Supreme Court partially allows appeal, sets costs offset, and orders lawyer fees for compensation claimants.

Απόφαση 220 / 2025 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 220/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σωκράτη Πλαστήρα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος της Αντιπρόεδρου Μυρσίνης Παπαχίου και της αρχαιοτέρας της συνθέσεως Αρεοπαγίτου Ασπασίας Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη), Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη, Ερασμία Λιούλη και Ζωή Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Μαρτίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία ... που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία Κουρέα, που δήλωσε στο ακροατήριο και με τις κατατεθείσες προτάσεις της την ως άνω μεταβολή της επωνυμίας της αναιρεσείουσας.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ΟΤΑ (ΝΠΔΔ) με την ... που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) εταιρείας με την επωνυμία ... που εδρεύει στο ... Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, 3) υπό εκκαθάριση εταιρείας με την επωνυμία ...", που εδρεύει στο ... Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, 4) Ν. Ζ. του Ε., 5) Ε. Ζ., κατοίκων ... Αττικής, 6) εταιρείας με την επωνυμία ... που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 7) Δ. Π. του Α., κατοίκου ..., 8) Μ. Α. του Ι., κατοίκου ..., 9) Γ. Γ. του Σ., κατοίκου ... Αττικής, 10) Δ. Γ. του Σ., κατοίκου ... και 11) Ε. Γ. του Δ., κατοίκου ... Αττικής, εκ των οποίων ο 1ος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Αθανίτη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις, η 2η εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Χριστοδούλου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, οι 7ος και 10ος εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Βασίλειο Φαλαγκαράκη, ενώ οι 3η, 4ος, 5η, 6η, 8η, 9ος και 11η δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 3-8-2017 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης της ήδη αναιρεσείουσας (μετά την έκδοση της .../2017 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου ... που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Τριμελές Εφετείο ... και συνεκδικάστηκε με τις από 15-6-2017, 21-7-2017 (αρ. εκθ. καταθ. .../2017), 21-7-2017 (αρ. εκθ. καταθ. 5665/2017), 30-8-2017 και 2-1-2019 αιτήσεις και τις διά των προτάσεων ανταιτήσεις των ήδη αναιρεσιβλήτων.

Εκδόθηκε η .../2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου ..., την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 4-9-2020 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ερασμία Λιούλη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης, ο πληρεξούσιος των 7ου και 10ου των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την ένδικη από 4.9.2020 (αριθ. εκθ. κατ. ...2020) αίτηση αναίρεσης, η αιτούσα ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία ... προσβάλλει την υπ' αριθμ. .../2019 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου ..., που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία του ν. 2882/2001 - Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ), ερήμην: α) της υπό εκκαθάριση εταιρίας με την επωνυμία ...

τρίτης εκ των καθ' ων (και ήδη τρίτης αναιρεσιβλήτου) η από 3.8.2017 (αριθμ. εκθ. καταθ. ...2017) αίτηση της αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία ... περί προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως λόγω αναγκαστικής απαλλοτριώσεως και β) ερήμην της καθ' ης (και ήδη αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία ...) η από 2.1.2019 (αρ.

εκθ. κατ. 38/5/3.1.2019) αίτηση της αιτούσας εταιρίας με την επωνυμία ... μετονομασθείσας σε "... και ήδη δεύτερης αναιρεσίβλητης, πλην όμως, δεν τίθεται θέμα έρευνας της τελεσιδικίας της προσβαλλομένης αποφάσεως και έρευνας του παραδεκτού της αιτήσεως αναιρέσεως από την άποψη αυτή, κατ` άρθρο 553 παρ. 1 περ. β` του ΚΠολΔ, εφόσον σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 22 παρ. 1 εδ.

α` του ν. 2882/2001 "κατά της απόφασης του Εφετείου περί οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης επιτρέπεται μόνο το ένδικο μέσο της αναίρεσης κατά τις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας" και, συνεπώς, η ως άνω απόφαση δεν υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας (ΑΠ 682/2019). Κατά το άρθρο 62 εδάφ.α' ΚΠολΔ, όποιος έχει την ικανότητα να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων έχει και την ικανότητα να είναι διάδικος.

Τέτοια, όμως, ικανότητα δεν έχει το φυσικό πρόσωπο μετά το θάνατό του σύμφωνα με τα άρθρα 34 και 35 ΑΚ. Εξάλλου, κατά το άρθρο 73 ΚΠολΔ, το δικαστήριο εξετάζει και αυτεπαγγέλτως, σε κάθε στάση της δίκης, αν συντρέχει η κατά το πιο πάνω άρθρο 62 ΚΠολΔ προϋπόθεση, αν ληφθεί υπόψη και το άρθρο 313 παρ. 1 στοιχ. δ' του ίδιου Κώδικα, κατά το οποίο μπορεί να επιδιωχθεί με αγωγή ή ένσταση η αναγνώριση της ανυπαρξίας μιας δικαστικής απόφασης, αν αυτή εκδόθηκε σε δίκη που είχε διεξαχθεί κατά ανύπαρκτου φυσικού (ή νομικού) προσώπου.

Τέλος, κατά το άρθρο 558 εδάφ.α' του ίδιου Κώδικα, η αναίρεση απευθύνεται κατά εκείνων οι οποίοι ήταν διάδικοι στη δίκη κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση ή των καθολικών διαδόχων τους ή των κληροδόχων τους. Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι η αίτηση αναίρεσης, η οποία απευθύνεται κατά φυσικού προσώπου που, κατά την άσκησή της, έχει ήδη πεθάνει (ή κατά ανύπαρκτου νομικού προσώπου) και που, ως εκ τούτου, στερείται της ικανότητάς του να είναι διάδικος, είναι απαράδεκτη και απορριπτέα, αφού ελλείπει απαραίτητη διαδικαστική προϋπόθεση για τη δυνατότητα έκδοσης αποφάσεως επί της ουσίας.

Το απαράδεκτο, όμως, αυτό τελεί υπό την προϋπόθεση ότι ο αναιρεσείων διάδικος είχε λάβει γνώση του θανάτου του αντιδίκου του με οποιονδήποτε τρόπο, ώστε να διαπιστώσει τους κληρονόμους του και να απευθύνει κατ' αυτών την αναίρεση. Επομένως, η αναίρεση που απευθύνεται κατά αποβιώσαντος, χωρίς όμως να γνωρίζει το θάνατο ο αναιρεσείων, δεν είναι άκυρη και η συζήτησή της χωρεί νόμιμα με τους κληρονόμους του αποβιώσαντος, αν αυτοί καλούνται προς τούτο ή εμφανίζονται από μόνοι τους κατά τη συζήτηση με την ιδιότητα αυτή, στη θέση του αποβιώσαντος αναιρεσιβλήτου, και προβάλλουν υπεράσπιση για την ουσία της διαφοράς (ΑΠ Ολομ. 31/2009, ΑΠ Ολομ. 27/1987, ΑΠ 681/2022 ΑΠ 465/2020, ΑΠ 704/2017, ΑΠ 530/2017, ΑΠ 740/2016).

Στην προκείμενη περίπτωση, η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως της ανώνυμης εταιρίας ... κατατέθηκε - ασκήθηκε στις 4.9.2020. Από την προσβαλλομένη απόφαση (2ο φύλλο και 2η σελίδα του 21ου φύλλου αυτής), που παραδεκτά επισκοπείται (άρθρ. 561 παρ.2 ΚΠολΔ), προκύπτει ότι ο κατά τις 22.1.2018 θάνατος του 4ου εκ των αναιρεσιβλήτων Ν.

Ζ. έλαβε χώρα πριν από την προφορική συζήτηση της υπόθεσης (26.2.2019) στο Τριμελές Εφετείο ..., μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη ...2019 απόφασή του και στη δικονομική θέση του θανόντος αναιρεσιβλήτου, κατά τη δίκη στο Εφετείο, είχε υπεισέλθει η θυγατέρα του Ε. Ζ. ήδη 5η αναιρεσίβλητη, ως καθολική διάδοχος αυτού, ήτοι ως μοναδική εξ αδιαθέτου κληρονόμος επί του συνόλου της κληρονομίας του.

Το γεγονός αυτό γνωστοποιήθηκε με δήλωση που περιέχεται στις προτάσεις της, που υπογράφονται από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Ναούμη, αυτή δε συνέχισε τη δίκη, και υπό την ιδιότητα αυτή, για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης. Κατά συνέπεια, η αναιρεσείουσα, κατά το χρόνο άσκησης της αναίρεσης, είχε λάβει γνώση του θανάτου του 4ου αναιρεσίβλητου και, επομένως, είναι άκυρη (απαράδεκτη) η αίτηση αναίρεσης που απηύθηνε κατ' αυτού, σύμφωνα και με όσα αναπτύχθηκαν στην αρχή της παρούσας σκέψης και πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη, λόγω ελλείψεως διαδικαστικής προϋποθέσεως, και δη του ίδιου του υποκειμένου του δικογράφου της.

Με την παρ. 1 του άρθρου 74 του Ν. 4690/2020 ορίζεται ότι: "Το χρονικό διάστημα της επιβολής του μέτρου της προσωρινής αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων και των εισαγγελιών της Χώρας (13.3.2020 - 31.5.2020) δεν υπολογίζεται στις νόμιμες και δικαστικές προθεσμίες για τη διενέργεια διαδικαστικών και εξώδικων πράξεων, καθώς και άλλων ενεργειών ενώπιον των δικαστηρίων, συμβολαιογράφων ως υπαλλήλων του πλειστηριασμού, υποθηκοφυλακείων, κτηματολογικών γραφείων και άλλων τρίτων προσώπων.

Μετά τη λήξη της παραπάνω αναστολής οι προθεσμίες αυτές τρέχουν για όσο χρονικό διάστημα υπολείπεται για να συμπληρωθεί η αντίστοιχη προβλεπόμενη από τον νόμο προθεσμία...". Από την ανωτέρω διάταξη προκύπτει ότι το χρονικό διάστημα της επιβολής του μέτρου της προσωρινής αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων της χώρας από 13.3.2020 έως 31.5.2020, δεν υπολογίζεται, μεταξύ των άλλων προθεσμιών και στην ενιαύσια προθεσμίας του άρθρου 22 παρ. 1 εδ.

β` του ν. 2882/2001, μετά δε τη λήξη του ανωτέρω τελευταίου χρονικού διαστήματος αναστολής, η προθεσμία αυτή τρέχει για όσο χρονικό διάστημα υπολείπεται για να συμπληρωθεί το χρονικό διάστημα της εν λόγω ετήσιας προθεσμίας. Στην ερευνώμενη περίπτωση, η υπό κρίση από 4.9.2020 (αριθ. εκθ. κατ. 6287/755/ 4.9.2020) αίτηση αναίρεσης, με την οποία και προσβάλλεται η υπ' αριθμ. .../2019 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου ..., που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία του ν. 2882/2001 - Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ) που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Εφετείου ...

στις 4.9.2020, έχει ασκηθεί εμπρόθεσμα, ήτοι εντός της ενιαύσιας προθεσμίας του άρθρου 22 παρ. 1 εδ. β` του ν. 2882/2001, αφού από τα προσκομιζόμενα έγγραφα δεν προκύπτει, ούτε οι διάδικοι επικαλούνται επίδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, δεδομένου ότι από την επομένη της δημοσίευσής της (25.6.2019) άρχισε να τρέχει η ως άνω ενιαύσια καταχρηστική προθεσμία, η οποία, χωρίς την προσωρινή αναστολή της λειτουργίας των δικαστηρίων της χώρας, θα έληγε την 25.6.2020, λόγω, όμως, της ως άνω αναστολής και του εξ αυτής μη υπολογισμού των χρονικών διαστημάτων από 13-3-2020 έως 31-5-2020 (ήτοι 2 μηνών και 18 ημερών), σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 74 παρ. 1 εδ.

α' του ν. 4690/2020, δεν είχε συμπληρωθεί αυτή, κατά την άσκηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης ενώπιον του Εφετείου ... (στις 4.9.2020). Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 566 παρ.1, 577 παρ. 1 και 144 του ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί, ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Από τις διατάξεις των άρθρων 108, 110 παρ. 2, 498 παρ. 1, 568 παρ. 1 και 2 και 576 παρ.1-3 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν μετάσχει με τον προσήκοντα τρόπο σ` αυτή κάποιος διάδικος, το δικαστήριο ερευνά αυτεπαγγέλτως ποιος από τους διαδίκους επέσπευσε τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης και αν μεν τη συζήτησή της επέσπευσε εγκύρως ο απολειπόμενος διάδικος κλητεύοντας νόμιμα και εμπρόθεσμα τους λοιπούς ή κλητεύθηκε ο ίδιος νόμιμα και εμπρόθεσμα από τον επισπεύδοντα τη συζήτηση άλλο διάδικο, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι, διαφορετικά, αν δηλαδή δεν προκύπτει έγκυρη επίσπευση της συζήτησής της ή δεν μπορεί να διαπιστωθεί ποιος διάδικος επέσπευσε τη συζήτησή της, ώστε να καταστεί δυνατός ο έλεγχος της εγκυρότητας ή όχι της ερημοδικίας του απολειπόμενου διαδίκου, αυτή κηρύσσεται απαράδεκτη, ως προς όλους τους διαδίκους και η υπόθεση επαναφέρεται για συζήτηση με νέα κλήση (Ολ.ΑΠ 8/2018, ΑΠ 2/2023, ΑΠ 2/2022), εκτός αν πρόκειται για απλή ομοδικία, οπότε κατά το άρθρο 576 παρ. 3 του ΚΠολΔ, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί παραδεκτά, ως προς όσους από τους διαδίκους εκπροσωπούνται από πληρεξούσιο δικηγόρο ή έχουν νόμιμα κλητευθεί, ενώ κηρύσσεται απαράδεκτη ως προς τους λοιπούς (ΑΠ 409/2023, ΑΠ 1494/2022, ΑΠ 608/2021).

Τις κλητεύσεις επικαλείται και αποδεικνύει ο παριστάμενος διάδικος (ΑΠ 2/2023, ΑΠ 567/2022, ΑΠ 1389/2019). Σε περίπτωση που απολείπεται ο διάδικος που επισπεύδει τη συζήτηση, η επίσπευση προκύπτει από το αντίγραφο της αίτησης αναίρεσης (ή της κλήσης με την οποία αυτή φέρεται προς συζήτηση), με την πράξη ορισμού δικασίμου και την πρόσκληση παράστασης κατ' αυτήν, το οποίο ο επισπεύδων επέδωσε προς τον αντίδικό του.

Το αντίγραφο αυτό, με την επ' αυτού σημείωση του δικαστικού επιμελητή που διενήργησε την επίδοση, οφείλει να προσκομίσει ο παριστάμενος αντίδικος του επισπεύδοντος τη συζήτηση. Αντιθέτως, σε περίπτωση που απολείπεται ο αντίδικος του διαδίκου που επισπεύδει τη συζήτηση, η επίσπευση της συζήτησης προκύπτει από την έκθεση επίδοσης του αντιγράφου της αίτησης αναίρεσης προς τον αντίδικο, την οποία οφείλει να προσκομίσει ο διάδικος που μετέχει στη συζήτηση (ΑΠ 2/2023, ΑΠ 567/2022, ΑΠ 1130/2020, ΑΠ 24/2016).

Από τις με αριθμούς 8647Γ/22.3.2023, 8516Γ/8.12.2022, 8518Γ/15.12.2022, 8648Γ/22.3.2023, 8524Γ/19.12.2022 εκθέσεις επιδόσεως του Δικαστικού Επιμελητή του Εφετείου ... Θ. Γ. - Γ. και την με αριθμό 2Γ/17.10.2022 του Δικαστικού Επιμελητή του Εφετείου Λάρισας Δ. Μ., προκύπτει ότι μετά από γραπτή παραγγελία της πληρεξουσίας δικηγόρου της επισπεύδουσας αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία ...

Μ. Κ., επικυρωμένα αντίγραφα της ένδικης από 4.9.2020 (αριθ. εκθ. κατ. ...2020) αιτήσεως περί αναιρέσεως κατά της .../2019 οριστικής αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου ..., μαζί με την πράξη προσδιορισμού της αναφερομένης στην αρχή της παρούσας δικασίμου και κλήση να παραστούν σε αυτήν επιδόθηκαν νομότυπα σε καθένα από τους αναιρεσιβλήτους, αντίστοιχα, στους 5η και 7ο από τους αναιρεσίβλητους με θυροκόλληση του αντιγράφου και βεβαίωση επίδοσης στο οικείο αστυνομικό τμήμα και ταχυδρόμησης αυτού.

Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα πρακτικά δημόσιας συνεδριάσεως του Δικαστηρίου τούτου, κατά την εκφώνηση της υποθέσεως στη σειρά της από το οικείο πινάκιο, δεν εμφανίστηκαν οι 3η , 4ος, 5η, 6η, 8η, 9ος και 11η εκ των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατέθεσαν έγγραφη δήλωση σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 242 παρ. 2 του ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται, κατά την διάταξη του άρθρου 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα και στην διαδικασία της αναιρετικής δίκης, αν και όλοι οι αναιρεσίβλητοι κλητεύθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα, κατά τα ανωτέρω, σύμφωνα με όσα ορίζει η διάταξη του άρθρου 568 παρ. 4 του ΚΠολΔ, πριν από εξήντα ημέρες από την αρχική δικάσιμο, όπως άλλωστε όρισε και η πράξη προσδιορισμού δικασίμου της αιτήσεως αναιρέσεως.

Επομένως, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 19 παρ. 4, 22 παρ. 4 του ΚΑΑΑ και αυτές σε συνδυασμό με την διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 περ. γ` του ΚΠολΔ, εφόσον όλοι οι ανωτέρω απολειπόμενοι αναιρεσίβλητοι είχαν κλητευθεί νομίμως να παραστούν κατά την ως άνω δικάσιμο της 15.3.2024, πρέπει να προχωρήσει, η συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως, παρά την απουσία των απολειπομένων ως άνω αναιρεσιβλήτων κατ` άρθρο 576 παρ. 2 περ.

γ` του ΚΠολΔ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ` ουσίαν, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά που ανέλεγκτα το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν και την υπαγωγή τους στο νόμο και ιδρύεται αυτός ο λόγος αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση (ΑΠ 59/2021, ΑΠ 872/2020, ΑΠ 52/2019).

Για να είναι ορισμένος ο από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως, πρέπει να καθορίζονται, μεταξύ άλλων, η συγκεκριμένη διάταξη του ουσιαστικού δικαίου που παραβιάστηκε, το αποδιδόμενο στο δικαστήριο νομικό σφάλμα ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή του ουσιαστικού νόμου και, εφόσον το δικαστήριο έκρινε κατ` ουσίαν την υπόθεση, η ελάσσων πρόταση του νομικού του συλλογισμού, δηλαδή, τα πραγματικά γεγονότα που αυτό δέχθηκε, υπό τα οποία και συντελέστηκε η προβαλλόμενη παραβίαση των κανόνων του ουσιαστικού δικαίου (Ολ.ΑΠ 28/1998, Ολ.ΑΠ 32/1996, ΑΠ 465/2020).

Κατά τις διατάξεις του άρθρου 18 παρ. 4 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), "Η δικαστική δαπάνη, μαζί με τη νόμιμη, κατά την έννοια της παρ. 1 του άρθρου 92 του Κώδικα Δικηγόρων, όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 6 του άρθρου 5 του ν. 3919/2011, αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων, βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση, επιδικάζεται από το δικαστήριο με την ίδια απόφαση, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από το νόμο αυτόν και παρακατατίθεται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων υπέρ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου...".

Από τη διάταξη αυτή, κατά την οποία τα δικαστικά έξοδα, στα οποία υποβάλλεται ο δικαιούχος της αποζημίωσης, προκειμένου να επιτύχει τον προσδιορισμό και την είσπραξη αυτής, στα οποία περιλαμβάνεται και η αμοιβή του δικηγόρου του, αποτελούν σύμφωνα με την επιταγή του άρθρου 17 του Συντάγματος περί πλήρους αποζημιώσεως, παρακολούθημα της εν λόγω αποζημίωσης και προσαυξάνουν το ποσό αυτής, ώστε να μην επέρχεται φαλκίδευση της πλήρους αποζημίωσης που αυτός δικαιούται (Ολ.ΑΠ 20/2005), προκύπτει ότι στη δίκη του προσωρινού ή οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης του απαλλοτριωμένου, σύμφωνα με τα άρθρα 18, 19 και 20 του ν. 2882/2001, ένα είναι το αντικείμενο της δίκης, ο προσδιορισμός της αποζημίωσης και συνεπώς μία αμοιβή του δικηγόρου σε ποσοστό επί της αξίας του αντικειμένου αυτού της δίκης ορίζεται, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Δικηγόρων.

Έτσι σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης για τον προσδιορισμό της οριστικής αποζημίωσης στο εφετείο, μετά τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης, η δικαστική δαπάνη περιλαμβάνει: 1) τα γενόμενα για τη διεξαγωγή και υπεράσπιση της δίκης έξοδα που ήταν απαραίτητα (άρθρο 189 παρ. 1 ΚΠολΔ), 2) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου για την παράστασή του ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου και του Εφετείου και 3) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου σε ποσοστό επί της καθοριζόμενης οριστικής αποζημίωσης και συγκεκριμένα:

Α) α) για τη σύνταξη αίτησης ή ανταίτησης με ιδιαίτερο δικόγραφο ή με τις προτάσεις ή κύριας παρέμβασης με ιδιαίτερο δικόγραφο ή με τις προτάσεις, ποσοστό 2% της αποζημίωσης, όταν το ύψος της ανέρχεται μέχρι το ποσό των 200.000 ευρώ, β) ποσοστό 1,5% της αποζημίωσης, όταν το ύψος της ανέρχεται από 200.001 ευρώ μέχρι 750.000 ευρώ, γ) ποσοστό 1% της αποζημίωσης, όταν το ύψος της ανέρχεται από 750.001 ευρώ μέχρι 1.500.000 ευρώ, δ) ποσοστό 0,5% της αποζημίωσης, όταν το ύψος της ανέρχεται από 1.500.001 ευρώ μέχρι 3.000.000 ευρώ, ε) ποσοστό 0,3% της αποζημίωσης, όταν το ύψος της ανέρχεται από 3.000.001 ευρώ μέχρι 6.000.000 ευρώ, στ) ποσοστό 0,2% της αποζημίωσης, όταν το ύψος της ανέρχεται από 6.000.001 ευρώ μέχρι 12.000.000 ευρώ, ζ) ποσοστό 0,1% της αποζημίωσης, όταν το ύψος της ανέρχεται από 12.000.001 ευρώ μέχρι 25.000.000 ευρώ, η) ποσοστό 0,05% της αποζημίωσης, όταν το ύψος της ανέρχεται από 25.000.001 ευρώ, και Β) το ήμισυ του κατά τα ανωτέρω καθοριζόμενου ποσοστού για τη σύνταξη των προτάσεων επί αίτησης ή ανταίτησης και κύριας παρέμβασης που ασκήθηκαν με ιδιαίτερο δικόγραφο, κατά τα άρθρα 63, 68 παρ. 1, 69 παρ. 3 του ν. 4194/2013.

Σε περίπτωση που ο υπόχρεος προς αποζημίωση είναι φορέας, που υπάγεται στη Γενική Κυβέρνηση, κατά την έννοια του άρθρου 1Β του ν. 2362/1995, η επιδικαζόμενη από τα Δικαστήρια αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου των δικαιούχων αποζημίωσης, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υπολογίζεται αυτή με βάση την αξία του αντικειμένου της δίκης, καθορίζεται υποχρεωτικά έως το ήμισυ των ως άνω νομίμων αμοιβών του Κώδικα Δικηγόρων, σύμφωνα με το άρθρο 130 παρ. 2 του ν. 4070/2012, που αντικατέστησε το άρθρο 18 παρ. 4 εδ.

γ` του ν. 2882/2001 και που εφαρμόζεται σύμφωνα με το άρθρο 146 παρ. 9 περ. δ` των μεταβατικών διατάξεων του ίδιου νόμου και στις εκκρεμείς απαλλοτριώσεις, κατά την έναρξη ισχύος του, η οποία συμπίπτει με τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 10-4-2012 (ΦΕΚ A`/10-4-2012), κατά το άρθρο 188 του ίδιου νόμου (ΑΠ 125/2021, ΑΠ 57/2021, ΑΠ 948/2020, ΑΠ 751/2018).

Ο προβλεπόμενος από τις εν λόγω διατάξεις υποχρεωτικός καθορισμός της επιδικαζόμενης από το δικαστήριο αμοιβής του πληρεξούσιου δικηγόρου του δικαιούχου της αποζημίωσης μέχρι το ήμισυ των νόμιμων αμοιβών του Κώδικα Δικηγόρων, όταν αυτή υπολογίζεται με βάση την αξία του αντικειμένου της δίκης και όταν υπόχρεος προς αποζημίωση είναι φορέας που υπάγεται στη Γενική Κυβέρνηση κατά την έννοια του άρθρου 1Β του Ν. 2362/1995, όπως εν προκειμένω είναι η ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία ...

δεν αντίκειται στις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 εδαφ. α' του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, διότι, αφενός μεν δεν μειώνεται η αποζημίωση, αφού ο δικαιούχος αυτής υποχρεούται να καταβάλλει στο δικηγόρο του μόνο τη μειωμένη αμοιβή που προβλέπεται από το νόμο, η οποία επιδικάζεται σ' αυτόν και την εισπράττει από τον αντίδικό του και υπόχρεο προς αποζημίωση, αφετέρου δε η μείωση της αμοιβής του δικηγόρου του δικαιούχου της αποζημίωσης δεν παραβιάζει τις αρχές της δίκαιης δίκης, αφού δεν αναιρεί και δεν περιορίζει το δικαίωμα παροχής έννομης προστασίας και δεν αποτελεί ανεπίτρεπτο περιορισμό της επαγγελματικής ελευθερίας των δικηγόρων, αν ληφθεί μάλιστα υπόψη και ο δικαιολογητικός λόγος για τον οποίο υπαγορεύτηκε ο περιορισμός αυτός (απλότητα στη διαχείριση των υποθέσεων) που εξυπηρετεί και το δημόσιο συμφέρον (ΑΠ 1260/2023, ΑΠ 674/2022, ΑΠ 1175/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφασή του, αφού καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριωθέντων ακινήτων των καθ' ών η αίτηση - ανταιτούντων και ήδη αναιρεσιβλήτων, για τα οποία είχε προηγηθεί προσωρινός προσδιορισμός αποζημιώσεως, καταδίκασε την αιτούσα και ήδη αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία ...

ως υπόχρεη καταβολής αποζημιώσεως, στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων αιτούντων - καθ' ων η αίτηση, που άσκησαν ανταιτήσεις με τις εμπρόθεσμα κατατεθείσες προτάσεις τους, και ειδικότερα των πρώτου, δεύτερης, τετάρτου, πέμπτης και έκτης εκ των καθών η 4η (από 3.8.2017 και με αρ. κατ. ...20127 αίτηση του αναιρεσείοντος), την οποία ορίζει: "Α) στα έξοδα για την παράσταση των πληρεξουσίων τους δικηγόρων τους ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου ...

και ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, που κατά περίπτωση εκπροσώπησαν καθένα ή ομάδα των δικαιούχων της αποζημίωσης, την οποία καθορίζει συνολικά σε εξακόσια (600) ευρώ και Β) στην αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των καθ' ων - ανταιτούντων ανάλογα, δικαιούχων της αποζημίωσης (στην πρώτη, δεύτερη, τρίτη και πέμπτη των άνω αιτήσεων), για τη σύνταξη των αιτήσεων και των προτάσεων - ανταιτήσεων ανάλογα ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου ...

και ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, την οποία καθορίζει ως εξής: για τη σύνταξη εκάστης των αιτήσεων [πέντε πρώτες εξ αυτών (αιτήσεων)]: α) σε 2% μέχρι του ποσού των 200.000 ευρώ, β) 1,5% από το ποσό των 200.001 ευρώ μέχρι 750.000 ευρώ, γ) 1% από το ποσό των 750.001 ευρώ μέχρι 1.500.000 ευρώ, δ) 0,5% από το ποσό των 1.500.001 ευρώ μέχρι 3.000.000 ευρώ, ε) 0,3% από το ποσό των 3.000.001 ευρώ μέχρι 6.000.000 ευρώ, στ) 0,2% από το ποσό των 6.000.001 ευρώ μέχρι 12.000.000 ευρώ ανάλογα και Γ) για τη σύνταξη των προτάσεων - ανταιτήσεων στο ήμισυ του 2% μέχρι του ποσού των 200.000 ευρώ, β) του 1,5% από το ποσό των 200.001 ευρώ μέχρι 750.000 ευρώ, γ) του 1% από το ποσό των 750.001 ευρώ μέχρι 1.500.000 ευρώ, δ) του 0,5% από το ποσό των 1.500.001 ευρώ μέχρι 3.000.000 ευρώ, ε) του 0,3% από το ποσό των 3.000.001 ευρώ μέχρι 6.000.000 ευρώ, στ) του 0,2% από το ποσό των 6.000.001 ευρώ μέχρι 12.000.000 ευρώ ανάλογα για την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων τους των δικαιούχων της αποζημιώσεως διαδίκων (πλην του α' των καθ' ων στην τέταρτη των αιτήσεων "Δήμος Αθηναίων" ως προς το οποίο η αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου του για τη σύνταξη των προτάσεων ανέρχεται στο 2% μέχρι 200.000 ευρώ, 1,5% από 200.001 έως 750.000 ευρώ, 1% από 750.001 έως 1.500.000 ευρώ επί της καθοριζόμενης οριστικής αποζημιώσεως, η οποία σε κάθε περίπτωση περιορίζεται στο ήμισυ)"....Κρίνοντας έτσι, το Εφετείο, δηλαδή με το να υπολογίσει ως άνω την αμοιβή, που επιδικάστηκε σε καθένα εκ των πληρεξουσίων δικηγόρων των δικαιούχων της αποζημίωσης αναιρεσιβλήτων, (καθ' ων- ανταιτούντων), παραβίασε ευθέως, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, τις πιο πάνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, καθόσον η αιτούσα- καθής και ήδη αναιρεσείουσα είναι φορέας που υπάγεται στη Γενική Κυβέρνηση, κατά την έννοια του άρθρου 1Β του Ν. 2362/1995, προσέτι δε η προκειμένη υπόθεση συζητήθηκε ενώπιον του Εφετείου ...

στις 26.2.2019, δηλαδή μετά την ισχύ του ν. 4070/2012 (10.4.2012). Υπέπεσε έτσι στην πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, όπως βάσιμα υποστηρίζει η αναιρεσείουσα με τους λόγους αναιρέσεως, πρέπει δε να αναιρεθεί κατά τούτο η προσβαλλομένη απόφαση. Κατ` ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή η αναίρεση και δη μόνο κατά το κεφάλαιο των δικαστικών εξόδων, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση κατά τούτο και δεδομένου ότι η υπόθεση δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση, να κρατηθεί η υπόθεση κατά το μέρος αυτό (άρθρο 580 παρ. 3 εδ.

α' ΚΠολΔ), και να καθορισθεί εκ νέου η αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων εκάστου των δικαιούχων της αποζημίωσης καθ' ων η αίτηση - ανταιτούντων, οι οποίοι άσκησαν ανταιτήσεις με τις προτάσεις, στο ήμισυ του ποσού της οριστικά καθορισθείσας από το Εφετείο αμοιβής, χωρίς να απαιτείται περαιτέρω προσδιορισμός του ποσοστού κάθε δικαιούχου αποζημίωσης, όπως αβασίμως ισχυρίζεται η αναιρεσείουσα, δεδομένου ότι ουδεμία αμφιβολία καταλείπεται από τη διάταξη, που ορίζει την αποζημίωση με τον τρόπο.

Τέλος, η διάταξη του άρθρου 22 παρ. 2 ν. 3693/1957 ορίζει ότι "εις τας δίκας μετά του δημοσίου τα δικαστικά έξοδα συμψηφίζονται όλα α)..., β) όταν έκαστος διάδικος εν μέρει νικήσει και εν μέρει ηττηθεί". Από τη διατύπωση και το σκοπό της διατάξεως αυτής συνάγεται ότι ως μερική νίκη και ήττα διαδίκου, συνεπαγομένη υποχρεωτικώς τον συμψηφισμό των δικαστικών εξόδων, νοείται η αφορώσα στη μερική παραδοχή ή απόρριψη κεφαλαίου της αγωγής.

Είναι διάταξη ουσιαστικού δικαίου και όχι δικονομική και ως τέτοια δεν καταργήθηκε από τον ΚΠολΔ και τον Εισαγωγικό αυτού Νόμο (ΑΠ 674/2022, ΑΠ 948/2020, ΑΠ 205/2017). Επομένως, εν προκειμένω, τα δικαστικά έξοδα των παριστάμενων διαδίκων της παρούσας αναιρετικής δίκης πρέπει να συμψηφιστούν στο σύνολό τους λόγω της μερικής νίκης και ήττας καθενός των διαδίκων (άρθρ. 22 παρ. 2 εδάφ.

β` ν. 3693/1957).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως ως προς τον τέταρτο των αναιρεσειόντων Ν. Ζ. του Ε.

Αναιρεί εν μέρει την υπ` αριθμ. .../2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου ... (διαδικασία απαλλοτριώσεων) και ειδικότερα κατά το κεφάλαιο των δικαστικών εξόδων και μόνο κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της. Συμψηφίζει τα δικαστικά έξοδα της αναιρετικής δίκης μεταξύ των διαδίκων.

Κρατεί την υπόθεση και δικάζει κατά το αναιρεθέν μέρος της, την από 4.9.2020 και με αριθ. εκθ. κατ. ...2020) αίτηση αναίρεσης της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία ...

Επιβάλλει σε βάρος της αιτούσας, πέραν του ποσού των εξακοσίων (600,00) ευρώ, που προσδιορίσθηκε με την .../2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου ..., ως αμοιβή για τις παραστάσεις των δικηγόρων τους και τα λοιπά έξοδα ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου ... και του Εφετείου για κάθε χωριστή παράσταση, την πληρωμή της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων των δικαιούχων της αποζημίωσης καθ' ων η αίτηση - ανταιτούντων, την οποία καθορίζει: Α) για τη σύνταξη εκάστης των αιτήσεων (πέντε πρώτες εκ των αιτήσεων) σε ποσοστό: α) 2% μέχρι του ποσού των 200.000 ευρώ, β) 1,5% από το ποσό των 200.001 ευρώ μέχρι 750.000 ευρώ, γ) 1% από το ποσό των 750.001 ευρώ μέχρι 1.500.000 ευρώ, δ) 0,5% από το ποσό των 1.500.001 ευρώ μέχρι 3.000.000 ευρώ, ε) 0,3% από το ποσό των 3.000.001 ευρώ μέχρι 6.000.000 ευρώ, στ) 0,2% από το ποσό των 6.000.001 ευρώ μέχρι 12.000.000 ευρώ, ανάλογα, των άνω ποσοστών περιοριζομένων στο ήμισυ, και Β) για τη σύνταξη των προτάσεων - ανταιτήσεων στο ήμισυ του ποσοστού: α) από 2% για ποσό μέχρι 200.000 ευρώ, β) από 1,5% για το ποσό των 200.001 ευρώ μέχρι 750.000 ευρώ, γ) από 1% για το ποσό των 750.001 ευρώ μέχρι 1.500.000 ευρώ, δ) από 0,5% για το ποσό των 1.500.001 ευρώ μέχρι 3.000.000 ευρώ, ε) από 0,3% για το ποσό των 3.000.001 ευρώ μέχρι 6.000.000 ευρώ, στ) από 0,2% για το ποσό των 6.000.001 ευρώ μέχρι 12.000.000 ευρώ, ανάλογα για την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων τους των δικαιούχων της αποζημιώσεως διαδίκων, των άνω ποσοστών περιοριζομένων στο ήμισυ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 9 Ιανουαρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 7 Φεβρουαρίου 2025.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ