Supreme Court allows appeal on procedural error regarding statute of limitations application in public works contract dispute.

Απόφαση 2005 / 2025 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2005/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Χρυσούλα Πλατιά, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Νίκη Κατσιαούνη - Εισηγήτρια, Απόστολο Φωτόπουλο, Ηλία Γιαρένη και Αγγελική Καρδαρά, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 23 Σεπτεμβρίου 2025, με την παρουσία και της Γραμματέως Α. Α., για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης με την επωνυμία "Δήμος Αχαρνών Αττικής", που εδρεύει στις Αχαρνές Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο. Κατά τη δικάσιμο της 31ης Ιανουαρίου 2023 είχε εκπροσωπηθεί από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Θ. Μ., ο oποίος είχε καταθέσει προτάσεις στις 3-2-2023.

Του αναιρεσιβλήτου: Μ. Ν. του Σ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο. Κατά τη δικάσιμο της 31ης Ιανουαρίου 2023 είχε εκπροσωπηθεί από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Ψαθά, ο oποίος είχε καταθέσει προτάσεις στις 3-2-2023.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-3-2019 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 131/2020 του ίδιου Δικαστηρίου και 2412/2022 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε ο αναιρεσείων οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης με την από 14-9-2022 αίτησή του, η οποία συζητήθηκε κατά τη δικάσιμο της 31ης Ιανουαρίου 2023, χωρίς να εκδοθεί απόφαση. Με την με αριθμό 51/2025 Πράξη αφαίρεσης δικογραφιών της Προέδρου του Αρείου Πάγου Ιωάννας Κλάπα - Χριστοδουλέα, από τον αναφερόμενο σ' αυτήν ορισθέντα Εισηγητή Αρεοπαγίτη και την με αριθμό 97/2025 Πράξη του Προέδρου του Β2' Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου Αριστείδη Βαγγελάτου, ορίσθηκε η ως άνω νέα δικάσιμος για επανάληψη της συζήτησης, κατ' εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 307 Κ.Πολ.Δ.

Κατά την οίκοθεν συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι δεν παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τη διάταξη του άρθρου 307 του Κ.Πολ.Δ., η οποία έχει εφαρμογή και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση (άρθρο 573 παρ.1 του ΚΠολΔ), προκύπτει ότι, αν για οποιοδήποτε λόγο που παρουσιάζεται μετά το τέλος της συζήτησης της υπόθεσης, καταστεί αδύνατη η έκδοση της απόφασης (παραίτηση, παύση δικαστή κτλ), η συζήτηση επαναλαμβάνεται με τον ορισμό νέας δικασίμου και κοινοποίηση κλήσης προς τους διαδίκους, ενέργειες που λαμβάνουν χώρα με την επιμέλεια είτε κάποιου εκ των διαδίκων, είτε της γραμματείας του δικαστηρίου (ΑΠ 1443/2023, ΑΠ 2113/2022, ΑΠ 1763/2022). Η επαναλαμβανόμενη κατ' άρθρο 307 του ΚΠολΔ συζήτηση αποτελεί, όπως και η από το άρθρο 254 του ΚΠολΔ συζήτηση, συνέχεια της προηγούμενης και όχι νέα συζήτηση (ΑΠ 1443/2023, ΑΠ 2113/2022, ΑΠ 936/2018). Συνακόλουθα, η αρχική και η επαναλαμβανόμενη, συνθέτουν μία συζήτηση και ο διάδικος ο οποίος δεν παρίσταται στην επαναλαμβανόμενη συζήτηση, είχε όμως παραστεί στην αρχική, δικάζεται αντιμωλία (ΑΠ 76/2024, ΑΠ 674/2023, ΑΠ 17/2023, ΑΠ 936/2018).

Στην προκειμένη περίπτωση, μετά την έκδοση της με αριθμό 51/2025 Πράξης της Προέδρου του Αρείου Πάγου, νόμιμα επαναλαμβάνεται, με την υπ' αριθμ. 97/2025 Πράξη του Προέδρου του αρμοδίου Β2' Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, η συζήτηση της από 14-9-2022 αίτησης αναίρεσης, κατ' εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 307 του Κ.Πολ.Δ., μετά τη διαπίστωση, όπως αναφέρεται, αδυναμίας για την έκδοση απόφασης επί της αίτησης αυτής, η οποία είχε συζητηθεί ενώπιον του Β2 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου κατά τη δικάσιμο στις 31-1-2023, εκ μέρους του αναφερόμενου σ'αυτήν (Πράξη) ήδη συνταξιοδοτηθέντος Αρεοπαγίτη- Εισηγητή, και ορίστηκε ως νέα δικάσιμος για τη συζήτησή της η αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας με κλήση των διαδίκων να παραστούν κατ' αυτήν.

Κατά την άνω αρχική συζήτηση (στις 31-1-2023) οι διάδικοι είχαν εκπροσωπηθεί από τους πληρεξουσίους δικηγόρους τους και συγκεκριμένα από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του, Θ. Μ., ο αναιρεσείων Ο.Τ.Α με την επωνυμία "Δήμος Αχαρνών Αττικής", δυνάμει του υπ' αριθμ. ...-2023 ειδικού πληρεξουσίου του συμβολαιογράφου Αχαρνών Ι.

Δ., σε συνδυασμό με τις υπ' αριθμ. ...-2022 και ...-2023 αποφάσεις της Οικονομικής του Επιτροπής, και από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του, Κωνσταντίνο Ψαθά, ο αναιρεσίβλητος, δυνάμει της από 25-1-2023 εξουσιοδότησης με την από 25-1-2023 βεβαίωση του γνήσιου της υπογραφής του από το Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών του Δήμου Αθηναίων, οι οποίοι είχαν καταθέσει προτάσεις.

Κατά την προκείμενη, επαναλαμβανόμενη, συζήτηση, όταν η υπόθεση εκφωνήθηκε από τη σειρά του οικείου πινακίου, ο αναιρεσείων και ο αναιρεσίβλητος δεν εμφανίστηκαν μετά πληρεξουσίου δικηγόρου, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατατέθηκε γι' αυτούς δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ. Από τα από 7-5-2025 και από 26-5-2025 αποδεικτικά επίδοσης του επιμελητή του Αρείου Πάγου Ε.

Π., τα οποία υπάρχουν στη δικογραφία, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της ως άνω με αριθμ. 97/2025 Πράξης του Προέδρου του Β2 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, με κλήση για να παραστούν κατά την προκείμενη δικάσιμο (23-9-2025), επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στους ανωτέρω αντικλήτους δικηγόρους των διαδίκων, Κωνσταντίνο Ψαθά για τον αναιρεσίβλητο και Θ.

Μ. για τον αναιρεσείοντα, αντίστοιχα, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 143 παρ.1 εδ.α'ΚΠολΔ. Επομένως, οι απολειπόμενοι κατά την προκείμενη επαναλαμβανόμενη συζήτηση διάδικοι, έχοντας νομίμως εκπροσωπηθεί από τους προαναφερόμενους πληρεξούσιους δικηγόρους τους, κατά τη συζήτηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης στην αρχική δικάσιμο στις 31-1-2023, συνέχεια της οποίας αποτελεί η συζήτηση αυτή, δικάζονται αντιμωλία.

Με την κρινόμενη, από 14-9-2022, αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η με αριθμό 2412/2022 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων και κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών-από αμοιβές-διαφορών, επί της από 7-4-2021 έφεσης του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος ΟΤΑ με την επωνυμία "Δήμος Αχαρνών Αττικής" κατά της με αριθμ.131/2020 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Με την οριστική αυτή απόφαση, που είχε εκδοθεί αντιμωλία των διαδίκων και κατά την ίδια ειδική διαδικασία, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, αφού είχε απορρίψει ως μη νόμιμη την από 6-3-2019 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου κατά την επικουρική της βάση, του αδικαιολογήτου πλουτισμού, την είχε δεχθεί εν μέρει ως ουσιαστικά βάσιμη κατά την κύρια βάση της, από την εκ του άρθρου 361 ΑΚ αιτιώδη αναγνώριση χρέους, απορρίπτοντας ως μη νόμιμη την προβληθείσα, από τον εναγόμενο και ήδη αναιρεσείοντα ΟΤΑ, καθολικό διάδοχο της αναφερόμενης δημοτικής επιχείρησης, ένσταση πενταετούς παραγραφής, και είχε αναγνωρίσει ότι ο τελευταίος οφείλει να καταβάλει στον ήδη αναιρεσίβλητο, δυνάμει της ανωτέρω σύμβασης, το ποσό των 42.640 ευρώ, νομιμοτόκως.

Με την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο, στο πλαίσιο του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της έφεσης του ηττηθέντος εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος ΟΤΑ, απέρριψε την έφεσή του κατ'ουσία, επικυρώνοντας την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, κατά το μέρος που είχε δεχθεί την αγωγή του αναιρεσίβλητου κατά την κύρια βάση της.

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (αρθ. 552, 553, 556, 564 παρ.3, 566 παρ.1 και 144 του ΚΠολΔ), ενώ προσκομίζονται, κατ'άρθρο 72 παρ.1 του ν.3852/2010 (όπως ισχύει κατά τον χρόνο άσκησης της ένδικης αίτησης), οι προαναφερόμενες, με αριθμούς ...-2022 και ...-2023, αποφάσεις της Οικονομικής Επιτροπής του αναιρεσείοντος Δήμου Αχαρνών.

Eίναι, συνεπώς, παραδεκτή (αρθ.577 παρ.1 του ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και τη βασιμότητα των λόγων αυτής (άρθ. 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ).

Με τη διάταξη του άρθρου 109 παρ. 7 εδ. β του ν. 3852/2010 "Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης - Πρόγραμμα Καλλικράτης" (ΦΕΚ Α 87/7.6.2010), η οποία προστέθηκε το πρώτο με το άρθρο 43 παρ. 5 του ν. 3979/2011 (ΦΕΚ Α 138/16.6.2011) και διατηρήθηκε σε ισχύ με λεκτικές μόνο μεταβολές του περιεχομένου της με το άρθρο 76 του v. 4443/2016 (ΦΕΚ Α 232/9.12.2016) και στη συνέχεια με το άρθρο 15 ν. 4483/2017 (ΦΕΚ Α 107/31.7.2017), ορίζεται ότι στις περιπτώσεις λύσης δημοτικών επιχειρήσεων, μεταξύ των οποίων και οι κοινωφελείς δημοτικές επιχειρήσεις, οφειλές αυτών προς το Ελληνικό Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία και προς τρίτους, μπορεί να καταβάλλονται από τον οικείο Δήμο, μετά από αιτιολογημένη απόφαση του δημοτικού συμβουλίου που λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του.

Εξ άλλου με τη διάταξη του άρθρου 262 παρ. 2 του ν. 3463/2006 "Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων" ορίζεται ότι τη λύση της (δημοτικής ή κοινοτικής) επιχείρησης ακολουθεί η εκκαθάριση αυτής και ότι, μετά την εκκαθάριση, όσα περιουσιακά στοιχεία απομένουν περιέρχονται στο Δήμο ή την Κοινότητα που την έχει συστήσει.

Με το άρθρο δε 9 της με αριθ. 50891/10.9.2007 απόφασης του Υφυπουργού Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης (ΦΕΚ Β 1876/29.9.2007), που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 264 εδ. δ του ιδίου ως άνω Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, όπως η παρ. 6 αυτής αντικαταστάθηκε με την με αριθ. 12049/19.4.2017 όμοια Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ Β 1415/26.4.2017), ρυθμίσθηκαν οι λεπτομέρειες της λύσης και εκκαθάρισης δημοτικών ή κοινοτικών κοινωφελών επιχειρήσεων.

Ειδικότερα με την παρ. 2 του ως άνω άρθρου, επαναλαμβάνεται η ανωτέρω ρύθμιση του άρθρου 262 παρ. 2 του ως άνω Κώδικα, με την παρ. 3 ορίζεται ότι η εκκαθάριση γίνεται μόνο από ορκωτούς λογιστές που ορίζονται από το δημοτικό ή κοινοτικό συμβούλιο, με την παρ. 4 ορίζεται ότι μετά τον ορισμό των εκκαθαριστών παύει αυτοδικαίως η εξουσία των μελών του διοικητικού συμβουλίου της επιχείρησης και τις αρμοδιότητές του ασκούν οι εκκαθαριστές (εκτός από εκείνες που θα κρατήσει το ίδιο το δημοτικό ή κοινοτικό Συμβούλιο), οι οποίοι οφείλουν να διενεργήσουν απογραφή, αμέσως μόλις αναλάβουν τα καθήκοντά τους, με την παρ. 5 ορίζεται ότι κατά τη διάρκεια της εκκαθάρισης διεκπεραιώνονται οι εκκρεμείς υποθέσεις, εισπράττονται οι απαιτήσεις, ρευστοποιείται η περιουσία και πληρώνονται τα χρέη της επιχείρησης, το δε υπόλοιπο περιέρχεται στο Δήμο ή την Κοινότητα που έχει συστήσει την επιχείρηση και ότι οι λογαριασμοί της εκκαθάρισης εγκρίνονται από το δημοτικό ή κοινοτικό συμβούλιο, το οποίο επίσης αποφασίζει για την απαλλαγή των εκκαθαριστών από κάθε ευθύνη και τέλος, με την παρ. 6 ορίζεται ότι το στάδιο της εκκαθάρισης δεν μπορεί να υπερβεί την τριετία από την ημερομηνία έναρξης αυτής, ότι για τη συνέχιση της εκκαθάρισης πέραν της τριετίας και για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται απαραίτητο κάθε φορά για την ολοκλήρωση αυτής απαιτείται πράξη της αρμόδιας για την εποπτεία του Δήμου αρχής, κατόπιν σχετικής απόφασης του οικείου δημοτικού συμβουλίου και ότι, σε κάθε περίπτωση, ο συνολικός χρόνος της εκκαθάρισης δεν μπορεί να υπερβεί την οκταετία.

Περαιτέρω, με τη διάταξη του άρθρου 103 παρ.1 στοιχ. α του ν. 3852/2010 και με προφανή σκοπό την εξοικονόμηση δαπανών από τους δήμους ορίσθηκε ότι κάθε δήμος μπορεί να συνιστά ή να έχει έως δύο νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (ένα για τους τομείς αρμοδιοτήτων κοινωνικής προστασίας και αλληλεγγύης και παιδείας και ένα για τους τομείς αθλητισμού, πολιτισμού και περιβάλλοντος), εφόσον δε διαθέτει κοινωφελή επιχείρηση τότε μπορεί να έχει έως ένα νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, ενώ με την παρ. 2 του ιδίου άρθρου ορίσθηκε ότι τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου που περιέρχονται στο νέο δήμο συγχωνεύονται υποχρεωτικά σε ένα νομικό πρόσωπο για καθένα από τους τομείς αρμοδιότητάς του που προβλέπονται στην περίπτωση α' της προηγούμενης παραγράφου. Από τις προπαρατεθείσες διατάξεις, ερμηνευόμενες αυτοτελώς και σε συνδυασμό μεταξύ τους, συνάγεται, μεταξύ άλλων, ότι σε περίπτωση λύσης δημοτικής επιχείρησης, ο οικείος Δήμος δεν καθίσταται, άνευ άλλου τινός, διάδοχος των προς τρίτους υποχρεώσεων της δημοτικής επιχείρησης που λύθηκε, αλλά εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του Δημοτικού Συμβουλίου ν' αποφασίσει, με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του, την ανάληψη και εξόφληση των οφειλών της λυθείσας δημοτικής επιχείρησης από τη λειτουργία της προς τρίτους (ΑΠ 379/2019, ΑΠ 841/2018, ΑΠ 1846/2017).

Στην περίπτωση δε ανάληψης από τον Δήμο, των μη ικανοποιηθεισών από την εκκαθάριση απαιτήσεων τρίτων κατά της δημοτικής επιχείρησης, με απόφαση του δημοτικού του συμβουλίου, η σχετική απόφαση του δημοτικού συμβουλίου φέρει το χαρακτήρα στερητικής αναδοχής χρέους, όπως μάλιστα ορίστηκε και ρητά, προς άρση σχετικών αμφισβητήσεων, με νομοθετική ρύθμιση, και ειδικότερα με το άρθρο 16 παρ.1 και 3 του ν. 4575/2018 (ΦΕΚ Β 192/14.11.2018) με ισχύ από 31.7.2017, με το οποίο προστέθηκαν σχετικά εδάφια στο εδάφιο β της παρ. 7 του άρθρου 109 του ν. 3852/2010 (ΑΠ 379/2019).

Εξ άλλου, με τη διάταξη του άρθρου 10 παρ.1 ν.4071/2012 "Ρυθμίσεις για την τοπική ανάπτυξη, την αυτοδιοίκηση και την αποκεντρωμένη διοίκηση. Ενσωμάτωση Οδηγίας 2009/50/ΕΚ", όπως ισχύει μετά την προσθήκη κειμένου στο τέλος της ως άνω παραγράφου με το άρθρο 77 παρ. 1 του ν. 4170/2013 "Ενσωμάτωση της Οδηγίας 2011/16/ΕΕ, ρύθμιση θεμάτων της ΕΛ.Τ.Ε., αναμόρφωση Οργανισμού του Ν.Σ.Κ. και άλλες διατάξεις" (ΦΕΚ Α' 163), ορίζεται ότι: "....Από τους ίδιους ως άνω ΟΤΑ γίνεται και η εξόφληση οφειλών προς εργαζόμενους. Στις ανωτέρω οφειλές περιλαμβάνονται και όσες προκύπτουν έπειτα από έλεγχο των αρμόδιων ελεγκτικών οργάνων". Έτσι, με τις προπαρατεθείσες διατάξεις, θεσπίζεται στερητική αναδοχή χρέους (ΑΚ 471) ex lege, με την οποία οι Ο.Τ.Α, αναλαμβάνουν πλήρως τις κύριες οφειλές των οικείων δημοτικών επιχειρήσεων, οι οποίες, ως αρχικές οφειλέτριες μετά την απαλλαγή τους για την καταβολή των οφειλών τους και την ανάληψη τούτων από τους Δήμους, με απόφαση του δημοτικού τους συμβουλίου, παύουν να έχουν οποιαδήποτε ενοχική ευθύνη προς καταβολή των οφειλών τους αυτών, και στη θέση τους υπεισέρχονται οι Δήμοι, ως καθολικοί τους διάδοχοι, οι οποίοι και νομιμοποιούνται παθητικά για την καταβολή τους, εκ της θεσπιζόμενης ex lege στερητικής αναδοχής τους (ΑΠ 1073/2022, ΟλΕλΣ 328/2018).

Περαιτέρω, η στερητική αναδοχή χρέους (ΑΚ 471), η οποία είναι άτυπη και ετεροβαρής σύμβαση, δεν έχει χαρακτήρα αναγνώρισης χρέους από τον αναδεχόμενο, αλλά ανάληψής του, και εφ` όσον το χρέος αυτό πραγματικά υπάρχει (ΑΠ 63/2024, 288/2021, ΑΠ 733/2021). Σύμφωνα δε με τη διάταξη του άρθρου 473 εδ.α' ΑΚ, ο αναδοχέας του ξένου χρέους έχει όλες τις ενστάσεις, που είχαν γεννηθεί και μπορούσαν να προταθούν από τον παλαιό οφειλέτη εναντίον του δανειστή, κατά τον χρόνο της αναδοχής και, μεταξύ άλλων, δικαιούται να επικαλεστεί την ήδη συμπληρωθείσα στο πρόσωπο του παλαιού οφειλέτη, κατά τον χρόνο της αναδοχής του χρέους, παραγραφή, η οποία παραμένει ομοειδής και ίδιας χρονικής διάρκειας (ΑΠ 1571/2017, AΠ 1695/1998, ΑΠ 1450/1990).

Εξάλλου, η σύμβαση αιτιώδους αναγνώρισης χρέους, η οποία δεν προβλέπεται ως επώνυμη συμβατική σχέση, εντάσσεται στη γενική αρχή της συμβατικής ελευθερίας (άρθρο 361 ΑΚ), για την οποία, αν οι συμβαλλόμενοι θέλησαν την ίδρυση νέας ενοχικής σχέσης, που αποτελεί νέα αυτοτελή βάση υποχρέωσης προς εκπλήρωση της παροχής, δηλαδή ενοχή αυτοτελή και ανεξάρτητη από την υποκείμενη αιτία, απαλλαγμένη από τα ενδεχόμενα ελαττώματα της αιτίας, απαιτείται έγγραφος τύπος (ΑΠ 1569/2024, ΑΠ 1402/2018) και αποτελεί αντικείμενο ερμηνείας της συγκεκριμένης σύμβασης, αν η επερχόμενη με αυτή αιτιώδης αναγνώριση υπάρχοντος χρέους αντικαθιστά ή όχι την αρχική σχέση ή απλώς την αλλοιώνει και αν, στην περίπτωση αυτή, ενέχει πλήρη ή μερική παραίτηση από ενστάσεις που αφορούν την αρχική σχέση, η οποία πρέπει κατ` αρχήν να είναι έγκυρη (αρθρ. 437 ΑΚ) (Ολ.

ΑΠ 5/2016, ΑΠ 1569/2024, ΑΠ 51/2020). Ο χαρακτηρισμός δε ορισμένης έννομης σχέσης, ως κατ` εξοχήν έργο της δικαιοδοτικής λειτουργίας, όπως οριοθετείται από τις διατάξεις των άρθρων 26 παρ. 3 και 87 παρ. 2 του Συντάγματος, ανήκει στο δικαστήριο, το οποίο, αξιολογώντας τα πραγματικά περιστατικά που εκτίθενται στο δικόγραφο της αγωγής και εφόσον στη συνέχεια προκύψουν και κατά την αποδεικτική διαδικασία, προσδίδει τον ακριβή (ορθό) νομικό χαρακτηρισμό στη σύμβαση, κρίση η οποία στη συνέχεια ελέγχεται αναιρετικά στα πλαίσια της διάταξης του άρθρου 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ (ΟλΑΠ 3/2021, ΟλΑΠ 13/2017, ΑΠ 4/2024).

Τέλος, κατά την διάταξη του άρθ. 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται και εάν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής ο ως άνω λόγος αναίρεσης για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται αν αυτός εφαρμοσθεί, αν και κατά τις παραδοχές της απόφασης του δικαστηρίου της ουσίας, δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αντίθετα, όταν αυτός δεν εφαρμοσθεί, μολονότι κατά τις ίδιες παραδοχές συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές ή εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη εφαρμογή (ΟλΑΠ 1/2022, ΟλΑΠ 6/2019, ΟλΑΠ 1/2016).

Στην προκειμένη περίπτωση με τον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης, κατά το αληθές νοηματικό του περιεχόμενο, ο αναιρεσείων ΟΤΑ με την επωνυμία "Δήμος Αχαρνών Αττικής", προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι το Εφετείο, απορρίπτοντας κατ'ουσία την έφεσή του, αφού έκρινε, όπως και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, α) ότι με την ...-2017, συνδυαζόμενη με την ...-2017, απόφαση του Δημοτικού του Συμβουλίου, περί έγκρισης των λογαριασμών και αναδοχής του προϊόντος της εκκαθάρισης της λυθείσας Δημοτικής Επιχείρησης Τεχνικών Έργων (ΔΕΤΕΔΑ), ο ίδιος, ως καθολικός της διάδοχος, προέβη σε αιτιώδη αναγνώριση του χρέους της προς τον αναιρεσίβλητο, (υπόλοιπο εργολαβικής αμοιβής), ποσού 42.640 ευρώ, με σκοπό ίδρυσης νέας ενοχής ανεξάρτητης από την υποκειμένη αιτία, κατ'άρθρο 361 ΑΚ, και β) ότι συνακόλουθα η προβληθείσα, παραδεκτά πρωτοδίκως και επαναφερθείσα ενώπιόν του (του Εφετείου) ένστασή του, της πενταετούς παραγραφής της ένδικης απαίτησης είναι μη νόμιμη, ως πηγάζουσα από την υποκειμένη αιτία, παραβίασε ευθέως, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 262 παρ.2 του ν.3463/2006, 109 παρ.7 εδ.β' του ν.3852/2010, 10 του ν. 4071/2012, και αυτή του άρθρου 361 ΑΚ -την οποία εφάρμοσε ενώ δεν ήταν εφαρμοστέα- ως και των άρθρων 471 και 473 ΑΚ -συνδυαζόμενης της τελευταίας με εκείνες των άρθρων 90 παρ.1, 91 του ν. 2362/1995- οι οποίες ήταν εφαρμοστέες και δεν τις εφάρμοσε, εάν δε το Εφετείο εφάρμοζε αυτές, θα έκανε δεκτό το λόγο έφεσής του, με τον οποίο επανέφερε την ένσταση πενταετούς παραγραφής και κατά παραδοχή της ένστασης αυτής, θα έκανε δεκτή την έφεσή του και θα απέρριπτε την αγωγή του αντιδίκου του ως ουσιαστικά αβάσιμη.

Από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (αρθ.561 παρ.2 ΚΠολΔ), προκύπτει ότι το Εφετείο, μετά από εκτίμηση των αναφερόμενων αποδεικτικών μέσων, δέχθηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του, τα ακόλουθα: "Δυνάμει της υπ'αριθμ. ...-2007 απόφασης του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Αττικής, που δημοσιεύθηκε στο υπ'αριθμ. 706/Β/7-5-2007 ΦΕΚ και εκδόθηκε κατόπιν της υπ'αριθμ. .../2007 απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου Αχαρνών, που ελήφθη με την απόλυση πλειοψηφία των μελών του, λύθηκε η συσταθείσα από τον εκκαλούντα (ήδη αναιρεσείοντα) Δήμο Αχαρνών κατά τις διατάξεις του άρθρου 277 π.δ. 410/1995 δημοτική επιχείρηση με την επωνυμία "Δημοτική Επιχείρηση Τεχνικών Έργων Δήμου Αχαρνών-Δ.Ε.Τ.Ε.Δ.Α" και ακολούθως τέθηκε αυτή σε καθεστώς εκκαθάρισης.

Έγιναν δε, δεκτά από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο με την εκκαλουμένη απόφασή του, η οποία δεν πλήττεται, κατά το κεφάλαιό της αυτό, με λόγο έφεσης ή αντέφεσης και επομένως με δύναμη δεδικασμένου τα εξής: Ότι κατά τη διάρκεια λειτουργίας της δημοτικής επιχείρησης, ο ενάγων, ήδη εφεσίβλητος (ήδη αναιρεσίβλητος), Ν.

Μ. του Σ., πολιτικός μηχανικός Ε.Δ.Ε., συνήψε μ'αυτήν την από 28-6-2005 έγγραφη σύμβαση εργολαβίας, δυνάμει της οποίας ανέλαβε να εκτελέσει το έργο της κατασκευής κρασπεδορείθρων και της επίστρωσης με τσιμεντόπλακες για τη διαμόρφωση πεζοδρομίων σε διάφορες περιοχές του Δήμου Αχαρνών. Ότι η παραπάνω σύμβαση, που καταρτίστηκε κατά τον έγγραφο τύπο, νομίμως συνήφθη από τη δημοτική επιχείρηση χωρίς προηγούμενο διαγωνισμό, καθόσον η τελευταία, διεπόταν από τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας, λειτουργούσε ως νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου και επομένως για την κατάρτιση της σύμβασης αυτής εφαρμοστέες ετύγχαναν οι διατάξεις του ΑΚ.

Ότι σύμφωνα με την προσφορά του εφεσίβλητου, που κρίθηκε από το νομικό πρόσωπο της δημοτικής επιχείρησης ως συμφέρουσα, η αμοιβή του διαμορφώθηκε στο ποσό των 27 ευρώ ανά μέτρο μήκους μήκους για την κατασκευή κρασπεδορείθρων και στο ποσό των 28 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο για την κατασκευή των πλακοστρώσεων.

Ότι περαιτέρω συμφωνήθηκε ότι η καταβολή της αμοιβής προς τον ανάδοχο θα γίνει με την πρόοδο των εργασιών και την κατά στάδια περάτωση του έργου κατόπιν εκδόσεως σχετικού τιμολογίου εκ μέρους του εφεσίβλητου, ενώ επί των τιμολογίων των εργασιών θα γίνεται παρακράτηση του φόρου εργολάβων. Ότι ο εφεσίβλητος εκτέλεσε προσηκόντως το έργο που ανέλαβε σε δύο φάσεις και συγκεκριμένα, οι εργασίες της πρώτης φάσης, που αφορούσαν κατασκευή κρασπεδορείθρων, κατασκευή πλακοστρώσεων, απομάκρυνση προϊόντων εκσκαφών, καθαιρέσεις αόπλου σκυροδέματος και ξυλοτύπων χυτών κατασκευών, οπλισμένο σκυρόδεμα, κατασκευή δαπέδου με κυβόλιθους, κατασκευή και τοποθέτηση σωληνώσεων, ανύψωση φρεατίων, ασφαλιστική προεπάλειψη κλπ., ξεκίνησαν στις 15-7-2005 επί των οδών Θηβών, Μιλήτου και Γαλαξιδίου του Δήμου Αχαρνών και ολοκληρώθηκαν στις 20-9-2005, οπότε και παραδόθηκε το εκτελεσθέν έργο στην εργοδότρια δημοτική επιχείρηση, ενώ οι εργασίες της δεύτερης φάσης του έργου, που αφορούσαν εκτέλεση έργου επί της οδού Μιαούλη του Δήμου Αχαρνών και συγκεκριμένα γενικές εκσκαφές, κατασκευή κρασπεδορείθρων, κατασκευή πλακοστρώσεων με κυβόλιθους, κατασκευή βάσεων με 3 Α, ασφαλτική προεπάλειψη, ασφαλτική στρώση, ξεκίνησαν στις 15-2-2006 και ολοκληρώθηκαν στις 15-4-2006, οπότε και παραδόθηκε στην εργοδότρια δημοτική επιχείρηση το σύνολο του συμφωνηθέντος έργου.

Ότι μετά την παραλαβή του παραπάνω έργου από την εργοδότρια δημοτική επιχείρηση ο εφεσίβλητος, σύμφωνα με τους όρους της από 28-6-2005 εργολαβικής σύμβασης, εξέδωσε και παρέδωσε στη δημοτική επιχείρηση το με αριθμό ...-2005 τιμολόγιο που αυτή παρέλαβε, και αφορούσε την πληρωμή της αμοιβής του για τις εργασίες της πρώτης φάσης του έργου, ποσού 45.220 ευρώ.

Ότι από το συνολικά οφειλόμενο βάσει του τιμολογίου αυτού ποσού έπρεπε να παρακρατηθεί φόρος εργολάβων 3% επί της αμοιβής (38.000 ευρώ), σύμφωνα με το άρθρο 7 της από 28-6-2005 εργολαβικής σύμβασης, ήτοι το ποσό των 1.140 ευρώ και επομένως, το καθαρό οφειλόμενο στον εφεσίβλητο ποσό ανέρχεται σε 44.080 ευρώ. Ότι ακολούθως, ο εφεσίβλητος εξέδωσε και παρέδωσε στην ΔΕΤΕΔΑ το με αριθμό ...-2006 τιμολόγιο που αυτή παρέλαβε και αφορούσε την πληρωμή της αμοιβής του για τις εργασίες της δεύτερης φάσης του έργου, ποσού 16.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ 19%, ήτοι 3.040 ευρώ, δηλαδή συνολικού ποσού 19.040 ευρώ, από το οποίο έπρεπε να παρακρατηθεί φόρος εργολάβων 3% επί της αμοιβής (16.000 ευρώ), ήτοι το ποσό των 480 ευρώ και επομένως το καθαρό οφειλόμενο στον εφεσίβλητο ποσό από το τιμολόγιο αυτό ανέρχεται σε 18.560 ευρώ.

Ότι ο εφεσίβλητος μετά την έκδοση των προαναφερόμενων τιμολογίων προέβη και σε εξόφληση του ποσού του ΦΠΑ προς το δημόσιο. Ότι έναντι της συνολικής με ΦΠΑ οφειλής ποσού 62.640 ευρώ η εργοδότρια δημοτική επιχείρηση κατέβαλε στον εφεσίβλητο το ποσό των 20.000 ευρώ, κατόπιν εκδόσεως των υπ'αριθμ. ...-2006, ...-2006 και ...-2006 ενταλμάτων πληρωμής, όπως τούτο ομολογείται από τους διαδίκους.

Ότι επιπρόσθετα, η εργοδότρια δημοτική επιχείρηση παρακράτησε επί του υπ'αριθμ. ...-2006 τιμολογίου εκδόσεως του εφεσίβλητου, το ποσό των 480 ευρώ από την αναγραφόμενη στο τιμολόγιο αμοιβή του ύψους 16.000 ευρώ, που αντιστοιχούσε σε φόρο εργολάβων 3%, όπως τούτο βεβαιώνεται στη με αριθμ. πρωτ. ...-2007 βεβαίωση της ΔΕΤΕΔΑ.

Ότι μετά τη λύση της δημοτικής επιχείρησης με το από 24-4-2007 έγγραφο της τελευταίας που απεστάλη μεταξύ άλλων πιστωτών της δημοτικής επιχείρησης και στον εφεσίβλητο, ζητήθηκε απ'αυτόν να της γνωστοποιήσει το υπόλοιπο της απαίτησής του, όπως τούτο προέκυπτε από τα λογιστικά του βιβλία. Ότι σε απάντηση της επιστολής αυτής, ο εφεσίβλητος γνωστοποίησε προς τη ΔΕΤΕΔΑ ότι το ύψος της συνολικής υπολειπόμενης απαίτησής του από το προαναφερόμενο έργο ανερχόταν στις 31-12-2006 στο ποσό των 44.260 ευρώ, αντί του ποσού 42.640 ευρώ.

Περαιτέρω από τα ίδια πιο πάνω αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι μετά τη λύση της δημοτικής επιχείρησης του εκκαλούντος Δήμου με την υπ'αριθμ. .../2013 απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Αχαρνών ανατέθηκε στον ορκωτό ελεγκτή λογιστή Δ. Δ. το έργο της εκκαθάρισης της δημοτικής επιχείρησης ΔΕΤΕΔΑ.

Σύμφωνα με την από Απριλίου 2015 έκθεση για τη λήξη της εκκαθάρισης που συνέταξε ο άνω αναφερόμενος ορκωτός ελεγκτής λογιστής, η απαίτηση του εφεσίβλητου, συνολικού ύψους 42.640 ευρώ, περιλαμβάνεται στις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις της εκκαθαρισθείσας δημοτικής επιχείρησης προς τρίτους προμηθευτές, η οποία εκ μέρους του προϊόντος της εκκαθάρισης θα περιέλθει στο Δήμο Αχαρνών με την αποδοχή και απορρόφηση των στοιχείων του ενεργητικού και του παθητικού της ΔΕΤΕΔΑ κατόπιν σχετικής αποφάσεώς του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 109 παρ.7 του ν.3852/2010 και 10 ν.4071/2012.

Στη συνέχεια με την υπ'αριθμ. ...-2017 απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Αχαρνών, που λήφθηκε κατά πλειοψηφία (παρισταμένων 31 μελών εκ του συνόλου 45 δημοτικών συμβούλων) αφού προηγουμένως τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου έλαβαν υπόψη τα όσα ανέφερε ο ως άνω ορκωτός ελεγκτής λογιστής όπως αυτά είναι καταγεγραμμένα στο πρακτικό της με ίδια ημερομηνία συνεδρίασης του δημοτικού συμβουλίου και δη μεταξύ άλλων ότι "Το προϊόν της εκκαθάρισης θα περιέλθει στο Δήμο με την αποδοχή και απορρόφηση των στοιχείων του Ενεργητικού και του Παθητικού της ΔΕΤΕΔΑ έπειτα από απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου σύμφωνα με τα άρθρα 109 του Ν. 3852/2010 παρ.7 περί Συγχώνευσης κοινωφελών επιχειρήσεων των νέων Δήμων και το άρθρο 10 του νόμου 4071/2012 περί Ρυθμίσεων για τις Επιχειρήσεις των ΟΤΑ.

Τα ποσά που παρατίθενται στην παρούσα έκθεση είναι εκπεφρασμένα σε ευρώ, εκτός αν ρητά αναφέρεται το αντίθετο", αποφασίστηκε η έγκριση των λογαριασμών εκκαθάρισης της Δημοτικής Επιχείρησης Τεχνικών Έργων (ΔΕΤΕΔΑ), όπως αυτή αποτυπώνεται στην κατατεθειμένη και με αριθ. πρωτ. Δήμου ...-2015 έκθεση του άνω αναφερόμενου ορκωτού ελεγκτή λογιστή για τη λήξη της εκκαθάρισης και η απαλλαγή από κάθε ευθύνη του εκκαθαριστή της Δημοτικής Επιχειρήσεις Τεχνικών Έργων.

Περαιτέρω επειδή στο αποφασιστικό σκέλος της προηγηθείσας απόφασης του δημοτικού συμβουλίου δεν αναφερόταν ότι γίνεται ανάληψη του προϊόντος εκκαθάρισης της Δημοτικής Επιχείρησης Τεχνικών Έργων, ακολούθησε νέα συνεδρίαση και με την υπ'αριθμ. ...-2017 απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Αχαρνών, που λήφθηκε κατά πλειοψηφία (παρισταμένων 35 μελών εκ του συνόλου 45 δημοτικών συμβούλων) αφού προηγουμένως τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου έλαβαν υπόψη τα όσα ανέφερε η διευθύντρια των οικονομικών υπηρεσιών του Δήμου Αχαρνών, σύμφωνα με την οποία στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της 20-02-2017 στο αποφασιστικό σκέλος δεν αναφερόταν ότι γίνεται ανάληψη του προϊόντος της εκκαθάρισης της Δημοτικής Επιχείρησης Τεχνικών Έργων και ότι κατά τα λοιπά η με αριθμό ...-2017 απόφαση του δημοτικού συμβουλίου παραμένει ως έχει, εγκρίθηκαν οι λογαριασμοί εκκαθάρισης της Δημοτικής Επιχείρησης Τεχνικών Έργων (ΔΕΤΕΔΑ), όπως αυτή αποτυπώνεται στην κατατεθειμένη από Απρίλιο 2015 έκθεση του άνω αναφερόμενου ορκωτού ελεγκτή λογιστή για τη λήξη της εκκαθάρισης και έγινε αναδοχή του προϊόντος εκκαθάρισης εκ μέρους του εκκαλούντος Δήμου.

Έτσι, κατόπιν της απόφασης αυτής ο εκκαλών Δήμος προέβη σε αιτιώδη αναγνώριση του χρέους ύψους 42.640 ευρώ προς τον εφεσίβλητο [....]. Ωστόσο, ο εκκαλών Δήμος, παρά την εκ μέρους του αιτιώδη αναγνώριση του προαναφερόμενου χρέους μετά την αναδοχή του προϊόντος της εκκαθάρισης με την απορρόφηση και των στοιχείων του παθητικού της ληθείσας και εκκαθαρισθείσας δημοτικής επιχείρησης, αρνείται να καταβάλει στον εφεσίβλητο το άνω αναφερόμενο ποσό, παρά τις διαρκείς προφορικές υποσχέσεις προς αυτόν ότι άμεσα θα εξοφληθεί.

Ο ισχυρισμός του εκκαλούντος ότι με την προαναφερόμενη απόφαση του δημοτικού συμβουλίου ο Δήμος Αχαρνών απλώς επικύρωσε τα αποτελέσματα της από Απριλίου 2015 εκθέσεως εκκαθάρισης της ΔΕΤΕΔΑ τυγχάνει ουσιαστικά αβάσιμος, επειδή με την υπ'αριθμ. 49/2017 απόφασή του το δημοτικό συμβούλιο ρητά αποφάσισε την αναδοχή του προϊόντος της εκκαθάρισης, στο οποίο περιλαμβάνεται τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό της ΔΕΤΕΔΑ.

Εξάλλου, στην αναδοχή αυτή ο εκκαλών Δήμος προέβη αφού προηγουμένως έλαβε υπόψη το σύνολο των οικονομικών παραμέτρων της απόφασης αυτής, σύμφωνα με όσα ανέφερε στο δημοτικό συμβούλιο η διευθύντρια των οικονομικών υπηρεσιών του Δήμου.

Περαιτέρω, ο ισχυρισμός του εκκαλούντος ότι έχει υποκύψει σε παραγραφή η απαίτηση του εφεσίβλητου, επειδή από την 31-12-2006, ήτοι κατά τη λήξη του οικονομικού έτους εντός του οποίου εκδόθηκαν τα επίδικα τιμολόγια μέχρι την 31-11-2011 συμπληρώθηκε χρονικό διάστημα πέντε ετών εντός του οποίου ο εφεσίβλητος δεν προέβη σε δικαστική διεκδίκηση της αξίωσής του, πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμος, επειδή μετά την αιτιώδη αναγνώριση του χρέους στην οποία προέβη ο εκκαλών Δήμος Αχαρνών κατόπιν νομότυπης απόφασης του δημοτικού του συμβουλίου, ο εν λόγω Δήμος δεν μπορεί να προβάλει ενστάσεις που πηγάζουν από την υποκειμένη σχέση, δηλαδή την παλιά ενοχή [....], πράγμα που αποτελεί συνέπεια του ότι η αιτιώδης αναγνώριση ιδρύει νέα αυτοτελή και ανεξάρτητη από την αιτία βάση υποχρέωσης [....].

Έτσι, δυνάμει της απόφασης του εκκαλούντος με την οποία το δημοτικό συμβούλιο προέβη σε αιτιώδη αναγνώριση του χρέους αρχίζει νέα πενταετής παραγραφή, η οποία εισέτι δεν έχει συμπληρωθεί. Ο χαρακτηρισμός της έννομης αυτής σχέσης ως αιτιώδους αναγνώρισης χρέους δικαιολογείται από το γεγονός ότι η αναδοχή του χρέους από τον εκκαλούντα Δήμο έγινε κατόπιν εισήγησης των οικονομικών του υπηρεσιών και κατά πλειοψηφία των μελών του δημοτικού του συμβουλίου έγκρισης των λογαριασμών εκκαθάρισης της Δημοτικής Επιχείρησης Τεχνικών Έργων (ΔΕΤΕΔΑ), όπως αυτή αποτυπώνεται στην κατατεθειμένη και με αρ.πρωτ.

Δήμου ...-2015 έκθεση του άνω αναφερόμενου ορκωτού λογιστή στην οποία ρητά αναφέρεται η απαίτηση του εφεσίβλητου, συνολικού ποσού 42.640 ευρώ και συνακόλουθης εκτίμησης του συμφέροντος του Δήμου για την πληρωμή του χρέους αυτού και ως εκ τούτου η βάση της υποχρέωσης που δημιουργείται είναι διαφορετική από την αρχική αιτία της οφειλής.

Επισημαίνεται, δε, ότι ο εκκαλών Δήμος στον οποίο ανήκε η δημοτική επιχείρηση είχε το δικαίωμα επιλογής και μπορούσε έτσι να μην αναδεχθεί το παθητικό της λυθείσας δημοτικής επιχείρησης μετά το πέρας της εκκαθάρισης και να μην αναλάβει την πληρωμή του. Παρά ταύτα μετά το πέρας της εκκαθάρισης επέλεξε και ρητά αποφάσισε την αναδοχή.

Ως εκ τούτου, δε, είχε τη δυνατότητα, όπως και εξάλλου έπραξε, κατόπιν απόφασης του δημοτικού του συμβουλίου να αναδεχθεί και εξοφλήσει ακόμη και παραγεγραμμένες απαιτήσεις τρίτων δανειστών οι οποίοι δεν προέβησαν σε δικαστική διεκδίκηση αυτών (απαιτήσεων), εφόσον οι απαιτήσεις αυτές περιλαμβάνονται στη σχετική έκθεση που συντάσσει ο ορκωτός ελεγκτής, αφού πλέον έννομο θεμέλιο των απαιτήσεων αυτών αποτελεί η προβλεπόμενη από τις διατάξεις του άνω νόμου απόφαση του δημοτικού συμβουλίου με την οποία το νομικό πρόσωπο προέβη σε αιτιώδη αναγνώριση του χρέους.

Ως εκ τούτου, οι ισχυρισμοί του εκκαλούντος Δήμου και οι συνδεόμενοι με αυτούς λόγοι της έφεσης και ειδικότερα ότι δεν υπάρχει εν προκειμένω σύμβαση αναγνωρίσεως χρέους, ότι οι αναφερόμενες αποφάσεις του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Αχαρνών δεν εκδόθηκαν με σκοπό τη δημιουργία νέας ενοχής και δη αυτής της αιτιώδους αναγνωρίσεως χρέους, ότι η αξίωση του εφεσίβλητου μηχανικού υπέκυψε σε πενταετή παραγραφή και ότι ουδέν νόμιμο έρεισμα υπέχει η δυνατότητα του Δήμου κατόπιν απόφασης του δημοτικού συμβουλίου να αναδεχθεί παραγεγραμμένες απαιτήσεις, αλλά τουναντίον προσκρούει στην αρχή της χρηστής διοίκησης με την επίκληση ότι το δημόσιο συμφέρον επιτάσσει την αδυναμία του Δημοσίου, ως προς το οποίο εξομοιούνται και οι Ο.Τ.Α., να παραιτηθεί από την προβολή του δικαιώματος της υποβολής της ένστασης της πενταετούς παραγραφής των εις βάρος αυτού αξιώσεων, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.

Κατά συνέπεια το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο, με την εκκαλουμένη απόφασή του, απέρριψε τους ως άνω ισχυρισμούς του εκκαλούντος και στη συνέχεια δεχόμενο ότι ο εκκαλών Δήμος οφείλει στον αναιρεσίβλητο το υπόλοιπο της αμοιβής του εκ ποσού 42.640 ευρώ, έκανε δεκτή εν μέρει την αγωγή του εφεσιβλήτου ως βάσιμη και κατ'ουσία, αναγνωρίζοντας ότι ο εκκαλών υποχρεούται να καταβάλει στον εφεσίβλητο το συνολικό ποσό των 42.640 ευρώ με το νόμιμο τόκο [.....], ορθά εφάρμοσε το νόμο και σωστά εκτίμησε τις αποδείξεις και πρέπει, οι σχετικοί περί του αντιθέτου 1ος, 2ος , 3ος, και 4ος λόγοι της εφέσεως με τους οποίους ο εκκαλών παραπονείται για την απόρριψη των ισχυρισμών του και την παραδοχή της αγωγής του αντιδίκου του, να απορριφθούν ως ουσιαστικά αβάσιμοι".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο, στο πλαίσιο του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της έφεσης του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος ΟΤΑ, αφού έκρινε, όπως και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, ότι η κύρια βάση της αγωγής, με την έκδοση της υπ'αριθμ. ...-2017 απόφασης του Δημοτικού του Συμβουλίου, επιστηρίζεται σε αιτιώδη αναγνώριση χρέους (ΑΚ 361 ΑΚ), με σκοπό ίδρυσης νέας ενοχής ανεξάρτητης από την υποκειμένη αιτία (της οφειλής εργολαβικής αμοιβής κατ'αρθ. 681 και 694 εδ.α' ΑΚ, από την λυθείσα δημοτική επιχείρηση στον αναιρεσίβλητο) και ότι η προταθείσα, πρωτοδίκως και επαναφερθείσα ενώπιόν του (Εφετείου) ένστασή του, της πενταετούς παραγραφής της ένδικης αξίωσης, είναι μη νόμιμη, ως πηγάζουσα από την άνω υποκειμένη αιτία, απέρριψε κατ'ουσία την έφεση του αναιρεσείοντος, επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση που είχε αναγνωρίσει ότι ο τελευταίος οφείλει στον αναιρεσίβλητο, με βάση την επίδικη, από 13-3-2017, αιτιώδη αναγνώριση χρέους, το ποσό των 42.640 ευρώ, νομιμοτόκως.

Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, κατ'εσφαλμένη ερμηνεία των διατάξεων των άρθρων 262 παρ.2 ν.3463/2006, 109 παρ.7 εδ.β'του ν.3852/2010 και 10 ν.4071/2012, που εφάρμοσε, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τη διάταξη του άρθρου 361 ΑΚ (περί αιτιώδους αναγνώρισης χρέους ανεξάρτητης από την αιτία), η οποία δεν ήταν εφαρμοστέα, αντί αυτών των άρθρων 471, 473 ΑΚ (περί στερητικής αναδοχής χρέους), οι οποίες ήταν εφαρμοστέες και δεν τις εφάρμοσε, και έτσι παραβίασε ευθέως όλες τις ανωτέρω διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου, ενόψει του ότι στην απόφασή του δεν υπάρχει νομική ακολουθία μεταξύ των πραγματικών περιστατικών που έγιναν δεκτά και υπήχθησαν στις παραπάνω διατάξεις που εφάρμοσε, και του συμπεράσματος του δικανικού συλλογισμού ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής τους, όπως η έννοιά τους αναλύθηκε ανωτέρω, καθόσον σύμφωνα με τις προαναφερόμενες ουσιαστικές παραδοχές της, τα δεκτά γενόμενα πραγματικά περιστατικά δεν πληρούν το πραγματικό και δεν δικαιολογούν την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 361 ΑΚ, με την προεκτεθείσα έννοια, και μετά ταύτα την κατ'ουσία απόρριψη της έφεσης του αναιρεσείοντος, αλλά αντίθετα πληρούν το πραγματικό των παραπάνω διατάξεων που δεν εφαρμόστηκαν, όπως η έννοιά τους αναλύθηκε στη νομική σκέψη που προηγήθηκε, και δικαιολογούν την εφαρμογή τους, και την νομική βασιμότητα της ένστασης της πενταετούς παραγραφής του αναιρεσείοντος Δήμου.

Ειδικότερα, το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως ότι: α) η δημοτική επιχείρηση με την επωνυμία "Δημοτική Επιχείρηση Τεχνικών Έργων του Δήμου Αχαρνών-Δ.Ε.Τ.Ε.Δ.Α", όφειλε στον ενάγοντα και ήδη αναιρεσίβλητο εργολάβο, υπόλοιπο εργολαβικής αμοιβής, μετά του αναλογούντος ΦΠΑ, ποσού 42.640 ευρώ, για το εκτελεσθέν και παραδοθέν από τον ίδιο, στις 15-4-2006, τεχνικό έργο που εκείνη του είχε αναθέσει με την από 28-6-2005, μεταξύ τους συναφθείσα, έγγραφη σύμβαση έργου β) Η ανωτέρω εργοδότρια δημοτική επιχείρηση λύθηκε νομίμως στις 16-4-2007 και τέθηκε σε εκκαθάριση και η προαναφερόμενη οφειλή της προς τον αναιρεσίβλητο εργολάβο αποτέλεσε μέρος του προϊόντος (του παθητικού) της εκκαθάρισής της, περιληφθείσα στην από Απριλίου 2015, κατατεθείσα στις 9-4-2015, έκθεση για τη λήξη της εκκαθάρισης, του ορισθέντος για τη διενέργειά της ορκωτού ελεγκτή λογιστή Δ.

Δ. γ) με την υπ'αριθμ....-2017, ληφθείσα κατά πλειοψηφία, απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του αναιρεσείοντος ΟΤΑ, κατά τις διατάξεις των άρθρων 109 παρ.7 του ν.3852/2010 και 10 του ν.4071/2012, συνδυαζόμενη με την υπ'αριθμ. ...-2017 προηγούμενη απόφασή του, εγκρίθηκαν οι λογαριασμοί και έγινε αναδοχή του προϊόντος, της εκκαθάρισης της δημοτικής επιχείρησης από τον αναιρεσείοντα Δήμο, καθολικό διάδοχό της.

Όμως, με βάση το προεκτεθέν στις παραδοχές του Εφετείου περιεχόμενο της προαναφερόμενης (49/2017) απόφασης του δημοτικού συμβουλίου του αναιρεσείοντος Δήμου, συνδυαζόμενης με την προγενέστερη απόφαση (4/2017) του ιδίου οργάνου, περί έγκρισης των λογαριασμών της εκκαθάρισης και αναδοχής του προϊόντος της εκκαθάρισης της λυθείσης δημοτικής επιχείρησης ΔΕΤΕΔΑ, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 262 παρ.2 ν.3463/2006, 109 εδ.β' παρ.7 του ν.3852/2010 και 10 του ν.4071/2012, κατ'ορθή ερμηνεία και εφαρμογή τους, θεσπίζεται από το νόμο στερητική αναδοχή χρέους, κατά την έννοια του άρθρου 471 ΑΚ, για την καταβολή της περιλαμβανόμενης στο αναδεχθέν προϊόν της εκκαθάρισης, οφειλόμενης, από την λυθείσα δημοτική επιχείρηση στον αναιρεσίβλητο εργολαβικής αμοιβής, με νέο οφειλέτη, τον αναιρεσείοντα ΟΤΑ, καθολικό της διάδοχο, όπως εκτέθηκε και στην προηγηθείσα νομική σκέψη.

Σύμφωνα δε με την ίδια νομική σκέψη η στερητική αυτή αναδοχή από τον αναιρεσείοντα του εν λόγω χρέους της αρχικής οφειλέτριας δημοτικής επιχείρησης, που την απαλλάσσει από την καταβολή του, ευθυνομένου έκτοτε προς τούτο έναντι του αναιρεσιβλήτου δανειστή μόνο του αναιρεσείοντος ΟΤΑ, δεν έχει τον χαρακτήρα αναγνώρισης του χρέους αυτού από τον τελευταίο, αλλά ανάληψής του. Τον γενόμενο δε από το Εφετείο χαρακτηρισμό της ανωτέρω εκ του νόμου θεσπιζόμενης έννομης σχέσης των διαδίκων, που φέρει το χαρακτήρα της σύμβασης στερητικής αναδοχής χρέους του άρθρου 471 ΑΚ, ως αιτιώδους αναγνώρισης χρέους προς ίδρυση νέας ενοχής ανεξάρτητης από την υποκειμένη αιτία, κατ'άρθρο 361 ΑΚ, δεν προσδίδουν ούτε τα δεκτά γενόμενα πραγματικά περιστατικά που αξιολογήθηκαν προς τούτο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, και συγκεκριμένα α) η λήψη της ανωτέρω απόφασης του δημοτικού συμβουλίου του αναιρεσείοντος ΟΤΑ κατόπιν εισήγησης των οικονομικών υπηρεσιών του, με συνακόλουθη εκτίμηση του συμφέροντός του, και β) το εκ του νόμου δικαίωμά του, και όχι υποχρέωσή του, για αναδοχή του παθητικού της εκκαθάρισης της λυθείσας δημοτικής επιχείρησης.

Επομένως, το Εφετείο χαρακτηρίζοντας, μετά από εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 262 παρ.2 ν.3463/2006, 109 παρ.7 εδ.β' του ν.3852/2010 και 10 του ν.4071/2012, την υφιστάμενη μεταξύ των διαδίκων, με βάση τις ανωτέρω παραδοχές, έννομη σχέση, ως αιτιώδη αναγνώριση χρέους ανεξάρτητη από την αιτία του (ΑΚ 361), και όχι στερητική αναδοχή χρέους (ΑΚ 471), θεσπιζόμενη από το νόμο, όπως συνάγεται από την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή τους, παραβίασε ευθέως τις προαναφερόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις.

Ακολούθως, το Εφετείο, στηριζόμενο στην εσφαλμένη αυτή κρίση του, έκρινε μη νόμιμη, ως πηγάζουσα από την υποκειμένη αιτία, την ένσταση πενταετούς παραγραφής, που είχε προτείνει πρωτοδίκως παραδεκτά ο αναιρεσείων ΟΤΑ, ως αναδοχέας του χρέους της λυθείσας αρχικής οφειλέτριας δημοτικής επιχείρησης και μετά ταύτα απέρριψε το σχετικό λόγο της έφεσής του.

Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων (αρθ.561 παρ.2 ΚΠολΔ), ο αναιρεσείων, ως εναγόμενος είχε προτείνει ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, με δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου του, που καταχωρίστηκε στα πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης, και με τις έγγραφες προτάσεις του, ένσταση παραγραφής, ισχυριζόμενος ειδικότερα ότι η αξίωση του ενάγοντος και ήδη αναιρεσίβλητου κατά της εργοδότριάς του δημοτικής επιχείρησής για καταβολή της επίδικης εργολαβικής του αμοιβής, οφειλή την οποία ο ίδιος αναδέχθηκε στερητικά, είχε υποπέσει στη πενταετή παραγραφή (των άρθρων 90 παρ.1 και 91 του ν.2362/1995), προγενέστερα της εκ μέρους του αναδοχής της και συγκεκριμένα ήδη από τις 31-12-2011, με τη συμπλήρωση πενταετίας από το τέλος του έτους 2006 εντός του οποίου είχε καταστεί δυνατή η δικαστική της επιδίωξη με την παράδοση του συμφωνημένου έργου και την έκδοση των απαιτούμενων παραστατικών από τον αναιρεσίβλητο εργολάβο.

Η ένσταση αυτή απορρίφθηκε ως μη νόμιμη με την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και επαναφέρθηκε ενώπιον του Εφετείου με σχετικό λόγο της από 7-4-2021 έφεσης του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος, που απορρίφθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση, αφού κρίθηκε επίσης μη νόμιμη, ως απορρέουσα από την υποκειμένη έννομη σχέση, του αναιρεσίβλητου εργολάβου και της αρχικής οφειλέτριας-εργοδότριάς του, λυθείσας δημοτικής επιχείρησης, και μη δυνάμενη να προταθεί από τον εναγόμενο και ήδη αναιρεσείοντα ΟΤΑ κατά του ενάγοντος και ήδη αναιρεσίβλητου δανειστή.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο παραβίασε ευθέως και τη διάταξη του άρθρου 473 εδ.α'του ΑΚ, η οποία ήταν εφαρμοστέα και δεν εφαρμόστηκε, καθόσον συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της και δικαιολογούσαν την προβολή, της, απορρέουσας από τη σχέση του αναιρεσίβλητου και της παλαιάς του οφειλέτριας-δημοτικής επιχείρησης, νόμιμης ένστασης πενταετούς παραγραφής, θεμελιούμενης όμως αυτής στις διατάξεις των άρθρων 250 αρ.1 και 694 παρ.1 ΑΚ, και όχι στις επικαλούμενες από τον αναιρεσείοντα διατάξεις των άρθρων 90 παρ.1 και 91 του ν.2362/1995 "περί Δημοσίου Λογιστικού ελέγχου των δαπανών του Κράτους και άλλες διατάξεις", όπως ίσχυαν κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα (ΑΠ 1364/2024, ΑΠ 495/2024, ΑΠ 1013/2022, ΑΠ 628/2015 πρβλ.

ΑΠ 1348/2023, ΑΠ 233/2016).

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, ο υπό κρίση πρώτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλομένη απόφαση η από το άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ, πλημμέλεια είναι βάσιμος. Κατά παραδοχή του λόγου αυτού, πρέπει να αναιρεθεί στο σύνολό της η προσβαλλόμενη απόφαση, λόγω δε της αναιρετικής εμβέλειας του ανωτέρω πρώτου λόγου της αίτησης αναίρεσης που κρίθηκε βάσιμος, παρέλκει η έρευνα του δεύτερου λόγου αυτής, με επίκληση της αναιρετικής πλημμέλειας από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Ακολούθως, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, η οποία χρειάζεται και άλλη διερεύνηση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο, όμως, από άλλο δικαστή από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ). Τέλος, τα δικαστικά έξοδα πρέπει να συμψηφιστούν συνολικά μεταξύ των διαδίκων, καθόσον η ερμηνεία των κανόνων δικαίου που εφαρμόστηκαν ήταν ιδιαίτερα δυσχερής (αρθ.179 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αριθμό 2412/2022 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών (διαδικασίας περιουσιακών-από αμοιβές-διαφορών).

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλο δικαστή, πλην αυτού που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση.

Συμψηφίζει τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Νοεμβρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 1η Δεκεμβρίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ