Supreme Court allows appeal on procedural error regarding inconsistent composition of the appellate court panel.

Απόφαση 262 / 2025 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 262/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αλεξάνδρα Αποστολάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σωκράτη Πλαστήρα, Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη και Ερασμία Λιούλη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1η Νοεμβρίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Α. Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ελληνικής ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "..." (πρώην "...", που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία Λαγού με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσίβλητης: Μ. Γ. του Χ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ηλία Κλάππα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ. Β. Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "..." (πρώην "...") και ήδη "...", που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Βρεττό με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσίβλητης: Μ. Γ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ηλία Κλάππα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-10-2016 αγωγή της ήδη υπό στοιχ. Α και Β αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: ... μη οριστική και ... οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και ... μη οριστική και ... τελεσίδικη του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η υπό στοιχ. Α αναιρεσείουσα με την από 10-3-2023 αίτησή της και η υπό στοιχ. Β αναιρεσείουσα με την από 10-3-2023 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση των υποθέσεων αυτών, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Σταύρο Μάλαινο, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του άρθρου 246 του Κ.Πολ.Δ., η οποία, κατά το άρθρο 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα, εφαρμόζεται και στην αναιρετική διαδικασία, το δικαστήριο σε κάθε στάση της δίκης μπορεί, αυτεπαγγέλτως ή ύστερα από αίτηση κάποιου διαδίκου, να διατάξει την ένωση και την συνεκδίκαση περισσότερων, εκκρεμών ενώπιόν του, δικών, ανάμεσα στους ίδιους ή διαφορετικούς διαδίκους, αν υπάγονται στην ίδια διαδικασία και, κατά την κρίση του, διευκολύνεται ή επιταχύνεται η διεξαγωγή της δίκης ή επέρχεται μείωση των εξόδων (Α.Π. 143/2025, Α.Π. 1095/2024, Α.Π. 1087/2024).

Στην ερευνώμενη υπόθεση, οι υπό κρίσιν: Α) από 10-3-2023 (με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως ...) και Β) από 10-3-2023 (με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως ...) αιτήσεις αναιρέσεως κατά της υπ' αριθμ. ... τελεσιδίκου αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε, κατ' αντιμωλίαν των διαδίκων, κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών (άρθρο 614 παρ. 6 του Κ.Πολ.Δ.), ασκήθηκαν νομοτύπως και εμπροθέσμως (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3, 566 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.), εντός της διετούς προθεσμίας από την δημοσίευση της προσβαλλομένης αποφάσεως (στις 4-11-2022), σύμφωνα με το άρθρο 564 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ. (όπως ισχύει για τα ένδικα μέσα, που ασκούνται μετά την 1-1-2016, σύμφωνα με το άρθρο 1 ένατο παρ. 2 του Ν. 4335/2015), είναι παραδεκτές (άρθρο 577 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.) και πρέπει να ερευνηθούν, περαιτέρω, ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων τους (άρθρο 577 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ.), συνεκδικαζόμενες, ως στρεφόμενες κατά της ιδίας αποφάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 246 του Κ.Πολ.Δ., διότι έτσι διευκολύνεται και επιταχύνεται η διεξαγωγή της δίκης και επέρχεται μείωση των εξόδων.

Από την παραδεκτή επισκόπηση (άρθρ. 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.) των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη, υπ' αριθμ. ..., τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών είναι αποτέλεσμα της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Η ενάγουσα και ήδη αναιρεσίβλητη άσκησε, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, την από 31-10-2016 (υπ' αριθμ.

καταθέσεως ...) αγωγή της, με την οποία ισχυρίσθηκε ότι στις 27-11-2011 συνεπέβαινε στην υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... δίκυκλη μοτοσυκλέτα, ασφαλισμένη για την προς τρίτους αστική της ευθύνη στην εναγόμενη και ήδη αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία, με την επωνυμία "...", την οποία οδηγούσε ο σύζυγός της Α. Μ.. Ότι η ανωτέρω δίκυκλη μοτοσικλέτα συγκρούσθηκε με το υπ' αριθμ.

κυκλοφορίας ... Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, ασφαλισμένο για την προς τρίτους αστική του ευθύνη στην εναγόμενη και ήδη αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία, με την επωνυμία "..." και ότι συνεπεία της συγκρούσεως αυτής υπέστη τις αναφερόμενες σωματικές βλάβες. Με βάση τα περιστατικά αυτά, μετά την τροπή του αιτήματος της αγωγής της σε εν μέρει αναγνωριστικό, ζήτησε:

α) να υποχρεωθούν οι εναγόμενες, εις ολόκληρον η καθεμία, να της καταβάλουν για θετική και αποθετική ζημία, για το χρονικό διάστημα από 1-7-2013 έως 31-10-2016, συνολικό ποσό 51.686,26 ευρώ και β) να αναγνωρισθεί ότι οι εναγόμενες υποχρεούνται να της καταβάλουν 90.000 ευρώ ως αποζημίωση από το άρθρο 931 του Α.Κ., καθώς και για μελλοντικές δαπάνες τα αναφερόμενα επιμέρους ποσά, εφάπαξ, με τον νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής, άλλως κατά περιοδικές δόσεις, με τον νόμιμο τόκο από τον χρόνο καταβολής κάθε δόσεως.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, αρχικώς, εξέδωσε την υπ' αριθμ. ... μη οριστική απόφασή του, με την οποία διέταξε την διενέργεια ιατρικής πραγματογνωμοσύνης και, ακολούθως, την υπ' αριθμ. ... οριστική απόφασή του, με την οποία δέχθηκε την αγωγή εν μέρει ως βάσιμη κατ' ουσίαν. Κατά της πρωτοδίκου αποφάσεως αυτής ασκήθηκαν, ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, τρεις εφέσεις, ήτοι: 1) η από 9-3-2020 έφεση της εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας, στην από 10-3-2023 αίτηση αναιρέσεως (με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως ...), ασφαλιστικής εταιρείας, με την επωνυμία "...", 2) η από 20-1-2020 (με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 5211/425/21-1-2020) έφεση της ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης και 3) η από 12-3-2020 έφεση της εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας, στην από 10-3-2023 αίτηση αναιρέσεως (με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως ...), ασφαλιστικής εταιρείας, με την επωνυμία "...".

Επ' αυτών, οι οποίες συνεκδικάσθηκαν, αρχικώς, εκδόθηκε η υπ' αριθμ. ... μη οριστική απόφαση του τελευταίου Δικαστηρίου, με την οποία διατάχθηκε η διεξαγωγή ιατρικής πραγματογνωμοσύνης και, ακολούθως, μετά την διεξαγωγή αυτής, η προσβαλλόμενη, υπ' αριθμ. ..., τελεσίδικη απόφαση του ανωτέρω Δικαστηρίου, με την οποία οι εφέσεις απορρίφθηκαν ως αβάσιμες κατ' ουσίαν.

Με το άρθρο 559 αριθμ. 2 του Κ.Πολ.Δ. ορίζεται ότι "Αναίρεση επιτρέπεται μόνον αν το δικαστήριο δεν είχε τη νόμιμη σύνθεση ή έλαβε μέρος στη σύνθεσή του δικαστής του οποίου είχε γίνει δεκτή η εξαίρεση ή κατά του οποίου είχε ασκηθεί αγωγή κακοδικίας". Ο αναιρετικός λόγος αυτός, συνδεόμενος με την επιταγή του άρθρου 8 εδάφ.

α' του Συντάγματος, με την οποία ορίζεται ότι "Κανένας δεν στερείται χωρίς τη θέλησή του το δικαστή που του έχει ορίσει ο νόμος", αλλά και με την διάταξη του άρθρου 109 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ., με την οποία ορίζεται ότι "Δεν επιτρέπεται να αφαιρεθεί από κανέναν χωρίς τη θέλησή του, ο δικαστής που ορίζει ο νόμος γι' αυτόν", ιδρύεται μόνον, όταν η σχετική πλημμέλεια βαρύνει την σύνθεση του δικαστηρίου, που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, μη νόμιμη σύνθεση του δικαστηρίου υπάρχει, αν δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, του Οργανισμού των Δικαστηρίων ή ειδικών νόμων, που αφορούν την σύνθεσή του, δηλαδή την κατά νόμον σύστασή του για την ασκούμενη από αυτό δικαιοδοτική αρμοδιότητα και την αναπλήρωση των κωλυομένων μελών του.

Περαιτέρω, με το άρθρο 254 του Κ.Πολ.Δ, όπως αντικαταστάθηκε, αρχικώς, με το άρθρο 9 του Ν. 2915/2001 (ΦΕΚ Α 109), τροποποιήθηκε με το άρθρο 25 παρ. 3 του Ν. 3994/2011 (ΦΕΚ Α 165) και αντικαταστάθηκε εκ νέου με το άρθρο δεύτερο του άρθρου 1 του Ν. 4335/2015 (ΦΕΚ Α 87), που ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο ένατο παρ. 2 του αυτού άρθρου, από 1.1.2016 και εφαρμόζεται στην προκειμένη υπόθεση, ορίζεται ότι "1.

Το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την επανάληψη της συζήτησης, η οποία έχει κηρυχθεί περατωμένη, όταν κατά τη μελέτη της υπόθεσης ή τη διάσκεψη παρουσιάζονται κενά ή αμφίβολα σημεία που χρειάζονται συμπλήρωση ή επεξήγηση ή όταν επιβάλλεται η διενέργεια αυτοψίας, πραγματογνωμοσύνης ή εξέτασης των διαδίκων στο ακροατήριο.

Η απόφαση μνημονεύει απαραιτήτως τα ειδικά θέματα που αποτελούν αντικείμενο της επαναλαμβανόμενης συζήτησης. Η συζήτηση αυτή θεωρείται συνέχεια της προηγουμένης. Στην περίπτωση των άρθρων 237 και 238 με την απόφαση για την επανάληψη της συζήτησης μπορεί επιπλέον, αν κρίνεται απολύτως αναγκαία η εξέταση μαρτύρων στο ακροατήριο, να διαταχθεί και η εξέταση ενός μάρτυρα από κάθε πλευρά κατά την επαναλαμβανόμενη συζήτηση. 2.

Στην επαναλαμβανόμενη συζήτηση, η οποία ορίζεται το συντομότερο δυνατό, οι διάδικοι κλητεύονται τριάντα (30) τουλάχιστον ημέρες πριν από αυτήν. 3. Η υπόθεση εκδικάζεται από τον ίδιο δικαστή και από την ίδια σύνθεση επί πολυμελούς δικαστηρίου, εκτός αν αυτό είναι για φυσικούς ή νομικούς λόγους αδύνατο". Με την τελευταία αυτή διάταξη και για την διαφύλαξη της αμεσότητας της διαδικασίας, κατ' αρχάς, εισάγεται υποχρέωση εκδικάσεως της υποθέσεως από την ίδια σύνθεση του δικαστηρίου, δηλαδή εκείνου, που με την απόφασή του διέταξε την επανάληψη της συζητήσεως, εκτός αν αυτό είναι αδύνατον για νομικούς ή φυσικούς λόγους.

Επομένως, η διάφορη σύνθεση του δικαστηρίου, κατά την επαναλαμβανόμενη συζήτηση, χωρίς να συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι προς τούτο, όπως προαγωγή, μετάθεση, θάνατος, παραίτηση, απόλυση του δικαστή, θεωρείται κακή σύνθεση και ιδρύει τον ανωτέρω λόγο αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθμός 2 του Κ.Πολ.Δ. (Α.Π. 1882/2023, Α.Π. 1997/2022, Α.Π. 1404/2022, Α.Π. 689/2022, Α.Π. 1095/2020, Α.Π. 428/2020, A.Π. 26/2019, A.Π. 502/2017).

Συναφώς, κατά το άρθρο 305 αριθμ. 1 του Κ.Πολ.Δ., το πρωτότυπο της αποφάσεως πρέπει να αναφέρει, μεταξύ άλλων, την σύνθεση του δικαστηρίου. Η απόδειξη δε της κακής συνθέσεως γίνεται από την απόφαση ή από τα πρακτικά, ενόσω δεν προσβάλλονται για πλαστότητα (Α.Π. 1882/2023, Α.Π. 1997/2022, Α.Π. 689/2022, Α.Π. 1095/2020, Α.Π. 428/2020, A.Π. 26/2019).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την, παραδεκτή, κατ' άρθρον 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης προκύπτουν τα εξής: Οι ένδικες εφέσεις των διαδίκων κατά των υπ' αριθμ. ... και ... αποφάσεων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, αρχικώς, συζητήθηκαν ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, κατά την δικάσιμο της 19-11-2020.

Το Δικαστήριο αυτό εξέδωσε την υπ' αριθμ. ... απόφασή του, με την οποία δέχθηκε τυπικώς τις εφέσεις και διέταξε την επανάληψη της συζητήσεως της υποθέσεως, κατ' άρθρον 254 του Κ.Πολ.Δ., προκειμένου να διενεργηθεί (νέα) ιατρική πραγματογνωμοσύνη, για τα αναφερόμενα σ' αυτήν θέματα. Στην συνέχεια, μετά την διενέργεια της πραγματογνωμοσύνης και, κατόπιν της από 19-11-2021 κλήσεως της αναιρεσίβλητης, οι ανωτέρω εφέσεις συζητήθηκαν, εκ νέου, στο ίδιο, ως άνω, δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, στις 18-1-2022, το οποίο εξέδωσε την αναιρεσιβαλλόμενη, υπ' αριθμ. ..., απόφασή του, με την οποία απέρριψε τις εφέσεις ως αβάσιμες κατ' ουσίαν.

Κατά την ως άνω επαναληφθείσα ενώπιον του δευτεροβαθμίου Δικαστηρίου συζήτηση των εφέσεων των διαδίκων, η οποία είναι συνέχεια της προηγουμένης συζητήσεως ενώπιον του ιδίου Δικαστηρίου και αμφότερες μαζί θεωρούνται ως μία (ενιαία) συζήτηση (Α.Π. 1882/2023, Α.Π. 1997/2022, Α.Π. 689/2022, Α.Π. 1628/2018, Α.Π. 869/2017), το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, ενώ έπρεπε να έχει την ίδια σύνθεση, κατά μεν την συζήτηση της υποθέσεως στις 19-11-2020, όπως προκύπτει από την υπ' αριθμ. ...

μη οριστική απόφασή του και τα ταυτάριθμα με αυτήν πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεως, συγκροτήθηκε από την Δικαστή Παρασκευή Γρίβα, Εφέτη, κατά δε την συζήτηση αυτής στις 18-1-2022, όπως προκύπτει από την υπ' αριθμ. ... τελεσίδικη απόφασή του και τα ταυτάριθμα με αυτήν πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεως, συγκροτήθηκε από τον Δικαστή Κ.

Κ., Εφέτη, χωρίς να αναφέρεται στην τελευταία απόφαση ή στα ταυτάριθμα με αυτήν πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεως, ο λόγος της μη συγκροτήσεώς του με την ίδια σύνθεση και, ειδικότερα, της μη συγκροτήσεώς του από την Δικαστή Παρασκευή Γρίβα, Εφέτη, όπως θα έπρεπε, σύμφωνα με όσα διαλαμβάνονται στην νομική σκέψη που προηγήθηκε.

Επομένως, ο πρώτος λόγος των κρινόμενων αιτήσεων αναιρέσεως, με τους οποίους αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αριθμό 2 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. πλημμέλεια, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Μετά την παραδοχή του πρώτου λόγου αναιρέσεως παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων των κρινόμενων αιτήσεων, από τους αριθμούς 1, 8, 9, 10, 11, 14 και 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., λόγω της πλήρους αναιρετικής εμβέλειας του ως άνω πρώτου λόγου αυτών που έγινε δεκτός στο σύνολο της προσβαλλόμενης αποφάσεως, η οποία καθιστά αλυσιτελή την εξέτασή τους.

Συνακολούθως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη, υπ' αριθμ. ..., τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, του οποίου είναι εφικτή η συγκρότηση από άλλο Δικαστή, εκτός από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ.) και να διαταχθεί η απόδοση στις αναιρεσείουσες του παραβόλου που έχει καταθέσει η καθεμία για την άσκηση της αναιρέσεώς της (άρθρο 495 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ.).

Τέλος, πρέπει να συμψηφισθούν, εν όλω, τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων, καθόσον η ερμηνεία των διατάξεων που εφαρμόσθηκαν, ήταν ιδιαιτέρως δυσχερής (άρθρο 179 του Κ.Πολ.Δ. - Ολ. Α.Π. 1/2024, Ολ. Α.Π. 5/2022, Ολ. Α.Π. 2/2022), κατά τα, ειδικότερα, οριζόμενα στο διατακτικό της παρούσας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Συνεκδικάζει τις από 10-3-2023 αιτήσεις αναιρέσεως και με αριθμ. εκθ. καταθ. ... και ... αντιστοίχως κατά της υπ' αριθμ. ... τελεσιδίκου αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Αναιρεί την υπ' αριθμ. ... απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκασή της στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλο Δικαστή, εκτός εκείνου που δίκασε προηγουμένως.

Διατάσσει την επιστροφή των κατατεθέντων παραβόλων σε καθεμία από τις αναιρεσείουσες. Και Συμψηφίζει τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Φεβρουαρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Φεβρουαρίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ