Supreme Court allows appeal against lower court's failure to consider a crucial forestry map document proving public ownership.

Απόφαση 249 / 2022 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)M.K.

Αριθμός 249/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Μουλιανιτάκη - Εισηγήτρια, Μαρουλιώ Δαβίου-Απέργη, Μαρία Κουφούδη, Γεώργιο Καλαμαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 20 Οκτωβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χριστίνα Γιωτοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Θ. Ν. του Γ., κατοίκου ... ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Βάννα Τσιορβά με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-11-2005 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 6333/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου με την οποία κήρυξε εαυτό αναρμόδιο καθ' ύλη, 18808/2011 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης και 266/2018 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 7-1-2020 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η από 7/01/2020 αίτηση για αναίρεση της αριθμ.266/2018 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα, είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566§1, 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ.571, 577§3 ΚΠολΔ).

1. Ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559αριθμ.8 ΚΠολΔ για λήψη ή μη υπόψη προταθέντος και έχοντος ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης πράγματος, προϋποθέτει πράγμα παραδεκτώς προταθέν, αφού διαφορετικά το δικαστήριο της ουσίας δεν επιτρέπεται να το λάβει υπόψη (ΑΠ93/2006)."Πράγματα", θεωρούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων, που συγκροτούν την ιστορική βάση και επομένως θεμελιώνουν το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ένστασης ή αντένστασης ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος καθώς και οι κύριοι ή πρόσθετοι λόγοι έφεσης που αφορούν αυτοτελείς πραγματικούς ισχυρισμούς και όχι οι ισχυρισμοί που αποτελούν άρνηση της αγωγής ή μη έχοντα αυτοτέλεια επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά, τα οποία αντλούνται από το νόμο ή την εκτίμηση των αποδείξεων (Ολ.ΑΠ3/1997, ΑΠ851/2015).

Κατά την ανωτέρω έννοια, δεν είναι "πράγμα" η επίκληση των αποδεικτικών μέσων και του περιεχομένου αυτών (ΑΠ633/2019, ΑΠ625/2008, ΑΠ 104/2007, ΑΠ1813/2006). Για να είναι ορισμένος ο από τη διάταξη αυτή λόγος αναίρεσης πρέπει να αναφέρεται στο αναιρετήριο ποιά ήταν τα πράγματα αυτά που έλαβε ή δεν έλαβε υπόψη του το δικαστήριο της ουσίας και ποια επίδραση άσκησαν ή θα ασκούσαν στην έκβαση της δίκης, καθώς και τα στοιχεία από τα οποία προκύπτει ότι ο ισχυρισμός προτάθηκε παραδεκτά από τον αναιρεσείοντα και ήταν νόμιμος (ΑΠ 2013/2017, 869/2017, 841/2017, 1730/2008).

Ο από το άρθρο 559 αρ. 8β' ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, για μη λήψη υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας, παρά το νόμο, ουσιωδών αυτοτελών ισχυρισμών, θεμελιωτικών κατά νόμο αγωγής, ανταγωγής, ένστασης και αντένστασης, δεν ιδρύεται, όταν ο προταθείς παραδεκτώς ισχυρισμός λήφθηκε υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας και απορρίφθηκε για οποιοδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό (ΑΠ564/2020, ΑΠ1103/2007). 2.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 11 εδάφ. γ' του ΚΠολΔ, συντρέχει λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη του αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 335, 338 έως 340 και 346 του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει δικανική πεποίθηση για τη βασιμότητα των πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, οφείλει να λάβει υπόψη του τα αποδεικτικά μέσα που προσκομίστηκαν νόμιμα είτε για άμεση απόδειξη είτε για συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, εφόσον γίνεται σαφής και ορισμένη επίκλησή τους από τον διάδικο (ΑΠ Ολομ. 23/2008).

Δεν θεμελιώνεται, όμως, ο λόγος αυτός, αν προκύπτει από την απόφαση ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία προσκομίστηκαν με επίκληση. Αρκεί γι' αυτό η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου, χωρίς ανάγκη ειδικής αξιολόγησης του καθενός, εφόσον από τη γενική αυτή αναφορά, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αιτιολογίες της απόφασης, προκύπτει αναμφίβολα η λήψη υπόψη του αποδεικτικού μέσου.

Πάντως, η γενική αυτή αναφορά της λήψης υπόψη όλων των αποδείξεων που με επίκληση προσκομίστηκαν δεν αποκλείει την ίδρυση του πιο πάνω λόγου αναίρεσης για κάποιο αποδεικτικό μέσο, όταν από το περιεχόμενο της απόφασης δεν προκύπτει κατά τρόπο αναμφίβολο (Ολ.ΑΠ2/2008) ή κατ'άλλη έκφραση αδιστάκτως βέβαιο (Ολ.ΑΠ14/2005) ότι τούτο έχει ληφθεί υπόψη.

Αρκεί και μόνο η ύπαρξη αμφιβολιών για την ίδρυση του παρόντος λόγου αναίρεσης (ΑΠ Ολομ. 8/2016, ΑΠ1112/2020, ΑΠ723/2020, ΑΠ910/2019, ΑΠ180/2017). Στην προκείμενη περίπτωση με το μοναδικό λόγο αναιρέσεως το αναιρεσείον προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις πλημμέλειες από τους αριθμούς 8β' και 11 του ΚΠολΔ, επικαλούμενο ότι : << το Δικάσαν Εφετείο ουδόλως εξέτασε τον οψιγενή και προς συμπλήρωση του σχετικού λόγου εφέσεως ισχυρισμό περί συνδρομής των προϋποθέσεων ενεργοποίησης του τεκμηρίου κυριότητας του Δημοσίου επί της επίδικης έκτασης εξαιτίας οριστικοποίησης κυρωθέντος δασικού χάρτη , το οποίο τεκμήριο ως αμάχητο δέσμευε το δικάσαν δευτεροβάθμιο δικαστήριο που επιλήφθηκε της εξέτασης του ιδιοκτησιακού καθεστώτος αυτής (επίδικης έκτασης), με άμεση συνέπεια να στερείται αυτό (δικάσαν Δικαστήριο), πλέον, της εξουσίας ελέγχου όχι μόνο του χαρακτήρα της έκτασης ως δασικής και αναδασωτέας, αλλά και του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της έκτασης, η οποία ανήκει κατά αμάχητο τεκμήριο στο Ελληνικό Δημόσιο (φύλλα 3ο και 20ο) και α) παρείδε δικονομικά και ουσιαστικά γεγονότα, διακωλυτικά της εξουσίας του Δικαστηρίου να προβεί σε έλεγχο του χαρακτήρα της έκτασης, καθώς επίσης και του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της επίδικης έκτασης, όπως η ύπαρξη κυρωμένου, δυνάμει της με αριθμό 65244/21.09.2016 απόφασης (ΦΕΚ 343Δ703.11.2016), δασικού χάρτη στην περιοχή αυτής (επίδικης έκτασης), στον οποίο (δασικό χάρτη) η επίμαχη εδαφική έκταση εμπίπτει εντός του γεωτεμαχίου με κωδικό δασικού χάρτη "..." και έχει χαρακτηριστεί οριστικά ως ανέκαθεν δασική και αναδασωτέα έκταση, ο οποίος (κυρωμένος δασικός χάρτης) αποτελεί νόμιμο τίτλο κυριότητας του δικαιώματος (βλ. 805/2016, 1203/2017 και 2236/2018 ΣτΕ) του Δημοσίου επ' αυτής (επίμαχης εδαφικής έκτασης), αφού πρόκειται για εκτός σχεδίου πόλης έκταση για την οποία ο ήδη αναιρεσίβλητος δεν απέδειξε με τις αντιρρήσεις που κατέθεσε ότι πρόκειται για ιδιωτική έκταση και δη για ιδιωτικό αγρό, β) έκρινε ότι αυτή (επίδικη έκταση) ως αγρός περιήλθε στην κυριότητα του ήδη αναιρεσίβλητου συνεπεία παράγωγου τρόπου κτήσης, ενώ στην κυριότητα του άμεσου δικαιοπαρόχου του περιήλθε συνεπεία τόσο παράγωγου τρόπου κτήσης όσο και με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, στηριζόμενο στις μαρτυρικές καταθέσεις, ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, ένορκες βεβαιώσεις, τη με αριθμό 376/1997 απόφαση (η οποία εξαφανίστηκε με την αριθμό 17234/1999 απόφαση), την αριθμό 19018/4/8/19523/29.09.2003 απόφαση της Δευτεροβάθμιας Επιτροπής του Κτηματολογίου, και μη λαμβάνοντας υπόψη το νομίμως προσαχθέν, με αριθμό πρωτοκόλλου ..., έγγραφο του Τμήματος Δασικών Χαρτογραφήσεων της Δ/νσης Δασών Ν.

Θεσσαλονίκης μετά του αποσπάσματος δασικού χάρτη, από τα οποία προέκυπτε ο αδιαμφισβήτητος χαρακτήρας της επίδικης έκτασης ως δημόσιας δασικής και αναδασωτέας, ανήκουσας κατά κυριότητα στο Δημόσιο (φύλλο 24ο)>>. Ο ανωτέρω λόγος, ως προς το πρώτο σκέλος, με το οποίο αποδίδεται στην αναιρεσιβαλλομένη η από τον αριθμό 8β' του πιο πάνω άρθρου αναιρετική πλημμέλεια, είναι αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ'άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό του εναγομένου- εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, και ταυτόσημο λόγο εφέσεως, για το ότι το επίδικο από την εποχή της Τουρκοκρατίας και στη συνέχεια κατά το χρόνο εισαγωγής της Ελληνικής νομοθεσίας στις νέες χώρες (αλλά και μετέπειτα) αποτελεί δάσος, έκρινε δε ότι αυτό (επίδικο) ήταν αγρός, ο οποίος εκαλλιεργείτο από τον απώτερο δικαιοπάροχο του ενάγοντος Σ.

Σ. επί μία, τουλάχιστον, δεκαετία πριν τις 20/5/2017. Κατόπιν αυτού το Εφετείο ρητά απέρριψε τον ισχυρισμό του Ελληνικού Δημοσίου περί δάσους του επιδίκου ως ουσία αβάσιμο (φύλλο 11ο, δεύτερη σελίδα), και εντέλει απέρριψε και την έφεση του αναιρεσείοντος κάνοντας δεκτή κατ'ουσίαν την ένδικη περί κυριότητας ακινήτου αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων - εναγόντων, επικυρώνοντας, έτσι, την απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, που είχε εκφέρει όμοια κρίση, οι δε ανωτέρω οψιγενείς ισχυρισμοί, που διαλαμβάνονται, για πρώτη φορά, στις, ενώπιον του Εφετείου, προτάσεις του αναιρεσείοντος, συμπληρώνουν τον παραδεκτώς προταθέντα στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και ταυτόσημο λόγο εφέσεως ισχυρισμό του περί της ιδιότητας του επιδίκου ως δάσους.

Σε κάθε περίπτωση, ο λόγος αυτός ως προς την άνω αιτίαση είναι και απαράδεκτος, διότι, τα όσα διαλαμβάνονται σ'αυτόν, σύμφωνα με την προεκτεθείσα νομική σκέψη ,ανάγονται στο περιεχόμενο των προσκομιζόμενων στο Εφετείο οψιγενών αποδεικτικών μέσων ήτοι στη με αριθμό 65244/21.09.2016 (ΦΕΚ 343Δ703.11.2016) απόφαση κύρωσης του δασικού χάρτη και στο με αριθμό πρωτοκόλλου ..., έγγραφο του Τμήματος Δασικών Χαρτογραφήσεων της Δ/νσης Δασών Ν.

Θεσσαλονίκης μετά του αποσπάσματος δασικού χάρτη, τα οποία δεν αποτελούν "πράγματα" κατά την έννοια της παραπάνω διατάξεως, έτσι, ώστε, δεν στοιχειοθετείται ο επικαλούμενος από τον αριθμό 8β' του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως (ΑΠ2104/2007, ΑΠ1077/2006). Περαιτέρω, από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των, ενώπιον του Εφετείου, από 22-10-2017 προτάσεων του εναγομένου -εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, προκύπτει ότι αυτό επικαλέστηκε (σελίδα, ιδίως, 15η) και προσκόμισε για πρώτη φορά, στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο το πιο πάνω με αριθμό πρωτοκόλλου ...

έγγραφο του Τμήματος Δασικών Χαρτογραφήσεων της Δ/νσης Δασών Ν. Θεσσαλονίκης μετά του αποσπάσματος δασικού χάρτη( σχετικά 17 και 17α) ,ως οψιγενές αποδεικτικό μέσο , κατ' άρθρο 529 ΚΠολΔ, ενώ ανέφερε και το περιεχόμενό του, ήδη δε, όπως απαιτείται, το επικαλείται και το προσκομίζει στο παρόν δικαστήριο. Το Εφετείο κατέληξε στο αποδεικτικό αυτό πόρισμα, σύμφωνα με την διαλαμβανόμενη στην απόφασή του βεβαίωση, αφού έλαβε υπ'όψη του <<...και όλα τα έγγραφα , που με επίκληση προσκόμισαν οι διάδικοι και χρησιμεύουν είτε ως αυτοτελή αποδεικτικά μέσα είτε για να χρησιμεύσουν ως δικαστικά τεκμήρια...>>.

Από την γενική όμως αυτή βεβαίωση του Εφετείου σε συνδυασμό και με τις λοιπές αιτιολογίες της απόφασης, που παραδεκτά επισκοπείται, δεν καθίσταται, αδιστάκτως, βέβαιο αλλά καταλείπονται αμφιβολίες αν το δικαστήριο της ουσίας, κατά το σχηματισμό του αποδεικτικού του πορίσματος, έλαβε υπόψη του και το προαναφερθέν με αριθμό πρωτοκόλλου ...

έγγραφο του Τμήματος Δασικών Χαρτογραφήσεων της Δ/νσης Δασών Ν. Θεσσαλονίκης μετά του αποσπάσματος δασικού χάρτη, το οποίο υπογράφει ο Προϊστάμενος της Δ/νσης Δασών Ν. Θεσσαλονίκης Α. Α., δασολόγος, στο οποίο ο τελευταίος, κατά λέξη, αναφέρει: << Θέμα: ''Συμπληρωματικά στοιχεία κυρωμένου Δασικού Χάρτη Ασβεστοχωρίου που αφορούν στο επίδικο γεωτεμάχιο με ΚΑΕΚ ...''.

Το επίδικο γεωτεμάχιο με ΚΑΕΚ ... εμπίπτει εντός του κυρωμένου δασικού χάρτη του Ασβεστοχωρίου (αρ. αποφ.κύρωσης ...) με κωδικό αριθμό δασικού χάρτη <<...>> (επισυνάπτεται απόσπασμα Δασικού Χάρτη με το επίδικο). Ο χαρακτήρας επομένως του επίδικου κρίθηκε τελεσίδικα με την κύρωση του Δασικού χάρτη και κατ'επέκταση ισχύει το τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου λόγω του δασικού χαρακτήρα της έκτασης.

Επιπλέον σας πληροφορούμε ότι για το επίδικο ο ενάγων υπέβαλλε την υπ'αρ. 9572/4-2-2013 αντίρρηση κατά του αναρτηθέντος δασικού χάρτη η οποία απερρίφθη από την ΕΠΕΑ Ασβεστοχωρίου με αποτέλεσμα την κύρωση του επίδικου ως ανέκαθεν δασική και αναδασωτέα έκταση>>. Τούτο, διότι, παρά την ιδιαίτερη αποδεικτική σπουδαιότητα του εν λόγω εγγράφου, για την απόδειξη των ισχυρισμών του εναγομένου, περί του δασικού χαρακτήρα του επιδίκου, σε καμιά αναφορά ή σχολιασμό αυτού δεν προβαίνει, όπως προέβη για άλλα έγγραφα.

Παρά, το γεγονός, δε, ότι το Εφετείο δεν δεσμεύεται από το άνω έγγραφο, και ηδύνατο να καταλήξει (όπως και κατέληξε) σε αντίθετο πόρισμα, ενόψει ότι το εν λόγω αποδεικτικό έγγραφο, ήταν ουσιώδες για το αποτέλεσμα της δίκης, έπρεπε να το αντικρούσει ειδικά. Έτσι, όμως, η προσβαλλόμενη απόφαση ,σύμφωνα και με τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη, υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμ. 11γ' ΚΠολΔ αναιρετική πλημμέλεια της μη λήψης υπόψη αποδεικτικού μέσου-εγγράφου που το αναιρεσείον είχε επικαλεστεί και προσκομίσει νόμιμα (ΑΠ46/2019, 363/2018, 1496/2017, 443/2017).

Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, ο από το άρθρο 559 αριθμ. 11 περ.γ'του ΚΠολΔ. λόγος αναιρέσεως , κατά το δεύτερο σκέλος του. Επομένως, πρέπει να αναιρεθεί στο σύνολό της η προσβαλλόμενη απόφαση, και, ακολούθως, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος, ο αναιρεσίβλητος που νικήθηκε στη δίκη πρέπει να καταδικαστεί στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, που παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά του (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), μειωμένα κατ'άρθρο 22 του ν.3693/1997,κατά τα αναφερόμενα στο διατακτικό ειδικότερα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την αριθμ. 266/2018 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, πλην αυτού που εξέδωσε την παραπάνω απόφαση.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 12 Ιανουαρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 16 Φεβρουαρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ