ze zm.). Pojęcie

repatrianta, dla celów emerytalno-rentowych, było zdefiniowane w rozporządzeniu Rady

Ministrów z dnia 17 września 1968 r. w sprawie świadczeń rentowych dla repatriantów

(Dz. U. Nr 38, poz. 271) wydanym z upoważnienia art. 119 ustawy z dnia 23 stycznia

1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr

3, poz. 6 ze zm.). Na podstawie § 1 ust. 2 tego rozporządzenia repatriantem była

osoba, która powróciła do kraju po wyzwoleniu (po 22 lipca 1944 r.) i uznana została za

repatrianta przez właściwy organ administracji państwowej. Treść tego przepisu nie

budziła żadnych wątpliwości i zarówno w praktyce, jak w orzecznictwie przyjmowano, że

osoba ubiegająca się o świadczenia rentowe dla repatriantów, była obowiązana

przedstawić odpowiedni dokument właściwego organu administracji państwowej o

uznaniu za repatrianta.

Pominięcie w treści ust. 3 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca

1984 r. oraz w ustawie o rewaloryzacji wskazania organu uprawnionego do

stwierdzenia statusu repatrianta nie oznacza - zdaniem Sądu Najwyższego - że

uprawnienie to zostało "przekazane" Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, nawet

"jeżeli warunkuje on zaliczenie okresu zatrudnienia za granicą w celu uzyskania

świadczeń emerytalno-rentowych".

III. Określenie, kto jest repatriantem, zostało zdefiniowane w art. 12 ust. 2 ustawy

z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49) zwanej dalej

ustawą o obywatelstwie, który wyjaśnia, że: "(...) repatriantem jest cudzoziemiec

narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia

się na stałe, uzyskując na to zezwolenie właściwego organu polskiego". W myśl ust. 1

tego przepisu, osoby przybywające do Polski jako repatrianci nabywają obywatelstwo

polskie z mocy prawa.

W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia, dokonując analizy art. 12,

przyjęto, że ust. 1 tego przepisu odnosi się do "urzędowo zorganizowanej akcji

repatriacyjnej", sugerując, że organ rentowy powinien ocenić, czy osoba zainteresowana spełniła przesłanki z art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie w sytuacji, gdy

"status repatrianta" warunkuje zaliczenie zatrudnienia za granicą na uprawnienie

emerytalno-rentowe.

Sąd Najwyższy nie podziela tego poglądu. Art. 12 ust. 1 ustawy o obywatelstwie

nie zawiera uzależnienia nabycia obywatelstwa polskiego z mocy prawa od przybycia

do Polski osoby zainteresowanej jedynie w ramach umowy międzypaństwowej czy

zorganizowanej akcji przesiedleńczej. Pogląd taki znajdował uzasadnienie pod rządami

ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25), która w

art. 10 ust. 3 stanowiła, że : "osoby przybywające do Polski jako repatrianci w trybie

ustalonym przez właściwe władze, nabywają obywatelstwo polskie z mocy prawa". W

ustawie tej nie zawarto definicji repatrianta, w szczególności nie uzależniała ona tego

statusu od takich kryteriów, jak narodowość czy poprzednie obywatelstwo.

Repatriantem był więc ten, kto przybył do Polski w takim charakterze, w trybie

ustalonym przez właściwe władze. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z

dnia 23 czerwca 1988 r., III AZP 6/88 - OSPiKA z 1990 z. 1-2 poz. 414). Ustawa weszła

w życie już po zakończeniu akcji przesiedleńczych organizowanych na podstawie

układów zawartych przez PKWN w dniu 9 września 1944 r. z Rządami Ukraińskiej i

Białoruskiej SRR oraz w dniu 22 września 1944 r. z Rządem Litewskiej SRR,

dotyczących ewakuacji obywateli polskich z terenów tych republik, oraz na podstawie

umowy z dnia 6 lipca 1945 r.zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności

Narodowej RP i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie

zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej

mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji. Zorganizowane akcje repatriacyjne z krajów

Europy Zachodniej również zostały zakończone przed wejściem w życie ustawy z dnia 8

stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim. Układy republikańskie z 1944 r. obejmowały

wszystkich Polaków i Żydów będących obywatelami polskimi, do dnia 17 września 1939

r., mieszkających na określonym terytorium niezależnie od ich aktualnego obywatelstwa, natomiast umowa z ZSRR z 1945 r. oraz kolejna umowa zawarta w dniu 25

marca 1957 r. między Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej

repatriacji z ZSRR w sprawie osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222)

przewidywały - dla osób korzystających z repatriacji - zmianę obywatelstwa, z tym, że

umowa z 1957 r. zawężała krąg osób uprawnionych do repatriacji, do osób

narodowości polskiej, posiadających w dniu 17 września 1939 r. obywatelstwo polskie,

oraz ich dzieci, ale z ograniczeniami sprecyzowanymi w art. 1 umowy.

Ta ostatnia repatriacja, w przeciwieństwie do poprzednich organizowanych przez

odpowiednie władze, odbywała się w trybie indywidualnym, na zasadzie specjalnych

zaświadczeń wydawanych przez urzędy milicji miejsca zamieszkania i miała zostać

zakończona do dnia 31 grudnia 1958 r.

Przybywający w wyniku tych zbiorowych akcji przesiedleńczych Polacy, którzy w

wyniku zmiany granic Rzeczypospolitej Polskiej znaleźli się na terenach

inkorporowanych do ZSRR, otrzymali w Polsce odpowiednie dokumenty stwierdzające

fakt ich repatriacji: a) w latach 1945-1954 Państwowy Urząd Repatriacyjny wydawał

Kartę Repatrianta (obecnie odpowiednie zaświadczenie wydaje Archiwum Akt

Nowych),b) po 1954 r. zaświadczenie o repatriacji wystawiał Departament SpołecznoAdministracyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Umowa z dnia 25 marca 1957 r. o dalszej repatriacji była skorelowana z

omówionym wyżej art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie

polskim, stanowiąc, że osoby repatriujące się przestawały być obywatelami radzieckimi

z chwilą opuszczenia ZSRR i nabywały obywatelstwo polskie po przybyciu do PRL (art.

10 umowy).

Porównanie przepisów dotyczących repatriacji zawartych w obydwu w/w

ustawach o obywatelstwie polskim wykazuje, że pojęcie repatrianta uległo zmianie.

Jedynie bowiem ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. ograniczała pojęcie repatrianta do

osób, które - spełniając też inne przesłanki - przybywały do Polski w trybie ustalonym

przez właściwe władze, tj. w ramach umowy międzypaństwowej lub zorganizowanej

akcji przesiedleńczej. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 12 ustawy z dnia 15 lutego

1962 r. o obywatelstwie. Skoro zatem przepis ten nie uzależnia uznania osoby

zainteresowanej za repatrianta od sposobu jej przybycia do Polski, w szczególności nie

odwołuje się do: "trybu ustalonego przez właściwe władze", to - zdaniem Sądu

Najwyższego - każdy cudzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który

przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe i uzyskał na takie osiedlenie

zezwolenie właściwego organu polskiego, jest repatriantem w rozumieniu art. 12 ustawy

o obywatelstwie i z mocy prawa nabywa polskie obywatelstwo.

IV. Omawiana ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie, regulując

właściwość organów orzekających w sprawach dotyczących obywatelstwa, nie

wskazuje wprawdzie expressis verbis organu właściwego do orzekania o statusie

repatrianta, jednakże orzekanie we wszystkich sprawach wynikających z ustawy

powierza organom administracji państwowej różnych szczebli (z wyjątkiem spraw

dotyczących dzieci, przekazanych kompetencji sądu). W ustawie tej wskazano, który

organ: a) nadaje, zezwala na zmianę, pozbawia obywatelstwa polskiego,

b) uznaje za obywatela polskiego, c) stwierdza posiadanie i utratę obywatelstwa

polskiego.

W związku ze zmianami Konstytucji (ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Dz. U. Nr

19, poz. 101) oraz zmianami kompetencji organów administracji państwowej, od wejścia

w życie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w

ustawach szczególnych pomiędzy orany gminy a organy administracji rządowej... (Dz.

U. Nr 34. poz. 198) zadania i kompetencje w sprawach z ustawy o obywatelstwie

zostały przekazane: 1) Prezydentowi RP - orzekanie o nadaniu, zezwoleniu na zmianę i

pozbawieniu obywatelstwa polskiego, 2) wojewodom - stwierdzanie posiadania lub

utraty obywatelstwa polskiego (art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie), 3) rejonowym

organom rządowej administracji ogólnej - sprawy związane z obywatelstwem dzieci (w

określonym zakresie), przyjmowanie podań o nadanie obywatelstwa polskiego oraz o

zezwolenie na zmianę obywatelstwa, od osób zamieszkałych w Polsce.

V. Skoro zatem repatriacja jest instytucją prawną związaną z obywatelstwem,

stanowiąc jeden z tytułów nabycia obywatelstwa polskiego - zdaniem Sądu

Najwyższego - ocena, czy osoba zainteresowana jest repatriantem, winna odbywać się

w trybie przewidzianym w ustawie o obywatelstwie. Cudzoziemiec narodowości lub

pochodzenia polskiego,który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stale i

uzyskał na to osiedlenie się zezwolenie właściwego organu polskiego, jest uprawniony

do uzyskania od właściwego organu administracji rządowej - w trybie art. 17 ust. 4

ustawy o obywatelstwie - stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego na podstawie

art. 12 tejże ustawy.

Z przepisów w/w ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji

określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji

rządowej... wynika, że organem takim jest wojewoda, jako organ administracji rządowej

pierwszej instancji. Od decyzji wojewody, zgodnie z art. 127 k.p.a. przysługuje

odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych, jako organu administracji rządowej

wyższego stopnia. Właściwość Ministra Spraw Wewnętrznych w tych sprawach

potwierdza § 1 pkt 5 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1990 r. w

sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych (Dz. U. Nr 49,

poz. 287). Taka decyzja organu administracji państwowej może też być - na podstawie

art. 196 k.p.a. - zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej

niezgodności z prawem (wyjątki przewidziane w § 4 art. 196 k.p.a. nie odnoszą się do

omawianego zagadnienia).

VI. Udzielając odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, Sąd

Najwyższy uznał, że "ustalenie statusu repatrianta" nie mieści się w granicach działania

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zakreślonych we wskazanych powyżej przepisach,

a trybem właściwym dla tegoż ustalenia jest tryb wynikający z ustawy o obywatelstwie

polskim, czyli tryb postępowania administracyjnego. To stanowisko Sadu Najwyższego

jest w tym zakresie zbieżne z poglądem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

przedstawionym w sprawie.

Przyjęcie poglądu, że organ rentowy powinien dla celów emerytalno-rentowych

samodzielnie ustalać, że osoba ubiegająca się o świadczenia, jest repatriantem,

prowadziłoby do sytuacji, w której o spełnieniu przesłanek z art. 12 ustawy o

obywatelstwie, w zależności od potrzeb, decydowałyby nie tylko różne organy

administracji i w różnym trybie, ale i inne podmioty.

Sąd Najwyższy zauważa, że uznanie za repatrianta ma znaczenie nie tylko w

zakresie świadczeń emerytalno-rentowych, lecz powoduje określone konsekwencje w

zakresie wynikającym z obowiązującej "do dnia 14 września 1993 r." uchwały Nr 145

Rady Ministrów w sprawie pomocy dla repatriantów (M.P. Nr 32, poz. 217 ze zm.) takie

, jak przydział mieszkań, osadnictwo rolne, przyznawanie pożyczek na

zagospodarowanie się, uznanie stopni wojskowych i in. Wykonywanie tej uchwały

powierzono Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Repatriacji , a następnie Uchwałą Nr 133

Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 1960 r. w sprawie zniesienia urzędu Pełnomocnika

Rządu do Spraw Repatriacji (M.P. Nr 39, poz. 193), zadania i uprawnienia tego

Pełnomocnika przekazano Ministrowi Spraw Wewnętrznych i jego organom.

VII. Na marginesie powyższego Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że właściwe

zastosowanie ustawy o obywatelstwie polskim powinno było stanowić rozwiązanie

sytuacji, która stała się dla Rzecznika Praw Obywatelskich inspiracją do przedstawienia

omawianego zagadnienia prawnego.

Jak wynika bowiem z dołączonych przez Rzecznika dokumentów Krystyny i

Stanisława W., przyjechali oni ze Lwowa do Polski 23 października 1972 r. jako

obywatele ZSRR narodowości polskiej z zamiarem stałego pobytu i uzyskali zezwolenie

właściwego organu polskiego na osiedlenie się w Polsce, a więc spełnili oni przesłanki

określone w art. 12 ustawy o obywatelstwie polskim. Wobec zwolnienia ich z dnia 27

marca 1991 r. z dniem obywatelstwa radzieckiego, Konwencja między rządem PRL a

rządem ZSRR w sprawie zapobiegania powstawaniu przypadków podwójnego

obywatelstwa, podpisana w Warszawie w dniu 31 marca 1965 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 19),

nie stała już na przeszkodzie stwierdzeniu przez Wojewodę, w trybie art. 17 ust. 4

ustawy o obywatelstwie polskim, że Krystyna i Stanisław W. posiadają obywatelstwo

polskie nabyte z mocy prawa w myśl art. 12 ust. 1 tej ustawy. Nie było też przeszkód

prawnych do zmiany tej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Fakt, że wnioskodawcy w

Konsulacie Generalnym PRL w Kijowie starali się o zezwolenie na pobyt stały w Polsce,

a nie o repatriację, nie wyklucza ustalenia, że spełnili warunki z art. 12 ustawy o

obywatelstwie. Jest bowiem faktem historycznym, powszechnie znanym, że ówczesne

stosunki pomiędzy Związkiem Radzieckim a Polską Rzeczpospolitą Ludową,

praktycznie uniemożliwiały uzyskanie zezwolenia na repatriację.

Sąd Najwyższy nie podziela poglądu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych,

wyrażonego w niniejszej sprawie, że wszystkie przesłanki określone w art. 12 ustawy o

obywatelstwie składające się na pojęcie repatrianta, muszą być spełnione w tym

samym terminie, w szczególności, że zamiar osiedlenia się na stałe w Polsce i zgoda

polskiego organu na takie osiedlenie, powinny być wyrażone jeszcze za granicą, przed

przyjazdem takiej osoby do Polski. To stanowisko nie wynika z treści przytoczonego

wyżej art. 12 ustawy o obywatelstwie, lecz z wieloletniej praktyki ukierunkowanej, ze

względów politycznych, na zapobieganie repatriacji z b. Związku Radzieckiego.

W art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie, in fine, posłużono się imiesłowem

przysłówkowym współczesnym: "uzyskując", używanym dla oznaczenia czynności

pobocznej, odbywającej się jednocześnie z czynnością oznaczoną przez orzeczenie.

Dla czynności wcześniejszej niż czynność oznaczona przez orzeczenie, używa się w

języku polskim imiesłowu przeszłego. Gdyby więc intencją ustawodawcy było uznanie

za repatriantów tylko tych osób, które zezwolenie na stały pobyt w Polsce uzyskały

przed przybyciem do Polski, to ta część przepisu powinna była mieć brzmienie: "(...)

który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe, uzyskawszy na to

zezwolenie...", względnie: (...) "po uzyskaniu na to zezwolenia...".

Oznacza to, że zgoda władz polskich na osiedlenie się na stałe w Polsce mogła

nastąpić również po przybyciu do Polski. Chociaż wnioskodawcy nie odwołali się,

pomimo pouczenia o sposobie i terminie wniesienia odwołania od wydanych w sprawie

decyzji, mogą one zostać, ewentualnie, uchylone w drodze nadzoru przez Ministra

Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 157 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a.

VIII. Sąd Najwyższy zauważa również, że - jak to słusznie podkreślono w

poglądzie przedstawionym w sprawie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych - nie

wszystkie osoby narodowości lub pochodzenia polskiego, które przybyły do Polski i

stale w niej przebywają, mogą być uznane za repatriantów w rozumieniu ustawy o

obywatelstwie polskim; każda sprawa będzie wymagała indywidualnego podejścia i

przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Z uwagi na aktualny i narastający zasięg rozpatrywanego zagadnienia i jego

społeczne znaczenie, należy wskazać na pilną potrzebę uregulowania uprawnień

emerytalno-rentowych osób przesiedlających się do Polski z terytorium innych państw,

poprzez zawarcie odpowiednich umów międzypaństwowych, zwłaszcza z państwami

powstałymi z byłego Związku Radzieckiego.

Kierując się powyższymi motywami, Sąd Najwyższy przedstawione mu do

rozstrzygnięcia zagadnienie wyjaśnił, jak w sentencji uchwały.