Supreme Court dismisses appeal against compensation award, ruling state must pay full costs to client's local bar association.

Απόφαση 61 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 61/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ, Αλεξάνδρα Κακκαβά και Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Οκτωβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην …, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Μαρία Σταμέλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Της αναιρεσίβλητης: Γ. συζ. Ι. Μ., το γένος Ν. Σ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευάγγελο Κουρή με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-2-2008 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης της ήδη αναιρεσίβλητης (μετά την έκδοση της 44/2004 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σύρου που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Αιγαίου και συνεκδικάστηκε με την (διά των προτάσεών του) ανταίτηση του ήδη αναιρεσείοντος.

Εκδόθηκε αρχικά η 207/2009 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αιγαίου, που απέρριψε την αίτηση ως απαράδεκτη και ακολούθως η 275/2010 απόφαση του ίδιου Εφετείου, το οποίο συνεκδίκασε την από 7-11-2009 αίτηση της ήδη αναιρεσίβλητης και την ανταίτηση του Ελληνικού Δημοσίου.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 26-1-2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 14-10-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δεύτερου λόγου αναίρεσης και την απόρριψη του πρώτου.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. α’ του ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιάστηκε κανόνας εσωτερικού ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει, όταν αποδίδεται στον κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε με μη ορθή εφαρμογή, η οποία συντελείται όταν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή όταν δεν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ έπρεπε να εφαρμοστεί, ή όταν εφαρμόζεται εσφαλμένα. Εξάλλου, κατά την έννοια της διατάξεως του αριθμού 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως δημιουργείται και όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά γεγονότα, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κι έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόστηκε ή δεν εφαρμόστηκε (ΑΠ 66/2008).

Κατά το άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), σχετικά με τον καθορισμό της τιμής μονάδος απαλλοτριωθέντων ακινήτων, ορίζονται τα εξής: 1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν.

Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. "Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και n πρόσοδος του απαλλοτριωμένου".

Από τη διάταξη αυτή σαφώς συνάγεται ότι για τον υπολογισμό της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτών κατά το χρόνο συζήτησης για οριστικό προσδιορισμό στο Εφετείο, αν η συζήτηση αυτή διεξαχθεί μετά από ένα έτος από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης.

Περαιτέρω στο εδάφιο γ’ της παραπάνω διάταξης παρατίθενται ενδεικτικά τα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων και άρα το Εφετείο μπορεί να λάβει υπόψη οποιοδήποτε άλλο κριτήριο, μεταξύ των οποίων και τις υπάρχουσες στον ανωτέρω χρόνο οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να είναι υποχρεωμένο το δικαστήριο να τις αναλύει διεξοδικά, όταν αυτές είναι πασίγνωστες και οι οποίες λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως χωρίς απόδειξη (άρθρο 336 παρ. 1 ΚΠολΔ) (ΑΠ 539/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...Με την υπ’ αριθμ. .../6-3-2002 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών, που δημοσιεύτηκε και μεταγράφηκε νόμιμα (Φ.Ε.Κ. 204/Δ/14-3-2002) απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για λόγους δημόσιας ωφέλειας, και ειδικότερα για τη δημιουργία νέου αεροδρομίου στη νήσο … του Νομού ...

συνολική έκταση 728.467,76 τ.μ. με τα επικείμενά της στην περιοχή "..." της ..., η οποία απεικονίζεται στα από μηνός Απριλίου 1998 κτηματολογικά διαγράμματα και τον κτηματολογικό πίνακα της Διευθύνσεως Τεχνικών Υπηρεσιών της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας που ελέγχθηκαν και θεωρήθηκαν αρμοδίως. Τα εν λόγω κτηματολογικά στοιχεία της απαλλοτριώσεως τροποποιήθηκαν εν μέρει και διορθώθηκαν με τα υπό στοιχ. ...

κτηματολογικά διαγράμματα και τον κτηματολογικό πίνακα που συντάχθηκαν από την εταιρία "... Ε.Π.Ε." και, ομοίως, ελέγχθηκαν και θεωρήθηκαν αρμοδίως. Με την υπ’ αριθμ. 44/2004 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σύρου καθορίστηκε η προσωρινή τιμή μονάδας αποζημιώσεως (σε 15 ευρώ/τ.μ. για τα ακίνητα), με κρίσιμο χρόνο την 27-5-2004, ενώ με την υπ’ αριθμ. 63/2006 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου - με κρίσιμο χρόνο την 9-12-2005 - καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως για την απαλλοτριωθείσα έκταση (σε 20 ευρώ/τ.μ.

για τα ακίνητα), όπως δε αναφέρει στις προτάσεις του το καθ’ ου Ελληνικό Δημόσιο έχει ασκήσει αίτηση αναιρέσεως κατά της τελευταίας αποφάσεως, που δεν έχει ακόμα εκδικαστεί. Στις δίκες για τον προσωρινό και τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως η αιτούσα δεν κλήθηκε και δεν έλαβε μέρος, γεγονός που δεν αμφισβητείται άλλωστε από το καθ’ ου Ελληνικό Δημόσιο.

Για το λόγο αυτό άσκησε την από 2-2-2008 αίτησή της στο παρόν Δικαστήριο, ζητώντας τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας για το ακίνητό της που απαλλοτριώθηκε και την αναγνώρισή της ως δικαιούχου της αποζημιώσεως. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε ως απαράδεκτη με την υπ’ αριθμ. 207/2009 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου, επειδή δεν είχαν προσκομιστεί ο αναγκαίος κτηματολογικός πίνακας και το κτηματολογικό διάγραμμα και έτσι η αιτούσα επανήλθε με την ένδικη αίτηση, προσκομίζοντας και τα εν λόγω κτηματολογικά στοιχεία.

Μεταξύ των ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν με την παραπάνω Υ.Α. περιλαμβάνεται και ιδιοκτησία, με φερόμενη ιδιοκτήτρια την αιτούσα, η οποία εμφαίνεται με τον αριθμό … στον από Ιανουαρίου 2004 (διορθωτικό) κτηματολογικό πίνακα και στο υπ’ αριθμ. ... από Ιανουαρίου 2004 κτηματολογικό διάγραμμα της Ελληνικής ...

Ε.Π.Ε. και έχει έκταση 6.952,39 τ.μ., με επικείμενα ξερολιθιά και συρματόπλεγμα. Το ακίνητο αυτό περιήλθε στην αιτούσα ύστερα από γονική παροχή από τον αληθινό κύριο Ν. Σ. με το υπ’ αριθμ. .../1983 συμβόλαιο γονικής παροχής του συμβολαιογράφου ... Δημητρίου Κονδύλη, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου ...

στον τόμο .... Το εν λόγω ακίνητο απεικονίζεται με τα στοιχεία ... στο από μηνός Ιουνίου 2005 τοπογραφικό διάγραμμα του τοπογράφου μηχανικού Ν. Γ. και συνορεύει βόρεια με ιδιοκτησίες Ε. Σ. και Ε. Σ., νότια με ιδιοκτησία Ά. και Μ. Σ., ανατολικά με ιδιοκτησία Ά. Σ. και δυτικά με ιδιοκτησία αγνώστου. Όπως προκύπτει από το κτηματολογικό πίνακα και το κτηματολογικό διάγραμμα, μέσα στο ακίνητο της αιτούσας, που καταλαμβάνεται ολόκληρο από την απαλλοτρίωση, υπάρχουν τα εξής επικείμενα:

α) περιμετρική περίφραξη από ξερολιθιά μήκους 67 μ. και β) περιμετρική περίφραξη από συρματόπλεγμα μήκους 72,37 μ. Περαιτέρω, ως προς την αξία της απαλλοτριωθείσας ιδιοκτησίας της αιτούσας, από τα ίδια πιο πάνω αποδεικτικά στοιχεία, αποδείχθηκαν τα εξής: Πρόκειται για ένα αγροτεμάχιο εκτός σχεδίου πόλεως, άρτιο και οικοδομήσιμο, που βρίσκεται σε αγροτική περιοχή, η οποία δεν παρουσιάζει τουριστική ανάπτυξη, ούτε οικιστικό ενδιαφέρον.

Απέχει πάνω από 800 μ. από τη θάλασσα, όπως σημειώνεται στο από μηνός Ιουνίου 2005 τοπογραφικό διάγραμμα του τοπογράφου μηχανικού Ν. Γ. και 6 χιλιόμετρα περίπου από την .... Η εκτιμητική επιτροπή του άρθρου 15 Ν. 2882/2001 με την υπ’ αριθμ. ...11-2-1998 έκθεση προεκτιμήσεως προσδιόρισε την αξία των ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν σε 5,87 ευρώ ανά τ.μ., το δε καθ’ ου Ελληνικό Δημόσιο ισχυρίζεται ότι η αξία του επίδικου ακινήτου ανέρχεται σε 6 ευρώ ανά τ.μ.

Σύμφωνα με το προσκομιζόμενο από το καθ’ ου υπ’ αριθμ. ...28-12-2009 έγγραφο της Κτηματικής Υπηρεσίας ... η αντικειμενική αξία του όλου ακινήτου ανέρχεται σε 41.714,34 ευρώ, δηλαδή 6 ευρώ/τ.μ. Όπως ήδη προαναφέρθηκε, με την υπ’ αριθμ. 63/2006 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου καθορίστηκε η οριστική τιμή για τα άλλα απαλλοτριωθέντα ακίνητα της περιοχής προς 20 ευρώ ανά τ.μ., με κρίσιμο χρόνο την 9-12-2005.

Τέλος, η αιτούσα ισχυρίζεται ότι η αξία του ακινήτου της ανέρχεται σε 40 ευρώ ανά τ.μ. και στο ίδιο ποσό την προσδιορίζει και ο μάρτυράς της Ν. Σ. (οικοδόμος), χωρίς ωστόσο να προσκομίζονται πρόσφατα, ή έστω και παλαιότερα συγκριτικά στοιχεία από τα διάδικα μέρη. Με τα δεδομένα αυτά, λαμβανομένων υπόψη των σημερινών οικοδομικών και νομισματικών συνθηκών, χωρίς να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση της αξίας του επίδικου ακινήτου εξαιτίας της κηρύξεως της απαλλοτριώσεως ή της εκτελέσεως του έργου για το οποίο έγινε, το Δικαστήριο κρίνει ότι η πραγματική αξία του επίδικου ακινήτου της αιτούσας και των επικειμένων του κατά τον κρίσιμο χρόνο της παρούσας συζητήσεως (15-1-2010), και κατά συνέπεια η πλήρης αποζημίωση, δηλαδή εκείνη με την οποία η αιτούσα θα μπορεί να το αντικαταστήσει με άλλο ισάξιο, ανέρχεται για το έδαφος σε 25 ευρώ ανά τ.μ.

και για την ξερολιθιά σε 20 ευρώ ανά τρέχον μέτρο (η αξία του συρματοπλέγματος δεν προσδιορίζεται, γιατί δεν υπάρχει σχετικό αίτημα από πλευράς αιτούσας). Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή τόσο η αίτηση όσο και η ανταίτηση και να καθοριστεί η οριστική τιμή μονάδας στα παραπάνω ποσά...".

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001, διέλαβε δε στην απόφασή του όλα τα αναγκαία περιστατικά, που επιτρέπουν στον Άρειο Πάγο τον έλεγχο της ορθής εφαρμογής του νόμου. Ειδικότερα, το Εφετείο, όπως προκύπτει από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης, προέβη στον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος των εδαφικών εκτάσεων και της ξερολιθιάς, αφού έλαβε υπόψη του την θέση του απαλλοτριουμένου, την απόστασή του από την θάλασσα, την αρτιότητα και οικοδομισημότητά του, την αντικειμενική αξία αυτού και τις καθορισθείσες με την απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σύρου και του Εφετείου Σύρου, που προσκομίστηκαν ως συγκριτικά στοιχεία, τιμές μονάδος αποζημίωσης για απαλλοτριωθέντα ακίνητά στην ίδια περιοχή.

Επομένως ο πρώτος λόγος αναίρεσης από τους αριθ. 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

Κατά το άρθρο 18 παρ. 4 του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), η δικαστική δαπάνη μετά της αμοιβής των πληρεξουσίων Δικηγόρων βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση, επιδικάζεται από το Δικαστήριο με την ίδια απόφαση, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από τον νόμο αυτόν και παρακατατίθεται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων υπέρ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου. Εξάλλου κατά το άρθρο 8 παρ. 1 του ίδιου νόμου, ο υπόχρεος για την πληρωμή της αποζημίωσης, της κατά το άρθρο 18 παρ. 4 δικαστικής δαπάνης, καθώς και της αμοιβής των πληρεξουσίων Δικηγόρων, που προσδιορίστηκε δικαστικώς καταθέτει στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων την αποζημίωση υπέρ του δικαιούχου και τη δικαστική δαπάνη και την αμοιβή των πληρεξουσίων Δικηγόρων υπέρ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου. Είναι προφανές ότι ως οικείος Δικηγορικός Σύλλογος νοείται εκείνος του οποίου ο παραστάς στη δίκη Δικηγόρος είναι μέλος. Επομένως αν ο δικαιούχος της αποζημίωσης εκπροσωπήθηκε στη δίκη και από Δικηγόρο, μέλος Δικηγορικού Συλλόγου διαφορετικής περιφέρειας εκείνης του δικάσαντος δικαστηρίου, ο οποίος παρέστη επιτρεπτώς (άρθρο 54 Κώδικα Δικηγόρων), η αναλογούσα δικαστική δαπάνη και αμοιβή αυτού θα πρέπει να κατατεθεί υπέρ του δικού του Δικηγορικού Συλλόγου (ΑΠ 781/2006).

Εν προκειμένω από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η αναιρεσίβλητη παρέστη στο Εφετείο με τον Πληρεξούσιο Δικηγόρο της Α. Τ.. Η εν λόγω όμως απόφαση με την περί δικαστικών εξόδων σκέψη της, η οποία επαναλαμβάνεται και στο διατακτικό, επέβαλλε σε βάρος του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου την δικαστική δαπάνη της αιτούσας, την οποία όρισε:

α) σε 294 ευρώ για την παράσταση του Δικηγόρου της και β) σε ποσοστό 3% επί της αποζημιώσεως για την σύνταξη αιτήσεως και προτάσεων. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν παραβίασε τις ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, καθόσον τα δικαστικά έξοδα, στα οποία περιλαμβάνεται και η αμοιβή του πληρεξουσίου Δικηγόρου του δικαιούχου (άρθρο 189 ΚΠολΔ) ως παρακολούθημα της αποζημίωσης, που προσαυξάνουν το ποσό της, πρέπει να επιδικάζονται εις βάρος του υπόχρεου και να περιέρχονται στον δικαιούχο της αποζημίωσης, ώστε να μην επέρχεται φαλκίδευση της πλήρους αποζημίωσης (ΑΠ 844/2015).

Από τα αναφερόμενα δε στην ανωτέρω διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 του ν. 2882/2001, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του με την παρ. 6 του άρθρου 5 του ν. 3919/2011, προκύπτει η υποχρέωση του υπόχρεου προς αποζημίωση ή του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων να παρακρατούν από το ποσό της αποζημίωσης, το ποσό της αμοιβής, που προκύπτει με βάση το αναφερόμενο στην ως άνω μείζονα σκέψη ποσοστό, ως αμοιβή του Πληρεξουσίου Δικηγόρου του δικαιούχου της αποζημίωσης και να το αποδίδουν στον Δικηγορικό Σύλλογο, στον οποίο ανήκει ο δικαιούχος Δικηγόρος (ΑΠ 1451/2012) και όχι η επιδίκαση αυτού υπέρ του μη διαδίκου στη παρούσα υπόθεση Δικηγορικού Συλλόγου του Πληρεξουσίου Δικηγόρου των δικαιούχων.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω πρέπει ν’ απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθεί το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ), μειωμένη, όμως, κατ’ άρθρο 22 παρ. 1 του Ν. 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 26.1.2011 αίτηση για αναίρεση της 275/2010 απόφασης του Εφετείου Αιγαίου.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στην δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Δεκεμβρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 10 Ιανουαρίου 2017.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ