Supreme Court dismisses appeal against second-instance judgment regarding public tender and lawyer code violations.

Απόφαση 753 / 2025 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 753/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Αριστείδη Βαγγελάτο, Προεδρεύοντα Αντιπρόεδρο (σύμφωνα με την 1/2025 πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου, κωλυομένης της Αντιπροέδρου Δήμητρας Ζώη), Ελπίδα Σιμιτοπούλου, Μαρία-Μάριον Δερεχάνη, Βάϊα Ζαρχανή και Παρασκευή Γρίβα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 21 Ιανουαρίου 2025, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) με την επωνυμία "ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (ΔΙΠΑΕ)", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην Θεσσαλονίκη και δεν παραστάθηκε. Της αναιρεσίβλητης: δικηγορικής εταιρείας με την επωνυμία "...", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη και παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Γιάννη Αντωνιάδη, ο οποίος έχει καταθέσει τις από 26-1-2024 προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-6-2020 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο .... Εκδόθηκαν η 197/2021 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 5937/2022 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου .... Την αναίρεση της τελευταίας, ζητεί το αναιρεσείον με την από 30-6-2022 αίτησή του.

Με την 149/2024 πράξη της Προέδρου του Β1 Πολιτικού Τμήματος, ορίστηκε, κατ' εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 307 του ΚπολΔ, η δικάσιμος που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγήτρια ορίσθηκε η Αρεοπαγίτης Ελπίδα Σιμιτοπούλου.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τις διατάξεις του άρθρου 307 ΚΠολΔ, αν για οποιονδήποτε λόγο που παρουσιάστηκε μετά το τέλος της συζήτησης είναι αδύνατο να εκδοθεί η απόφαση, η συζήτηση επαναλαμβάνεται, αφού οριστεί νέα δικάσιμος και κοινοποιηθεί κλήση. Ο ορισμός της δικασίμου μπορεί να γίνει και η κλήση για τη συζήτηση μπορεί να κοινοποιηθεί με την επιμέλεια είτε κάποιου διαδίκου είτε της γραμματείας του δικαστηρίου. Η επαναλαμβανόμενη κατ' άρθρο 307 ΚΠολΔ συζήτηση αποτελεί, όπως και η από το άρθρο 254 ΚΠολΔ συζήτηση, συνέχεια της προηγούμενης και όχι νέα συζήτηση. Συνακόλουθα, ο διάδικος που δεν παρίσταται στην επαναλαμβανόμενη συζήτηση, είχε όμως παραστεί στην αρχική, δικάζεται αντιμωλία, ο διάδικος δε που παρίσταται στην επαναλαμβανόμενη συζήτηση δεν χρειάζεται να καταθέσει εκ νέου προτάσεις (ΑΠ 139/2024, 936/2018, 869/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, φέρεται προς ανασυζήτηση, στη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, η από 30-6-2022 (αριθ. έκθ. κατάθ. ...2022) αίτηση αναίρεσης, σύμφωνα με την υπ' αριθ. 149/2024 Πράξη της Προέδρου του Β1 Πολιτικού Τμήματος, κατ' εφαρμογή του άρθρου 307 ΚΠολΔ, αφού διαπιστώθηκε με την υπ'αριθ. 129/2024 πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου αδυναμία έκδοσης απόφασης επί της εν λόγω αίτησης, η οποία είχε συζητηθεί στις 23-1-2024 ενώπιον του Β1 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, λόγω σοβαρού προβλήματος υγείας της Εισηγήτριας Αρεοπαγίτη.

Κατά την παρούσα δικάσιμο (21-1-2025), το αναιρεσείον, το οποίο είχε εκπροσωπηθεί κατά τη δικάσιμο της 23-1-2024 (που ορίστηκε αυτεπαγγέλτως, επειδή κατά την αρχικώς ορισθείσα δικάσιμο της 7-2-2023 ανεστάλη λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών η λειτουργία των δικαστηρίων και εισαγγελιών της Περιφέρειας Αττικής και των Περιφερειακών Ενοτήτων Βοιωτίας και Ευβοίας της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδος με την Υ.Α. 10411οικ./5-2-2023) από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σπύρο Κωνσταντόπουλο, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, δεν παραστάθηκε, ενώ η αναιρεσίβλητη δικηγορική εταιρεία, η οποία κατά τη δικάσιμο της 23-1-2024 είχε εκπροσωπηθεί από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Αντωνιάδη, εκπροσωπήθηκε από τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο.

Από το από 19-9-2024 αποδεικτικό επίδοσης του επιμελητή του Πρωτοδικείου ... Κ. Δ. προκύπτει ότι το αναιρεσείον κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα να παραστεί στην ανωτέρω δικάσιμο (21-1-2025), δεδομένου ότι επιδόθηκε στον ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο του, ως αντίκλητο αυτού (άρθρο 143 παρ. 1 ΚΠολΔ), ακριβές αντίγραφο της 149/2024 Πράξης της Προέδρου του Β1 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου με κλήση προς συζήτηση για τη δικάσιμο αυτή.

Κατά συνέπεια, η υπόθεση θα συζητηθεί αντιμωλία των διαδίκων, σύμφωνα με την προηγηθείσα νομική σκέψη.

Με την υπό κρίση αίτηση διώκεται η αναίρεση της εκδοθείσας αντιμωλία των διαδίκων, κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών από αμοιβές, υπ' αριθ. 5937/2022 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου ....

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553 παρ. 1 περ. β', 556 παρ. 1, 558, 564 παρ. 3 και 566 παρ. 1 ΚΠολΔ), συνεπώς είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτουν τα εξής: Η ενάγουσα δικηγορική εταιρεία άσκησε ενώπιον του Ειρηνοδικείου ... την από 4-6-2020 (αριθ. έκθ. κατάθ. ...2020) αγωγή, με την οποία ισχυρίστηκε ότι στις 25-6-2019 καταρτίστηκε εγγράφως, μεταξύ αυτής και του εναγομένου ΝΠΔΔ, σύμβαση ανάθεσης νομικής υποστήριξης με πάγια περιοδική αμοιβή ποσού (μαζί με τον ΦΠΑ) 2.790 ευρώ μηνιαίως και διάρκειας έως 25-9-2019, η οποία δυνάμει του από 2-10-2019 συμφωνητικού παρατάθηκε έως 31-12-2019.

Ότι αντικείμενο της ως άνω σύμβασης ήταν η νομική υποστήριξη των Διοικητικών Υπηρεσιών και της Διοικούσας Επιτροπής του εναγομένου, με έμφαση στα ζητήματα που ανέκυπταν από την εφαρμογή του Ν. 4610/2019, δυνάμει του οποίου το ... ΤΕΙ ..., το ΤΕΙ ... και το ΤΕΙ ... εντάχθηκαν στο εναγόμενο ΝΠΔΔ. Ότι, στα πλαίσια της ανωτέρω σύμβασης, συνέταξε πενήντα επτά (57) γνωμοδοτήσεις, πλέον των προφορικών, εκδίδοντας για κάθε μήνα το αντίστοιχο τιμολόγιο παροχής υπηρεσιών ποσού 2.250 ευρώ πλέον ΦΠΑ 540 ευρώ και συνολικά 2.790 ευρώ.

Ότι, επιπλέον, λόγω κωλύματος του νομικού συμβούλου του καταργηθέντος ΤΕΙ ..., για τον λόγο που ειδικότερα αναφέρεται στην αγωγή, με την υπ' αριθ. 15/4-12-2019 απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής του εναγομένου της ανατέθηκε η εκπροσώπηση του τελευταίου ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, σε υπόθεση που επρόκειτο να εκδικαστεί στις 5-12-2019, με συμφωνηθείσα αμοιβή ίση με την αξία του σχετικού γραμματίου προείσπραξης.

Ότι, στα πλαίσια της ανωτέρω εντολής, το μέλος αυτής (ενάγουσας) Ι. Α. εκπροσώπησε το εναγόμενο ενώπιον του ΣτΕ στις 5-12-2019, εκδόθηκε δε από την ενάγουσα το αντίστοιχο τιμολόγιο παροχής υπηρεσιών ποσού 608,84 ευρώ (μαζί με τον ΦΠΑ), το οποίο δεν έχει εξοφληθεί από το εναγόμενο. Ισχυρίστηκε, επίσης, ότι το τελευταίο της κατέβαλε τη συμφωνηθείσα πάγια αμοιβή της έως και τον Οκτώβριο 2019, ενώ της οφείλει την πάγια αμοιβή των μηνών Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου, για την οποία εκδόθηκαν από αυτή τα αντίστοιχα τιμολόγια παροχής υπηρεσιών, ποσού 2.790 ευρώ έκαστο (μαζί με τον ΦΠΑ).

Ζήτησε δε, να υποχρεωθεί το εναγόμενο να της καταβάλει, για τις ανωτέρω αιτίες, το συνολικό ποσό των (2.790 + 2.790 + 608,84 =) 6.188,84 ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επομένη της έκδοσης εκάστου τιμολογίου, άλλως από την επίδοση της αγωγής. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την υπ' αριθ. 197/2021 απόφασή του δέχθηκε την αγωγή και υποχρέωσε το εναγόμενο να καταβάλει στην ενάγουσα το ποσό των 6.188,84 ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επομένη της έκδοσης εκάστου τιμολογίου.

Την απόφαση αυτή προσέβαλε το εναγόμενο με την από 9-11-2021 έφεση, εκδόθηκε δε επ' αυτής η υπ' αριθ. 5937/2022 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου ..., που δέχθηκε τυπικά και απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την υπό κρίση αίτησή του.

Ι) Με το (ήδη καταργηθέν) άρθρο 1 παρ. 1 του Ν. 3391/2005 (ΦΕΚ Α' 240) ορίζεται ότι "1. Ιδρύεται Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος (ΔΙ.ΠΑ.Ε.) με έδρα τη Θεσσαλονίκη, ως αυτοτελές και πλήρως αυτοδιοικούμενο ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα και με διεθνή διακριτική ονομασία .... Το ΔΙ.ΠΑ.Ε. είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου που τελεί υπό εποπτεία του Κράτους, η οποία ασκείται από τον Υπουργό Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων".

Το άρθρο τούτο καταργήθηκε με το άρθρο 56 του Ν. 4610/2019 (ΦΕΚ Α' 70/7-5-2019), ενώ με το άρθρο 1 αυτού ορίστηκε ότι "Το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος (ΔΙ.ΠΑ.Ε.), με έδρα τη Θεσσαλονίκη, που ιδρύθηκε με το άρθρο 1 του ν. 3391/2005 (Α' 240), οργανώνεται και λειτουργεί ως Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα (Α.Ε.Ι.) πανεπιστημιακού τομέα σύμφωνα με την παράγραφο 1 και την περίπτωση α' της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4485/2017 (Α' 114)".

Περαιτέρω, με το άρθρο 6 του ίδιου νόμου (4610/2019) το ... ΤΕΙ ..., το ΤΕΙ ... και το ΤΕΙ ... καταργήθηκαν ως αυτοτελή νομικά πρόσωπα και εντάχθηκαν στο εναγόμενο ΔΙ.ΠΑ.Ε., το οποίο υπεισήλθε, ως οιονεί καθολικός διάδοχος αυτών, σε όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, ενώ με τα άρθρα 7 και 10 αυτού ορίζεται ότι το πάσης φύσεως προσωπικό των καταργηθέντων ΤΕΙ (άρθρο 7), το μόνιμο και με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου διοικητικό προσωπικό αυτών, καθώς και οι δικηγόροι με σύμβαση αορίστου χρόνου και πάγια έμμισθη εντολή των ΤΕΙ (άρθρο 10) μεταφέρονται αυτοδίκαια στο ΔΙ.ΠΑ.Ε., κατά τα ειδικότερα αναφερόμενα στα άρθρα 7 έως 10 του ίδιου νόμου.

ΙΙ) Από τις διατάξεις των άρθρων 43 και 46 του Ν. 4194/2013 "Κώδικας Δικηγόρων" (ΦΕΚ Α' 208/27-9-2013), 174, 180, 648, 653, 655, 656, 681, 361 και 713 ΑΚ προκύπτει ότι η παροχή νομικών υπηρεσιών από δικηγόρο, με πάγια (ετήσια ή μηνιαία) περιοδική αμοιβή, είναι επιτρεπτή και έγκυρη μόνο υπό τη μορφή της έμμισθης εντολής αορίστου χρόνου, ρυθμίζεται από τον Κώδικα Δικηγόρων και, συμπληρωματικά, από τις περί εντολής και περί παροχής ανεξαρτήτων υπηρεσιών διατάξεις του ΑΚ, ενώ έχουν ανάλογη εφαρμογή οι διατάξεις που ισχύουν στις συμβάσεις εργασίας αορίστου χρόνου, εφόσον συνδυάζονται, προσαρμόζονται και εναρμονίζονται προς τις διατάξεις του Κώδικα Δικηγόρων (ΟλΑΠ 25/2002, ΑΠ 34/2024, 358/2024, 557/2021).

Η σύμβαση έργου, καθώς και η σύμβαση παροχής νομικών υπηρεσιών, με πάγια περιοδική αμοιβή για ορισμένο χρόνο, αποτελούν απαγορευμένες μορφές συμβατικής απασχόλησης δικηγόρου και, εάν έχουν καταρτιστεί, θεωρούνται εξ υπαρχής ως σύμβαση ιδιόρρυθμης έμμισθης εντολής παροχής νομικών υπηρεσιών, με πάγια περιοδική αμοιβή, για αόριστο χρόνο (ΑΠ 34/2024, 557/2021, ΑΠ 908/2017).

Εξάλλου, με το άρθρο 11 του Ν. 1649/1986 (Α' 149), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 18 παρ. 1 του Ν. 1868/1989 (Α' 230), καθιερώθηκε ειδική διοικητική διαδικασία πρόσληψης εμμίσθων δικηγόρων σε νομικά πρόσωπα του δημόσιου τομέα. Με τις ρυθμίσεις της διάταξης αυτής, ορίστηκε ενιαίος τρόπος επιλογής και πρόσληψης δικηγόρων με πάγια αντιμισθία ή για αποκλειστική ή συστηματική ανάθεση υποθέσεων στο Δημόσιο, τα ΝΠΔΔ και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα, από ανεξάρτητη επιτροπή με προκήρυξη των θέσεων και με τη θέσπιση αντικειμενικών κριτηρίων επιλογής προς διασφάλιση αφενός μεν των συμφερόντων των ως άνω νομικών προσώπων του δημόσιου τομέα, αφετέρου δε του κύρους του δικηγορικού λειτουργήματος.

Εξαίρεση, όμως, από την ως άνω διαδικασία πρόσληψης προβλέπεται με το εδ. β' της παρ. 1 του ως άνω άρθρου 11, προκειμένου για πρόσληψη προϊσταμένου νομικής ή δικαστικής υπηρεσίας ή νομικού συμβούλου, οι οποίοι προσλαμβάνονται χωρίς την τήρηση της διαδικασίας του άρθρου 11 του Ν. 1649/1986 (ΑΠ 358/2024, 1372/2017, 1403/2014). Στη συνέχεια, με τον ισχύοντα κατά τον εδώ κρίσιμο χρόνο Ν. 4194/2013 "Κώδικας Δικηγόρων" περιελήφθησαν στο άρθρο 43 ειδικές ρυθμίσεις για την πρόσληψη δικηγόρων με έμμισθη εντολή στους φορείς του δημόσιου τομέα και αντικαταστάθηκαν μεν οι αντίστοιχες διατάξεις του άρθρου 11 του Ν. 1649/1986, αλλά διατηρήθηκε, ως προς τις βασικές ρυθμίσεις, η ίδια διοικητική διαδικασία.

Ειδικότερα, στον Κώδικα Δικηγόρων ορίζονται, μεταξύ άλλων, τα εξής: Άρθρο 42, όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο, πριν από την τροποποίησή του (με την προσθήκη παραγράφων 2 και 3) με το άρθρο 188 του Ν. 4820/2021 (Α' 130), "Έμμισθος δικηγόρος είναι αυτός που προσφέρει αποκλειστικά νομικές υπηρεσίες, ως νομικός σύμβουλος ή ως δικηγόρος, σε συγκεκριμένο εντολέα, σταθερά και μόνιμα, αμειβόμενος αποκλειστικά με πάγια περιοδική αμοιβή.

Ο ίδιος δικηγόρος μπορεί επίσης να αναλαμβάνει υποθέσεις από οποιονδήποτε άλλον, αμειβόμενος είτε ανά υπόθεση είτε με άλλον τρόπο". Άρθρο 43 "1. Η πρόσληψη δικηγόρων με έμμισθη εντολή στον ιδιωτικό τομέα γίνεται με έγγραφη σύμβαση, που καταρτίζεται μεταξύ αυτού και του εντολέα. 2. (όπως ισχύει μετά την αντικατάσταση των στοιχείων β' και γ' με την παρ. 7 του άρθρου 60 του Ν. 4370/2016 - Α' 37), Η πρόσληψη δικηγόρων στους φορείς του δημόσιου τομέα, όπως αυτός καθορίζεται κάθε φορά με νόμο, γίνεται με επιλογή ύστερα από προκήρυξη, με βάση όσα παρακάτω ορίζονται, εκτός αν πρόκειται για πρόσληψη του προϊσταμένου νομικής ή δικαστικής υπηρεσίας ή νομικού συμβούλου στους φορείς αυτούς, ο οποίος προσλαμβάνεται με απόφαση του αρμοδίου οργάνου του φορέα.

Ειδικότερα για τους εμμίσθους δικηγόρους: α) Η προκήρυξη πρέπει να περιέχει το αντικείμενο της απασχόλησης του δικηγόρου, τις τυχόν ειδικές ανάγκες του νομικού προσώπου, την έδρα και τους όρους αμοιβής και υπηρεσιακής εξέλιξης του δικηγόρου και απευθύνεται προς τα μέλη των δικηγορικών συλλόγων..... ι) Προσλήψεις στο δημόσιο τομέα κατά παράβαση των διατάξεων του παρόντος είναι άκυρες και συνεπάγονται την ποινική δίωξη των μελών του οργάνου, που ενέργησε την πρόσληψη, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 259 Π.Κ., και την πειθαρχική δίωξη των εμπλεκόμενων δικηγόρων".

Από τις ανωτέρω διατάξεις συνάγεται ότι έμμισθος δικηγόρος είναι αυτός που προσφέρει αποκλειστικά τις νομικές του υπηρεσίες ως νομικός σύμβουλος ή ως δικηγόρος σε ορισμένο εντολέα σταθερά και μόνιμα, αμειβόμενος με πάγια περιοδική αμοιβή. Ως νομικός ή δικαστικός σύμβουλος θεωρείται εκείνος, ο οποίος, άσχετα με τον τίτλο της θέσης που κατέχει και την ονομασία που έλαβε κατά την πρόσληψή του ή μεταγενέστερα, δεν ασχολείται με τη δικαστική εκπροσώπηση και τον χειρισμό δικαστικών υποθέσεων του εντολέα του προς τρίτους, αλλά περιορίζεται αποκλειστικά στην παροχή νομικών συμβουλών και γνωμοδοτήσεων σε αυτόν και στα όργανά του ή και στην κατεύθυνση του χειρισμού των υποθέσεων από άλλους δικηγόρους (ΑΠ 1103/2021, 1372/2017, 1101/2017, 1619/2011, ΣτΕ 90/2025).

Η διάκριση αυτή μεταξύ εμμίσθων δικηγόρων που ασχολούνται με τη δικαστική εκπροσώπηση και τον χειρισμό δικαστικών υποθέσεων του εντολέα τους και εκείνων που έχουν αποκλειστικά την ιδιότητα του νομικού ή δικαστικού συμβούλου έχει σημασία για την ακολουθητέα διαδικασία πρόσληψής τους στους φορείς του δημόσιου τομέα.

Τούτο δε, διότι ο Κώδικας Δικηγόρων (όπως και το προϊσχύον άρθρο 11 του Ν. 1649/1986) ρητώς εξαιρεί από τη διαδικασία που διαγράφεται στην παρ. 2 του άρθρου 43 την πρόσληψη των τελευταίων. Κατά την έννοια του λόγου αναίρεσης από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και υπάρχει, συνεπώς, εκ πλαγίου παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του για ζήτημα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόστηκε (ΟλΑΠ 1/1999, 26/2004, ΑΠ 64/2022, 19/2022, 2267/2013).

Αντιφατικές αιτιολογίες έχει η απόφαση, όταν τα πραγματικά περιστατικά που στηρίζουν το αποδεικτικό πόρισμά της για κρίσιμο ζήτημα, δηλαδή για ζήτημα αναφορικά με ισχυρισμό των διαδίκων που τείνει στη θεμελίωση ή στην κατάλυση του επίδικου δικαιώματος, συγκρούονται μεταξύ τους και αλληλοαναιρούνται, αποδυναμώνοντας έτσι την κρίση της απόφασης για την υπαγωγή ή μη της ατομικής περίπτωσης στο πραγματικό συγκεκριμένου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που συνιστά και το νομικό χαρακτηρισμό της ατομικής περίπτωσης.

Αντίστοιχα, ανεπάρκεια αιτιολογίας υπάρχει, όταν από την απόφαση δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είτε είναι κατά το νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση της διάταξης ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόστηκε στην ένδικη περίπτωση, είτε αποκλείουν την εφαρμογή της, όχι δε και όταν υφίστανται ελλείψεις στην ανάλυση, στάθμιση και γενικώς στην εκτίμηση των αποδείξεων, εφόσον το πόρισμα από την εκτίμηση αυτή εκτίθεται με σαφήνεια και πληρότητα (ΟλΑΠ 15/2006, ΑΠ 64/2022, 19/2022, 2053/2014).

Για να είναι ορισμένος και άρα παραδεκτός ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 19 λόγος αναίρεσης, πρέπει να αναφέρεται στο αναιρετήριο α) ότι η απόφαση στερείται παντελώς αιτιολογιών ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, στην περίπτωση δε της ανεπάρκειας των αιτιολογιών, ποιες επιπλέον αιτιολογίες έπρεπε να περιέχει, ενώ στην περίπτωση των αντιφατικών αιτιολογιών, πού εντοπίζεται η αντίφαση, β) ο πραγματικός ισχυρισμός (αγωγικός, ένσταση κλπ.) και τα περιστατικά που προτάθηκαν προς θεμελίωσή του, καθώς και η σύνδεσή του με το διατακτικό και γ) η νόμιμη βάση, ήτοι η διάταξη του ουσιαστικού δικαίου, που παραβιάστηκε και μάλιστα ενάριθμα (ΑΠ 64/2022, 19/2022).

Επίσης, πρέπει να περιέχονται στο αναιρετήριο οι ουσιαστικές παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, οι οποίες πρέπει να παρατίθενται σ' αυτό με σαφήνεια και πληρότητα (ΟλΑΠ 20/2005, ΑΠ 295/2022, 140/2022, 887/2019).

Με τον μοναδικό λόγο αναίρεσης προσάπτεται στην προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, για παραβίαση των διατάξεων των άρθρων 6 και 7 του Ν. 4610/2019, 8, 43 και 46 του Κώδικα Δικηγόρων (Ν. 4194/2013), 10 και 328 του Ν. 4412/2016 "Δημόσιες Συμβάσεις Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών" και 103 παρ. 2 του Συντάγματος, επικουρικά δε, η πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, για παραβίαση εκ πλαγίου των ως άνω διατάξεων και ειδικότερα, επειδή η προσβαλλόμενη απόφαση "δεν αιτιολογείται νομίμως".

Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτει ότι το (δικάσαν ως εφετείο) Μονομελές Πρωτοδικείο ..., κρίνοντας επί της από 9-11-2021 έφεσης του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος ΝΠΔΔ, δέχθηκε τα εξής: "Με τον μοναδικό λόγο έφεσης το εκκαλούν ισχυρίζεται ότι εσφαλμένα το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο έκρινε νόμιμη την αγωγή, ενώ έπρεπε να την απορρίψει καθ' ολοκληρίαν ως νόμω αβάσιμη, για τον λόγο ότι αμφότερες οι συμβάσεις που σύναψε με την εφεσίβλητη είναι άκυρες.

Ειδικότερα, το εκκαλούν ισχυρίζεται ότι η σύμβαση ανάθεσης της νομικής υποστήριξη των διοικητικών του υπηρεσιών στην εφεσίβλητη είναι άκυρη, διότι δεν διενεργήθηκε διαγωνιστική διαδικασία, όπως ορίζει ο Κώδικας Δικηγόρων, ισχυρισμός που προβάλλεται αλυσιτελώς, καθώς η εκκαλουμένη απόφαση δέχθηκε ότι η εν λόγω σύμβαση υπάγεται στην εξαίρεση της παρ. 2 του άρθρου 43 Ν. 4194/2013, όπου ορίζεται ότι, εάν πρόκειται για πρόσληψη του προϊσταμένου νομικής ή δικαστικής υπηρεσίας ή νομικού συμβούλου στους φορείς αυτούς, η πρόσληψη μπορεί να γίνει με απόφαση του αρμοδίου οργάνου του φορέα.

Εξάλλου, η αιτίαση του ότι η εφεσίβλητη δεν προσλήφθηκε ως νομικός σύμβουλος, αλλά ανέλαβε και τη δικαστική υποστήριξη του εκκαλούντος, αφενός είναι παντελώς αόριστη, αφετέρου, σε περίπτωση που αναφέρεται στην παράσταση δικηγόρου - μέλους της εφεσίβλητης εταιρείας ως πληρεξουσίου του εκκαλούντος την 05.12.2019 ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, η εκκαλουμένη απόφαση δέχθηκε ότι πρόκειται για έτερη, ανεξάρτητη σύμβαση, ανακριβώς δε το εκκαλούν ισχυρίζεται ότι το κύρος της εξαρτάται από την εγκυρότητα της πρώτης σύμβασης, ενώ ο ισχυρισμός του εκκαλούντος ότι δεν ήταν δυνατή η ενέργεια αυτή και ότι καθιστά αμφότερες τις συμβάσεις άκυρες δεν βρίσκει θεμελίωση σε καμία διάταξη νόμου.

Τέλος, η αιτίαση του ότι προϊστάμενος νομικής υπηρεσίας σε νομικό πρόσωπο δημοσίου (εκ παραδρομής αναφέρεται στην απόφαση ιδιωτικού) δικαίου μπορεί να ορισθεί μόνο αυτός που κατέχει οργανική θέση σύμφωνα με τον Οργανισμό αυτού, ουδόλως επηρεάζει την ευδοκίμηση της αγωγής, δεδομένου ότι ούτε η εφεσίβλητη ισχυρίστηκε ούτε η εκκαλουμένη απόφαση δέχθηκε ότι η δικηγορική εταιρεία διορίσθηκε προϊστάμενη της νομικής υπηρεσίας του εκκαλούντος.

Περαιτέρω, το εκκαλούν ισχυρίζεται ότι και το ίδιο διέθετε νομική υπηρεσία και, κατ' άρθρο 10 παρ. 2 εδ. τελευταίο Ν. 4610/2019, οι δικηγόροι που ήταν διορισμένοι με σύμβαση αορίστου χρόνου και πάγια έμμισθη εντολή στα Τ.Ε.Ι. που συγχωνεύθηκαν με αυτό, μεταφέρθηκαν αυτοδίκαια και εξακολουθούσαν να παρέχουν τις υπηρεσίες τους και να ασκούν τα καθήκοντα τους στο ΔΙΠΑΕ με την ίδια εργασιακή σχέση, τους ίδιους όρους και την ίδια διάρκεια, ενώ οι οργανισμοί τους ίσχυαν έως την με απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής αυτού έγκριση του σχεδίου οργάνωσης και δομής των διοικητικών του υπηρεσιών, συνακόλουθα, δεν ήταν νόμιμη η ανάθεση της νομικής υποστήριξης του ιδίου στην εφεσίβλητη, ισχυρισμοί, όμως, οι οποίοι, αληθείς υποτιθέμενοι, δεν καθιστούν παράνομη την εν λόγω σύμβαση, δεδομένου ότι η δυνατότητα ή μη του εκκαλούντος να χρησιμοποιήσει τους πρώην δικηγόρους των Τ.Ε.Ι.

για τη νομική του υποστήριξη, δεν επιφέρει ακυρότητα της σύμβασης, αλλά αποτελεί εσωτερικό θέμα του ιδίου του εκκαλούντος. Το αυτό δε ισχύει και για την έλλειψη αιτιολογίας, άλλως την ελλιπή αιτιολογία, από την οποία επικαλείται το εκκαλούν ότι πάσχουν οι αποφάσεις της Διοικούσας του Επιτροπής, με τις οποίες ανατέθηκε η νομική υποστήριξη των διοικητικών του υπηρεσιών στην εφεσίβλητη και η δικαστική του εκπροσώπηση στις υποθέσεις που χειριζόταν ο νομικός του σύμβουλος, που τελούσε σε άδεια, καθώς, ακόμη και αν οι εν λόγω αποφάσεις στερούνται εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, αυτό δεν τις καθιστά ανυπόστατες ούτε τις συμβάσεις που συνήφθησαν με αυτές, σε συνδυασμό και με την παροχή των υπηρεσιών εκ μέρους της εφεσίβλητης, άκυρες, ιδιαίτερα λαμβανομένου υπόψη ότι κατά τη γενική αρχή της νομιμότητας των πράξεων της διοίκησης, εφόσον οι εν λόγω αποφάσεις δεν έχουν ακυρωθεί ή ανακληθεί, θεωρούνται νόμιμες και παράγουν αποτελέσματα.

Τέλος, το εκκαλούν αιτιάται ότι, εάν ήθελε υποτεθεί ότι οι οργανισμοί των συγχωνευθέντων με το ίδιο Τ.Ε.Ι. είχαν καταργηθεί με το Ν. 4610/2019, δεν ήταν δυνατή η οποιαδήποτε πρόσληψη από το ίδιο ελλείψει νομοθετικής πρόβλεψης, πλην όμως, σχετική πρόβλεψη υπάρχει τόσο στο προαναφερθέν άρθρο 43 παρ. 2 Ν. 4194/2013, όσο και στο άρθρο 328 Ν. 4412/2016, όπου ορίζονται οι όροι με τους οποίους δημόσιοι φορείς μπορούν να προβούν σε απευθείας ανάθεση συμβάσεων, αμφότερες δε οι ως άνω γενικές διατάξεις ισχύουν και εφαρμόζονται ελλείψει ειδικότερης νομοθετικής ρύθμισης, ο δε περί του αντιθέτου ισχυρισμός του εκκαλούντος είναι παντελώς αστήρικτος.

Κατόπιν αυτών, εφόσον κρίνεται απορριπτέος ο μοναδικός λόγος της κρινόμενης έφεσης, αυτή πρέπει να απορριφθεί".

Με την κρίση του αυτή το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, ήτοι με το να δεχθεί 1) ότι η αναιρεσίβλητη δικηγορική εταιρεία προσελήφθη από το αναιρεσείον ΝΠΔΔ ως νομικός σύμβουλος και ότι, ως εκ τούτου, η σχετική σύμβαση υπαγόταν στις εξαιρέσεις του άρθρου 43 παρ. 2 του Κώδικα Δικηγόρων (Ν. 4194/2013), που ορίζει ότι ο νομικός σύμβουλος προσλαμβάνεται στους φορείς του δημόσιου τομέα με απόφαση του αρμοδίου οργάνου του φορέα και δεν απαιτείται η τήρηση της διαδικασίας πρόσληψης με επιλογή κατόπιν προκήρυξης, που προβλέπεται από τις διατάξεις της παραγράφου 2 εδ. α' έως θ' του ίδιου άρθρου και 2) ότι ο δικηγόρος - μέλος της αναιρεσίβλητης εταιρείας, που εκπροσώπησε το αναιρεσείον ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, στις 5-12-2019, ενήργησε στα πλαίσια σύμβασης εντολής ανεξάρτητης από την από 25-6-2019 σύμβαση ανάθεσης νομικής υποστήριξης, δεν παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 8, 42, 43 και 46 του Κώδικα Δικηγόρων (Ν. 4194/2013), τις οποίες ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε στην προκειμένη περίπτωση, ούτε εκείνες των άρθρων 6 και 7 του Ν. 4610/2019, 10 και 328 του Ν. 4412/2016 "Δημόσιες Συμβάσεις Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών" και 103 παρ. 2 του Συντάγματος, τις οποίες ορθώς δεν εφάρμοσε, καθότι δεν ήταν εφαρμοστέες στην υπό κρίση υπόθεση.

Συνεπώς, κατά το πρώτο (κύριο) σκέλος του, εκ του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ο μοναδικός λόγος αναίρεσης κρίνεται απορριπτέος ως αβάσιμος. Περαιτέρω, ως προς το δεύτερο (επικουρικό) σκέλος του, εκ του αριθμού 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ο ίδιος λόγος αναίρεσης είναι αόριστος και συνεπώς απορριπτέος ως απαράδεκτος, καθόσον δεν εξειδικεύεται η πλημμέλεια που αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι εάν αυτή στερείται παντελώς αιτιολογιών ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, στην περίπτωση δε της ανεπάρκειας των αιτιολογιών, ποιες επιπλέον αιτιολογίες έπρεπε να περιέχει, ενώ στην περίπτωση των αντιφατικών αιτιολογιών, πού εντοπίζεται η αντίφαση. Κατόπιν αυτών, μη υπάρχοντος άλλου λόγου προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί η υπό κρίση αίτηση στο σύνολό της. Τέλος, πρέπει να καταδικαστεί το αναιρεσείον, λόγω της ήττας του, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, η οποία παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 30-6-2022 (αριθ. έκθ. κατάθ. ... 2022) αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθ. 5937/2022 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου ....

Καταδικάζει το αναιρεσείον στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 1η Απριλίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 5 Μαΐου 2025.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ