Supreme Court annuls lower court decision for procedural error regarding attorney representation and remands case.

Απόφαση 1980 / 2025 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1980/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μαρία Κουφούδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Βενιζελέα - Εισηγητή, Γεώργιο Σχοινοχωρίτη, Κορνηλία Πανούτσου και Μιχαήλ Αποστολάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 28 Απριλίου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Ι. Π., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας : ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΚΤΩΡ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" ("ΑΚΤΩΡ ΑΤΕ"), η οποία εδρεύει στην Κηφισιά Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, ως αναδόχου του δημοσίου έργου "Μελέτη, Κατασκευή και Θέση σε λειτουργία της επέκτασης του Μετρό Θεσσαλονίκης προς Καλαμαριά", η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ε. Π..

Της αναιρεσίβλητης : ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε." (πρώην επωνυμία "ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε."), της οποίας η επωνυμία μετά την τροποποίηση του καταστατικού της που έγινε μετά την άσκηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης είναι "ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΕ" και η οποία εδρεύει στην Αθήνα, εκπροσωπείται νόμιμα, και εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Γεωργία Βασιλείου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29-09-2017 προσφυγή της ήδη αναιρεσείουσας εταιρείας, που κατατέθηκε στο Πενταμελές Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η απόφαση: 6721/2019 του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 29-10-2020 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 94 παρ. 1, 96 παρ. 1 και 3, 97 και 104 ΚΠολΔ προκύπτει ότι στα πολιτικά δικαστήρια οι διάδικοι έχουν υποχρέωση να παρίστανται με πληρεξούσιο δικηγόρο και ότι η πληρεξουσιότητα προς αυτόν, κατά τη διαδικασία ενώπιον του Αρείου Πάγου, δίνεται μόνο είτε με συμβολαιογραφική πράξη είτε με προφορική δήλωση που καταχωρίζεται στα πρακτικά ή στην έκθεση και του παρέχει το δικαίωμα να εκπροσωπεί στο δικαστήριο εκείνον που την έδωσε, να ενεργεί όλες τις κύριες ή παρεπόμενες πράξεις που αφορούν τη διεξαγωγή της δίκης, στις οποίες περιλαμβάνεται, πλην άλλων, και η άσκηση ένδικων μέσων, καθώς και να παρίσταται στις αντίστοιχες δίκες που δημιουργούνται. Για τις προπαρασκευαστικές πράξεις και τις κλήσεις έως τη συζήτηση στο ακροατήριο θεωρείται ότι υπάρχει πληρεξουσιότητα, ενώ για τη συζήτηση στο ακροατήριο απαιτείται ρητή πληρεξουσιότητα και, αν αυτή δεν υπάρχει, κηρύσσονται άκυρες όλες οι πράξεις, ακόμη και εκείνες που είχαν γίνει προηγουμένως. Το δικαστήριο εξετάζει αυτεπάγγελτα, σε κάθε στάση της δίκης, την έλλειψη της πληρεξουσιότητας, καθώς και την υπέρβασή της (ΟλΑΠ 13/2008, ΑΠ 120/2022, ΑΠ 95/2022, ΑΠ 46/2022).

Περαιτέρω, από τις διατάξεις του άρθρου 576 ΚΠολΔ, όπως η παρ. 2 αυτού ίσχυε πριν την τροποποίησή της με το άρθρο 59 Ν. 5221/2025 και εφαρμόζεται κατά τον κρίσιμο χρόνο, σύμφωνα με το άρθρο 168 παρ. 3 του ιδίου νόμου, προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αναίρεσης δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος εξετάζει ποίος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο διάδικος που απουσιάζει, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι. Αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, ερευνάται αν ο διάδικος, ο οποίος δεν εμφανίστηκε ή, αν και εμφανίστηκε, δεν έλαβε μέρος στη συζήτηση με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα από τον επισπεύδοντα τη συζήτηση.

Στην περίπτωση που δεν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη, και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήτευση.

Στην αντίθετη περίπτωση ο Άρειος Πάγος προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί(ΑΠ 1762/2022, ΑΠ 1182/2021).

Τέλος, από τις παραπάνω διατάξεις, σε συνδυασμό με αυτή του άρθρου 577 παρ. 1 ΚΠολΔ, συνάγεται ότι, επί ερημοδικίας του φερόμενου ως ασκήσαντος την αναίρεση διαδίκου, χωρίς την απόδειξη της ύπαρξης πληρεξουσιότητας αυτού προς τον υπογράφοντα αυτή (αναίρεση) δικηγόρο, η τελευταία απορρίπτεται ως απαράδεκτη (ΑΠ 1353/2022, ΑΠ 1059/2019, ΑΠ 1054/2014), υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι ο απολειπόμενος αναιρεσείων ,είτε επισπεύδει αυτός εγκύρως τη συζήτηση είτε έχει κλητευθεί νόμιμα, ώστε να είναι έγκυρη η συζήτηση της αναίρεσης (ΑΠ 1353/2022, ΑΠ 1269/2019, ΑΠ 240/2014, ΑΠ 1852/2007).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης, προκύπτουν τα ακόλουθα ως προς την ύπαρξη ή μη πληρεξουσιότητας των πληρεξουσίων δικηγόρων, που εκπροσώπησαν την αναιρεσείουσα, τόσο κατά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης, όσο και κατά την συζήτησή της: Από το προσκομιζόμενο από την αναιρεσίβλητη αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, στο οποίο περιλαμβάνονται: 1) η από 12-4-2021 παραγγελία του υπογράψαντος και καταθέσαντος την αίτηση αυτή πληρεξουσίου δικηγόρου της αναιρεσείουσας Παναγιώτη Οικονόμου προς αρμόδιο δικαστικό επιμελητή, να επιδώσει την αίτηση αναίρεσης στην αναιρεσίβλητη, με κλήση αυτής να παραστεί στην συζήτησή της κατά την αρχικώς ορισθείσα δικάσιμο, στις 26-9-2022, όταν η υπόθεση αναβλήθηκε από το πινάκιο για την δικάσιμο της 2-2-2024 αρχικά και με κοινή αίτηση των διαδίκων, λόγω της αποχής των πληρεξουσίων τους δικηγόρων από τα καθήκοντά τους, για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης(28-4-2025) και 2) η από 16/4/2021 επισημείωση του δικαστικού επιμελητή Αθηνών Ε.

Α., από την οποία αποδεικνύεται ότι αυτός εκτέλεσε την ανωτέρω παραγγελία και επέδωσε την αίτηση αναίρεσης στην αναιρεσίβλητη με κλήση για συζήτησή της στις 26-9-2022, συνάγεται ότι η επίσπευση της συζήτησης της αίτησης αναίρεσης γίνεται με επιμέλεια της αναιρεσείουσας, ενώ, από το υπάρχον στη δικογραφία υπ' αρ. ...-2020 ειδικό πληρεξούσιο της συμβ/φου Αθηνών Ε.

Κ., προκύπτει ότι ο ανωτέρω δικηγόρος είχε την πληρεξουσιότητα από την αναιρεσείουσα να προβεί στις ανωτέρω διαδικαστικές πράξεις. Ακολούθως, κατά την συζήτηση της αίτησης αναίρεσης στην δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης(28-4-2025), η αναιρεσείουσα εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ε.

Π., ο οποίος όμως δεν είχε την πληρεξουσιότητα να εκπροσωπήσει την αναιρεσείουσα κατά τον χρόνο συζήτησης της αίτησης αναίρεσης, δεδομένου ότι το υπ' αρ. ...-2025 ειδικό πληρεξούσιο του συμβ/φου Αθηνών Κ. Γ., με το οποίο η αναιρεσείουσα του χορήγησε την σχετική πληρεξουσιότητα και το οποίο αυτός προσεκόμισε στο δικαστήριο τούτο, μαζί με το υπόμνημα που κατάθεσε στις 2-5-2025, συντάχθηκε μετά την συζήτηση της αίτησης αναίρεσης και γι' αυτό, όπως προαναφέρθηκε, αφού η επισπεύδουσα την συζήτηση της αίτησης αναίρεσης αναιρεσείουσα εκπροσωπήθηκε στο δικαστήριο τούτο από πληρεξούσιο δικηγόρο, ο οποίος κατά την συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν είχε την σχετική πληρεξουσιότητα να την εκπροσωπήσει, αυτή δεν έλαβε μέρος στη συζήτηση της της υπόθεσης με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, και συνεπώς πρέπει να θεωρηθεί δικονομικώς απούσα και να δικασθεί σαν να ήταν παρούσα, χωρίς περαιτέρω να κηρυχθεί απαράδεκτη η αίτηση αναίρεσης, αφού ο πληρεξούσιος δικηγόρος, που την άσκησε και επέσπευσε την συζήτησή της είχε την πληρεξουσιότητα από την αναιρεσείουσα να προβεί στις διαδικαστικές αυτές πράξεις.

Στις διατάξεις των άρθρων 1, 17, 37 και 57 του Ν. 3669/2008, που κωδικοποίησε σε ενιαίο κείμενο την νομοθεσία κατασκευής δημοσίων έργων, οι οποίες καταργήθηκαν με το άρθρο 377 παρ. 1 περ. 31 του Ν. 4412/2016, αλλά εφαρμόζονται στην κρινόμενη περίπτωση κατά την διάταξη του άρθρου 376 παρ. 2 του ιδίου νόμου, γιατί η επίδικη σύμβαση καταρτίστηκε πριν την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, ορίζονται και τα ακόλουθα:

Άρθρο 1. "1. Οι διατάξεις του παρόντος Κώδικα εφαρμόζονται σε όλα τα έργα που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους φορείς, που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 14 του ν.2190/1994... 2. Τα δημόσια έργα είναι έργα υποδομής της χώρας που καλύπτουν βασικές ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, συμβάλλουν στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνατοτήτων, στην αύξηση του εθνικού προϊόντος, στην ασφάλεια της χώρας και γενικά αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του λαού.

Τα δημόσια έργα εντάσσονται στο γενικό πλαίσιο της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης της χώρας και υλοποιούν επιλογές του δημοκρατικού προγραμματισμού.3. Από τεχνική άποψη δημόσια έργα είναι όλα τα έργα που εκτελούν οι φορείς της παρ.1 και συνδέονται με οποιονδήποτε τρόπο με το έδαφος, το υπέδαφος ή τον υποθαλάσσιο χώρο, όπως και τα πλωτά τμήματα των τεχνικών έργων.

Ως έργο νοείται κάθε νέα κατασκευή ή επέκταση ή ανακαίνιση ή επισκευή ή συντήρηση και η οικονομικά ή τεχνικά αυτοτελής λειτουργία, καθώς και κάθε σχετική ερευνητική εργασία, που απαιτεί τεχνική γνώση και επέμβαση.4. Με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα καθιερώνονται: α) Ενιαίοι κανόνες για την κατασκευή όλων των δημοσίων έργων.

β) Ο κοινωνικός έλεγχος με τον οποίο εξασφαλίζεται η διαφάνεια των διαδικασιών, η άρτια εκτέλεση των έργων και η προστασία του περιβάλλοντος...". Άρθρο 17: "1. Η διακήρυξη της δημοπρασίας μνημονεύει τα Συμβατικά Τεύχη και σχέδια που μαζί με τη διακήρυξη αποτελούν τη βάση για την κατάρτιση της εργολαβικής σύμβασης.

Σε περίπτωση απευθείας ανάθεσης τα τεύχη αυτά προσδιορίζονται με τη σύμβαση. 2. Τα τεχνικά Συμβατικά Τεύχη είναι σχέδια και κείμενα που δίνουν εικόνα του έργου που πρόκειται να κατασκευαστεί και των υποχρεώσεων που αναλαμβάνει ο ανάδοχος με τη σύμβαση (τεχνική περιγραφή, συγγραφές υποχρεώσεων κλπ.). 3.

Ο προϋπολογισμός της υπηρεσίας αποτελεί ένδειξη της προεκτίμησης του κόστους του έργου και ανώτατο όριο προσφοράς, όταν η διακήρυξη δεν ορίζει ρητά ότι επιτρέπονται προσφορές μεγαλύτερες από τον προϋπολογισμό της υπηρεσίας ή αρνητικές εκπτώσεις, ανάλογα με το εφαρμοζόμενο σύστημα υποβολής προσφοράς.

Ο προϋπολογισμός μπορεί να είναι αναλυτικός ή να περιλαμβάνει κατ` αποκοπή τίμημα για το έργο ή τμήματα του. 4. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων `Εργων εγκρίνονται ενιαία τιμολόγια εργασιών, ανάλογα με την κατηγορία και το μέγεθος των έργων και με την προσβασιμότητα της περιοχής εκτέλεσης τους. 5.

Τα τιμολόγια, μετά την έγκριση τους, ισχύουν υποχρεωτικά για όλους τους φορείς που δημοπρατούν δημόσια έργα. 6. Οι τιμές των εργασιών των ενιαίων τιμολογίων αναπροσαρμόζονται, όπως ορίζεται στην απόφαση και λαμβάνονται αυτούσιες ή σε συνδυασμό μεταξύ τους για τη σύνταξη των προϋπολογισμών των έργων. 7.

Στις τιμές του προϋπολογισμού και του τιμολογίου τόσο της υπηρεσίας όσο και της προσφοράς περιλαμβάνεται κάθε σχετική δαπάνη, καθώς και τα γενικά έξοδα και όφελος της εργοληπτικής επιχείρησης. Αν γίνεται ρητή μνεία στα σχετικά τεύχη μπορεί να διαχωρίζονται οι τιμές και να προστίθεται στο τέλος ποσοστό γενικών εξόδων και οφέλους που ορίζεται σε δεκαοκτώ τοις εκατό (18%), για έργα που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό δημοσίων επενδύσεων ή άλλες πηγές με ανάλογες απαλλαγές και σε είκοσι οκτώ τοις εκατό (28%) για τις άλλες περιπτώσεις. 8...9...".

Άρθρο 37: "1. Ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να κατασκευάσει το έργο κατά τους όρους της σύμβασης και τις σύμφωνες προς αυτή και το νόμο έγγραφες εντολές του φορέα κατασκευής του έργου.2. Ο ανάδοχος έχει την υποχρέωση να τηρεί με ακρίβεια τη διάταξη και τις διαστάσεις των διαφόρων μερών του έργου, όπως προκύπτουν από τα εγκεκριμένα σχέδια ή άλλα στοιχεία της μελέτης. 3.

Οι έγγραφες εντολές που δίνονται από το αρμόδιο όργανο για συμπλήρωση ή τροποποίηση των στοιχείων της μελέτης, σύμφωνα με τις παραγράφους 1 και 3 του άρθρου 57 του παρόντος, καθώς και η εκτέλεση των εγκεκριμένων συμπληρωματικών εργασιών, είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο. Ο ανάδοχος δεν δικαιούται να λάβει αποζημίωση ή αύξηση τιμών για μεταβολές στα έργα που έγιναν χωρίς έγγραφη διαταγή, έστω και αν αυτές βελτιώνουν το έργο...4....".

Άρθρο 57: "1. Το έργο εκτελείται σύμφωνα με τη σύμβαση και τα τεύχη και σχέδια που τη συνοδεύουν. Ο φορέας κατασκευής του έργου έχει το δικαίωμα, αν προκύψει ανάγκη εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών, που δεν περιλαμβάνονται στο αρχικό ανατεθέν έργο ούτε στην πρώτη συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων κατά την εκτέλεση του έργου, όπως αυτό περιγράφεται στην αρχική σύμβαση, να συνάπτει σύμβαση με τον ανάδοχο του έργου, με την προϋπόθεση ότι οι συμπληρωματικές εργασίες δεν μπορούν τεχνικά ή οικονομικά να διαχωριστούν από την κύρια σύμβαση, χωρίς να δημιουργήσουν μείζονα προβλήματα για τις αναθέτουσες αρχές ή όταν αυτές οι εργασίες, μολονότι μπορούν να διαχωριστούν από την αρχική σύμβαση, είναι απόλυτα αναγκαίες για την τελειοποίηση της.

Το συνολικό ποσό των συμβάσεων αυτών δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσοστό του πενήντα τοις εκατό (50%) του ποσού της αρχικής σύμβασης, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και η αμοιβή για τη σύνταξη των τυχόν απαιτούμενων μελετών για τις συμπληρωματικές εργασίες. Η εκτέλεση των συμπληρωματικών εργασιών είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο του έργου και, προκειμένου να υπογραφεί η σύμβαση για την εκτέλεση τους, απαιτείται γνώμη του οικείου τεχνικού συμβουλίου.

Για τον καθορισμό τιμών μονάδας στις εργασίες της συμπληρωματικής σύμβασης λαμβάνονται οι τιμές της αρχικής σύμβασης και για τον κανονισμό τιμών μονάδας στις νέες εργασίες της συμπληρωματικής σύμβασης εφαρμόζονται οι παράγραφοι 5, 6 και 7. 2. Κάθε σύμβαση επόμενη της αρχικής συνοδεύεται από Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα Εργασιών (Α.Π.Ε.) που περιλαμβάνει ιδίως τις ενδείξεις των εργασιών, τις τιμές μονάδας των εργασιών, τα μεγέθη των ποσοτήτων, τις δαπάνες του προϋπολογισμού του αρχικά ανατεθέντος έργου, του προϋπολογισμού της αμέσως προηγούμενης σύμβασης και του προϋπολογισμού της προς κατάρτιση νέας σύμβασης.

Περιλαμβάνει ακόμη και τις δαπάνες των απρόβλεπτων, καθώς και την προβλεπόμενη δαπάνη για αναθεώρηση και Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.). 3. Με τα ποσά των απρόβλεπτων δαπανών (απρόβλεπτα) που περιλαμβάνονται στην αρχική σύμβαση καλύπτονται ιδίως δαπάνες που προκύπτουν από εφαρμογή νέων κανονισμών ή κανόνων που καθιερώθηκαν ως υποχρεωτικοί μετά την ανάθεση του έργου, καθώς και από προφανείς παραλείψεις ή σφάλματα της προμέτρησης της μελέτης ή από απαιτήσεις της κατασκευής οι οποίες καθίστανται απαραίτητες για την αρτιότητα και λειτουργικότητα του έργου, παρά την πλήρη εφαρμογή των σχετικών προδιαγραφών κατά την κατάρτιση των μελετών του έργου και υπό την προϋπόθεση να μην τροποποιείται το "βασικό σχέδιο" του έργου, δηλαδή ή όλη κατασκευή, καθώς και τα βασικά διακριτά στοιχεία της, όπως προβλέπονται από την αρχική σύμβαση.

Για τη διάθεση των απρόβλεπτων δαπανών συντάσσεται Α.Π.Ε. που δεν μπορεί να συμπεριλάβει συμπληρωματικές εργασίες, οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων. Τα ποσά των απρόβλεπτων δαπανών ανέρχονται σε ποσοστό εννέα τοις εκατό (9%) επί του προϋπολογισμού της υπηρεσίας, χωρίς το συνυπολογισμό των κονδυλίων αναθεώρησης και Φ.Π.Α., για έργα συνολικού προϋπολογισμού ίσου ή μεγαλύτερου του ορίου εφαρμογής της Κοινοτικής Νομοθεσίας, σύμφωνα με την απόφαση Δ17α/08/78/ΦΝ 357/3.11.1995 (ΦΕΚ 941 Β`) και δεκαπέντε τοις εκατό (15%) για έργα προϋπολογισμού μικρότερου του ως άνω ορίου, σύμφωνα με την απόφαση Δ17α/07/45/ΦΝ 380/27.5.1996 (ΦΕΚ 409 Β`) και μπορεί να αναπροσαρμόζεται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων.

Το ποσό των απρόβλεπτων δαπανών επανυπολογίζεται κατά την υπογραφή της σύμβασης, ανάλογα με την προσφερθείσα έκπτωση, ώστε να διατηρείται σταθερή η ποσοστιαία αναλογία, σύμφωνα με το άρθρο 30 του παρόντος...8. Οι Ανακεφαλαιωτικοί Πίνακες Εργασιών και τα Πρωτόκολλα Κανονισμού Τιμών Μονάδας Νέων Εργασιών, που τους συνοδεύουν, συντάσσονται από τη διευθύνουσα υπηρεσία και υπογράφονται από τον ανάδοχο ανεπιφύλακτα ή με επιφύλαξη.

Αν ο ανάδοχος αρνηθεί την υπογραφή, του κοινοποιείται ο ανακεφαλαιωτικός πίνακας και τα πρωτόκολλα, σύμφωνα με το άρθρο 44 του παρόντος. Στην περίπτωση αυτή, όπως και στην περίπτωση που ο ανάδοχος υπέγραψε τα σχετικά έγγραφα με επιφύλαξη, δικαιούται να υποβάλει ένσταση. Ο Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας Εργασιών και τα πρωτόκολλα νέων τιμών εγκρίνονται από την προϊσταμένη αρχή, στην οποία διαβιβάζονται μαζί με την τυχόν ένσταση του αναδόχου, την αιτιολογική έκθεση για την ανάγκη των τροποποιήσεων, τον τρόπο κανονισμού των τιμών και κάθε σχετική πληροφορία.

Αν έχει υποβληθεί ένσταση διατυπώνεται και η γνώμη της διευθύνουσας υπηρεσίας στο περιεχόμενο της ένστασης αυτής. Μετά την έγκριση του Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών, ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να εκτελέσει τις σχετικές εργασίες χωρίς αυτό να θίγει τα δικαιώματα του για επίλυση της τυχόν διαφοράς.

Άρθρο 76. "1. Κατά των πράξεων ή παραλείψεων της διευθύνουσας υπηρεσίας, που προσβάλλουν έννομο συμφέρον του αναδόχου, χωρεί ένσταση. Η ένσταση ασκείται με κατάθεση στη διευθύνουσα υπηρεσία, μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία δεκαπέντε (15) ημερών, από την κοινοποίηση της πράξης ή τη συντέλεση της παράλειψης, εκτός αν σε ειδικές περιπτώσεις ορίζεται διαφορετικά στον παρόντα Κώδικα. 2.

Η ένσταση απευθύνεται στην προϊσταμένη αρχή, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Η αρμόδια αρχή υποχρεούται να εκδώσει την απόφαση της μέσα σε δύο (2) μήνες από την κατάθεση της ένστασης. 3. Αν η ένσταση απορριφθεί στο σύνολο της ή μερικώς ή αν παρέλθει άπρακτη η δίμηνη Προθεσμία της προηγούμενης παραγράφου, ο ανάδοχος μπορεί να ασκήσει αίτηση θεραπείας σε ανατρεπτική προθεσμία τριών (3) μηνών, από την κοινοποίηση της απόφασης ή από την άπρακτη πάροδο του διμήνου.

Η έκδοση ή κοινοποίηση απόφασης επί της ενστάσεως, μετά την πάροδο του διμήνου, δεν μεταθέτει την έναρξη της ανωτέρω προθεσμίας για την άσκηση αίτησης θεραπείας. Αίτηση θεραπείας ασκείται επίσης και κατά αποφάσεων ή πράξεων της προϊσταμένης αρχής ή του κυρίου του έργου, εφόσον με τις αποφάσεις ή πράξεις αυτές δημιουργείται για πρώτη φορά διαφωνία.

Στην τελευταία αυτή περίπτωση δεν απαιτείται να προηγηθεί ένσταση και η τρίμηνη ανατρεπτική προθεσμία για την άσκηση της αίτησης θεραπείας αρχίζει από την κοινοποίηση της απόφασης ή της πράξης στον ανάδοχο.4..5. Η αίτηση θεραπείας απευθύνεται στον Υπουργό Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων και η επίδοση της γίνεται πάντοτε με δικαστικό επιμελητή, κοινοποιείται δε και στην υπηρεσία που έχει εκδώσει την προσβαλλόμενη πράξη.

Αν η αίτηση υποβάλλεται για παράλειψη έκδοσης της πράξης, η κοινοποίηση γίνεται προς τη διευθύνουσα υπηρεσία. 6...7...8...9...10... 11... 12...13...14. Σε κάθε αίτηση θεραπείας αποφασίζει ο Υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων, ύστερα από γνώμη του Τεχνικού Συμβουλίου, μέσα σε Προθεσμία τριών (3) μηνών από την επίδοση της αίτησης θεραπείας. 15.

Αν η αίτηση θεραπείας απορριφθεί με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων ή αν ο Υπουργός δεν εκδώσει και κοινοποιήσει την απόφαση του μέσα στην τρίμηνη Προθεσμία της παραγράφου 14, δικαιούται αυτός που υπέβαλε την αίτηση θεραπείας να προσφύγει στο αρμόδιο δικαστήριο, σύμφωνα με τις διατάξεις του επόμενου άρθρου.

Η κοινοποίηση της απόφασης γίνεται μέσα στην ανωτέρω τρίμηνη Προθεσμία...16... 17. Όπου σε αυτό το άρθρο αναφέρεται ο Υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων νοούνται και οι άλλες αρχές, οι οποίες σύμφωνα με τις κάθε φορά ισχύουσες διατάξεις αποφασίζουν επί αιτήσεων θεραπείας, με την επιφύλαξη του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 8. 18...".

Άρθρο 77. "1. Κάθε διαφορά μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών, που προκύπτει από τη σύμβαση κατασκευής δημόσιου έργου, επιλύεται με την άσκηση προσφυγής ή αγωγής στο αρμόδιο δικαστήριο κατά τις διατάξεις του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας ή του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με την επιφύλαξη των επόμενων παραγράφων.

Η κατά τον Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας διάκριση μεταξύ των ενδίκων βοηθημάτων της προσφυγής και της αγωγής (άρθρα 63 και 71) ισχύει και στις διαφορές του παρόντος Κώδικα. 2. Αρμόδιο δικαστήριο για την εκδίκαση των διαφορών αυτών είναι το διοικητικό ή πολιτικό εφετείο της περιφέρειας στην οποία εκτελείται το έργο.

Παρέκταση αρμοδιότητας δεν επιτρέπεται. Αν το έργο εκτελείται στην περιφέρεια δύο ή περισσότερων εφετείων, αρμόδιο καθίσταται εκείνο που ορίζει ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ή του Αρείου Πάγου, ύστερα από αίτηση εκείνου που ενδιαφέρεται να ασκήσει την προσφυγή. 3. Της προσφυγής στο εφετείο προηγείται υποχρεωτικά αίτηση θεραπείας, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 76, διαφορετικά η προσφυγή κηρύσσεται απαράδεκτη.

Η προσφυγή στο εφετείο ασκείται μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία δύο (2) μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης που εκδόθηκε επί της αιτήσεως θεραπείας ή από τη λήξη της τρίμηνης προθεσμίας της παραγράφου 14 του άρθρου 76 του παρόντος. Εάν το έργο εκτελείται στην περιφέρεια δύο ή περισσότερων εφετείων, η αίτηση για τον καθορισμό του αρμόδιου εφετείου, σύμφωνα με την παράγραφο 2, υποβάλλεται μέσα στην ίδια δίμηνη ανατρεπτική Προθεσμία.

Στην περίπτωση αυτή η δίμηνη ανατρεπτική Προθεσμία για άσκηση προσφυγής αρχίζει από τη δημοσίευση της απόφασης του Προέδρου του Συμβουλίου Επικρατείας ή του Αρείου Πάγου. Δεν απαιτείται η τήρηση ενδικοφανούς προδικασίας στις περιπτώσεις που ασκείται από τον ενδιαφερόμενο αγωγή, στο δικόγραφο της οποίας δεν σωρεύεται αίτημα ακύρωσης ή τροποποίησης διοικητικής πράξης ή παράλειψης...4...5...6...7... 8...".

Από τις ανωτέρω αναγκαστικού δικαίου διατάξεις συνάγεται ότι, όταν σε σύμβαση δημοσίου έργου παρίσταται ανάγκη εκτελέσεως συμπληρωματικών εργασιών, δηλαδή εργασιών οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στο ανατεθέν με την αρχική σύμβαση έργο ή στην πρώτη συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες κατά την εκτέλεση του έργου λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων, για την εκτέλεσή τους απαιτείται η σύναψη ιδιαίτερης, συμπληρωματικής, συμβάσεως με τον ανάδοχο του έργου.

Της συνάψεως της εν λόγω συμβάσεως προηγείται η σύνταξη εκ μέρους της διευθύνουσας το έργο υπηρεσίας Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών (Α.Π.Ε.), ο οποίος περιλαμβάνει όλα τα ουσιώδη στοιχεία της συμβάσεως, όπως τις προς εκτέλεση εργασίες, τις τιμές μονάδας των εργασιών, τα μεγέθη των ποσοτήτων και την προβλεπόμενη δαπάνη για αναθεώρηση, καθώς και Πρωτόκολλο Κανονισμού Τιμών Μονάδας Νέων Εργασιών (Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε.), στην περίπτωση που στον Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα περιλαμβάνονται και εργασίες, για τις οποίες δεν υπάρχουν τιμές μονάδας.

Ακολουθεί η υπογραφή συμβάσεως για την ανάθεση των συμπληρωματικών αυτών εργασιών μετά από διαπραγματεύσεις με τον ανάδοχο του έργου και αφού ληφθεί και η γνώμη του οικείου τεχνικού συμβουλίου. Μετά την υπογραφή της συμπληρωματικής συμβάσεως, το ποσό της οποίας δεν μπορεί να υπερβαίνει το 50% του ποσού του αρχικού συμβατικού αντικειμένου, η εκτέλεση των συμπληρωματικών εργασιών είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο, που διατηρεί πάντως το δικαίωμα υπογραφής με επιφύλαξη και διατύπωσης των σχετικών διαφωνιών-αιτημάτων του (ΑΠ 180/2023, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΣτΕ 686/2024, ΣτΕ 1366/2020, ΣτΕ 121/2018).

Εάν ο ανάδοχος διαφωνεί με τις καθορισθείσες τιμές, δύναται να υπογράψει με επιφύλαξη τον Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα και να ασκήσει κατ' αυτού ένσταση και, περαιτέρω, να ακολουθήσει τη διαγραφομένη από τη διάταξη του άρθρου 76 του Ν. 3669/2008 ενδικοφανή διαδικασία και, τελικώς, να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του αρμοδίου Πολιτικού ή Διοικητικού Εφετείου προκειμένου να επιλυθεί δικαστικώς η διαφορά, αν δε ασκήσει την προσφυγή χωρίς να προηγηθεί η ανωτέρω διαδικασία, η προσφυγή κηρύσσεται απαράδεκτη, κατά το άρθρο 77 παρ. 3 Ν. 3669/2008.

Εξ όλων των ανωτέρω σαφώς συνάγεται ότι ο Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας, συνοδευόμενος από το Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε., αποτελεί την μόνη εκτελεστή πράξη, που εκδίδεται από την Υπηρεσία σε σχέση με το αίτημα του αναδόχου προς καθορισμό τιμών μονάδος των νέων εργασιών, η οποία είναι προσβλητέα με προσφυγή (ΣΤΕ 1366/2020, ΣτΕ 2497/2014, ΣτΕ 1809/2011, ΣτΕ 1813/2010) και συνεπώς οι τυχόν προηγηθείσες αυτής πράξεις της Διευθύνουσας Υπηρεσίας του έργου ή της Προϊσταμένης Αρχής αυτού σε σχέση με το ζήτημα αυτό, δεν αποτελούν εκτελεστές πράξεις και δεν υπόκεινται στην προβλεπόμενη στο άρθρα 76 Ν. 3669/2008 ενδικοφανή διαδικασία και, τελικώς, σε προσφυγή κατά το άρθρο 77 του ιδίου νόμου ενώπιον του αρμοδίου Πολιτικού ή Διοικητικού Εφετείου, οι δε διατάξεις των άρθρων αυτών, που ρυθμίζουν τη διαδικασία που ακολουθείται στην προδικασία, παρά την προβλεπόμενη κύρωση του "απαραδέκτου", είναι και ουσιαστικού δικαίου, αφού η μη τήρηση αυτών, συνεπάγεται την ουσιαστική απώλεια του άξιου δικαστικής προστασίας με προσφυγή ιδιωτικού δικαιώματος (ΑΠ 548/2013, ΑΠ 653/2010, 1432/2007, 873/1992).

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με εσφαλμένη εφαρμογή (Ολ.ΑΠ 7/2006, Ολ.ΑΠ 4/2005). Με το λόγο αυτό ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμου βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κλπ, ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν. Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός πρέπει να καθορίζονται η συγκεκριμένη διάταξη του ουσιαστικού δικαίου, που παραβιάσθηκε και το αποδιδόμενο στο δικαστήριο νομικό σφάλμα περί την ερμηνεία και εφαρμογή της (Ολ.ΑΠ 20/2005, Ολ.ΑΠ 32/1996), αλλιώς ο λόγος αυτός είναι αόριστος και γι' αυτό απορριπτέος ως απαράδεκτος.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την κρινόμενη προσφυγή της, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση του δικογράφου της, η αναιρεσείουσα εκθέτει τα ακόλουθα: Ότι κατόπιν διαγωνισμού, τον οποίο είχε προκηρύξει η καθ' ης η προσφυγή- ήδη αναιρεσίβλητη με το σύστημα της κλειστής διαδικασίας για την εκτέλεση του δημοσίου έργου "Μελέτη, Κατασκευή και Θέση σε λειτουργία της επέκτασης του Μετρό Θεσσαλονίκης προς Καλαμαριά", αφού αναδείχθηκε ανάδοχος του έργου, υπογράφηκε στην Αθήνα μεταξύ αυτής και της αναιρεσίβλητης το από 25-6-2013 εργολαβικό συμφωνητικό, με το οποίο ανέλαβε εντός συνολικής προθεσμίας 1.750 ημερολογιακών ημερών από την υπογραφή του συμφωνητικού, την εκτέλεση του έργου αυτού, αντί συνολικού συμβατικού κατ' αποκοπήν τιμήματος (ΚΑΤ) ύψους 311.950.000 ευρώ.

Ότι στο προαναφερόμενο ΚΑΤ δεν περιλαμβάνεται ο ΦΠΑ, ο οποίος βαρύνει την καθής η προσφυγή, η αναθεώρηση και τα απρόβλεπτα σε ποσοστό 9% καθώς επίσης και η αμοιβή για απολογιστικές εργασίες, το ποσό των οποίων ανέρχεται σε 9.907.864,41 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) και στις οποίες περιλαμβάνονται οι αρχαιολογικές εργασίες, για τις οποίες το άρθρο 6.2 της Συγγραφής Υποχρεώσεων ορίζει ότι θα πληρωθούν απολογιστικά σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 8 της εν λόγω Συγγραφής.

Ότι στα συμβατικά τεύχη του Έργου προβλέπεται να διανοιχτεί και να κατασκευαστεί μελλοντικά η συνέχεια της οδού Πόντου στις περιοχές των σταθμών Αρετσού, Νέα Κρήνη και Μίκρα, του Φρέατος Πόντου, και των Διασταυρώσεων εκατέρωθεν του σταθμού Μίκρα και του Επιστάθμου. Ότι η προμελέτη της καθής η προσφυγή έχει συνταχθεί βασιζόμενη στην τελική μορφή της εν λόγω οδού σε αυτές τις περιοχές και οι επιφανειακές διαμορφώσεις, που φαίνονται στα αντίστοιχα σχέδια, έχουν μελετηθεί με την προϋπόθεση ότι η οδός Πόντου, η οποία ήταν αδιάνοιχτη, θα έχει διανοιχθεί και θα έχει την τελική της μορφή, συμφωνήθηκε δε ότι εάν η διάνοιξη και ολοκλήρωση της ανωτέρω οδού δεν είχε υλοποιηθεί κατά το χρόνο όπου θα έπρεπε να ξεκινήσουν οι διαμορφώσεις της επιφάνειας των παραπάνω κατασκευών, τότε οι διαμορφώσεις θα τροποποιηθούν, μετά από οδηγίες της καθής η προσφυγή, με τρόπο που θα είναι συμβατός με την πραγματική κατάσταση της επιφάνειας της οδού και οι αντίστοιχες επιπλέον ή επί το έλαττον διαφορές θα περιληφθούν σε ΑΠΕ.

Ότι από την εξέταση των σχεδίων της οδού Πόντου, που είχαν περιληφθεί στα συμβατικά τεύχη, καθώς και των στοιχείων της εγκεκριμένης επέκτασης του ΓΠΣ για τμήμα της οδού Πόντου, που χορηγήθηκαν από τον Δήμο Καλαμαριάς σε μεταγενέστερο στάδιο, διαπιστώθηκαν διαφοροποιήσεις σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση των οδών που συμβάλλουν στην οδό Πόντου, αλλά ο Δήμος Καλαμαριάς γνωστοποίησε στην καθής η προσφυγή, ότι αδυνατούσε να συμπεριλάβει άμεσα στο τεχνικό πρόγραμμά του, την ανάθεση εκπόνησης των παραπάνω απαιτούμενων πλήρων μελετών στο επίπεδο οδού κατά μήκος της οδού Πόντου.

Ότι ακολούθως η καθής η προσφυγή έκρινε ότι είναι αναγκαία η εκπόνηση από την ίδια την ανάδοχο ολοκληρωμένων μελετών για το αδιάνοικτο τμήμα της οδού Πόντου, προκειμένου να ολοκληρωθούν οι μελέτες του έργου, με δεδομένο ότι η μελέτη οδοποιίας που είχε χορηγηθεί από τον Δήμο Καλαμαριάς δεν ήταν επαρκής για τον σκοπό αυτό.

Ότι στη συνέχεια, κατά το χρονικό διάστημα από 17-4-2015 έως 29-2-2016, ακολούθησε ανταλλαγή επιστολών, όπως αναλυτικά αναφέρεται στην προσφυγή, μεταξύ της ιδίας, της καθής η προσφυγή και του Δήμου Καλαμαριάς σχετικά με τον τρόπο σύνταξης των αναγκαίων μελετών και τελικά η προσφεύγουσα, στις 29-2-2016, με επιστολή της προς την καθής η προσφυγή, υπολόγισε το σύνολο της αμοιβής της για τις ως άνω μελέτες, βάσει των προβλέψεων του ν. 3316/2005, σε 94.234,39 ευρώ, πλέον προσαύξησης για ΓΕ και ΟΕ, με εφαρμογή τεκμαρτής έκπτωσης 6,04% σε ΓΕ και ΟΕ.

Ότι η εκπόνηση όλων των προσθέτων αυτών μελετών, που αντιστοιχούν στο αδιάνοικτο τμήμα της οδού Πόντου και των οδών, που συμβάλλουν σε αυτήν, ώστε να ολοκληρωθούν οι αρχικές μελέτες του έργου, εγκρίθηκαν τελικά με την υπ' αριθ. πρωτ. ...-2016 απόφαση της Προϊσταμένης Αρχής, η οποία διαβιβάστηκε στην προσφεύγουσα στις 5-4-2016 διά της επιστολής με αρ.

πρωτ. ...-2016, στην οποία απόφαση αναφέρεται ότι "η επί πλέον δαπάνη, που θα προκύψει από την εκπόνηση των πρόσθετων μελετών, σε σχέση με το συμβατικό αντικείμενο, να συμπεριληφθεί σε επικείμενο Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα Εργασιών [Α.Π.Ε.], με άντληση της σχετικής δαπάνης από το κονδύλι των απρόβλεπτων της Σύμβασης, δεδομένου ότι εμπίπτει στις διατάξεις του άρθρου 57 παρ. 3 του ν. 3669/2008, αφού αφορά σε εργασίες, που προέκυψαν από τις απαιτήσεις της κατασκευής, οι οποίες καθίστανται απαραίτητες για την αρτιότητα και λειτουργικότητα του Έργου, χωρίς να τροποποιείται το 'βασικό σχέδιό' του" και ότι "η αμοιβή των εν λόγω μελετών θα καθορισθεί, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 20 παρ. 20.3 του τεύχους 'Πρόσκληση Υποβολής Προσφορών Β' Στάδιο Διαγωνισμού με Κλειστή Διαδικασία', με εφαρμογή της τεκμαρτής έκπτωσης της εργολαβίας (6,04%) επί της αμοιβής, που προκύπτει σύμφωνα με τον Κανονισμό Προεκτιμώμενων Αμοιβών Μελετών και Υπηρεσιών".

Ότι ακολούθως η προσφεύγουσα μερίμνησε για την εκπόνηση των αναφερομένων στην προσφυγή προσθέτων αυτών μελετών από τρίτους μελετητές και υπέβαλε προς έγκριση τα αναφερόμενα πινάκια αμοιβής της, συντάχθηκε δε σχετικά από τη ΔΥ ο 1ος Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας Εργασιών (1ος ΑΠΕ) προκειμένου να ενταχθεί σ' αυτόν η δαπάνη για τις πρόσθετες μελέτες, που είχαν ήδη εγκριθεί, ο οποίος υπογράφηκε από τον επιβλέποντα μηχανικό και από τον Διευθυντή της ΔΥ στις 30-11-2016 και με επιφύλαξη εκ μέρους της προσφεύγουσας από την Διευθύντρια του Έργου την ίδια μέρα.

Ότι, κατά τον υπολογισμό της αμοιβής των μελετών στον 1ο ΑΠΕ, συνολικού ποσού 100.985,42 ευρώ, αναιτιολόγητα και αβάσιμα δεν έχει εφαρμοσθεί η προβλεπόμενη προσαύξηση 18% για ΓΕ και ΟΕ, ποσού 18.177,38 ευρώ, και η παράλειψη αυτή ενσωματώνει πράξη βλαπτική των συμφερόντων της. Ότι κατά της πράξης αυτής, η ίδια ακολούθησε την προβλεπόμενη ενδικοφανή διαδικασία, που προβλέπεται στο άρθρο 76 του Ν. 3669/2008(ένσταση αρχικά και αίτηση θεραπείας στη συνέχεια), όπως αναλυτικά αναφέρεται στην προσφυγή και μετά την τεκμαιρόμενη σιωπηρή απόρριψη της αίτησης θεραπείας από τον αρμόδιο Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, στις 14-8-2017, ασκεί την ένδικη προσφυγή της, με την οποία για τους αναφερόμενους σε αυτήν λόγους, ζητεί: 1) να ακυρωθεί η τεκμαιρόμενη από 14-8-2017 σιωπηρή απόρριψη από τον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών της αίτησης θεραπείας υπ' αριθμ.

πρωτ. ...-2017 και να γίνει αυτή δεκτή στο σύνολό της, 2) να ακυρωθεί άλλως ανακληθεί η υπ' αριθ. πρωτ. ...-2017 απόφαση της Προϊσταμένης Αρχής της καθής η προσφυγή ως παράνομη, αντισυμβατική και αβάσιμη και να γίνει δεκτή στο σύνολό της η από 12/12/2016 κατατεθείσα ένστασή της με αρ. πρωτ. ...-2006, 3) να τροποποιηθεί ο 1ος ΑΠΕ έτσι ώστε να εφαρμοσθεί και να συμπεριληφθεί σε αυτόν η προσαύξηση 18% για ΓΕ και ΟΕ επί των προεκτιμώμενων αμοιβών μελετών και 4) να υποχρεωθεί η καθής η προσφυγή να της καταβάλει το ποσό των 18.177,83 ευρώ σε συνέχεια της ως άνω τροποποίησης του 1ου ΑΠΕ, υπό την επιφύλαξη οριστικού επανυπολογισμού του μετά την έγκριση των μελετών που περιλαμβάνονται στον 1ο ΑΠΕ.

Το ανωτέρω δικαστήριο, κατά πλειοψηφία, μειοψηφούσης της Προέδρου του, η οποία έκρινε ότι η προσφυγή είναι παραδεκτή, απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη, με την ακόλουθη αιτιολογία: "Σύμφωνα με τα εκτεθέντα στο δικόγραφο της προσφυγής, η πράξη με την οποία εκδηλώθηκε για πρώτη φορά η βλαπτική για τα συμφέροντα του αναδόχου θέση του κυρίου του έργου και γεννήθηκε η μεταξύ των μερών διαφορά (διαφωνία) ήταν η 22-3-2016, όταν και εγκρίθηκε η εκπόνηση πρόσθετων μελετών, που αντιστοιχούν στο αδιάνοικτο τμήμα της οδού Πόντου και των οδών που συμβάλλουν σ' αυτήν, χωρίς να υπολογίζεται η προσαύξηση 18% για ΓΕ και ΟΕ, αν και, κατά τα εκτιθέμενα στην ανωτέρω προσφυγή, η προσφεύγουσα αναφέρει ότι στις επιστολές της με αρ.

πρωτ. ...-2016 και ...-2016 είχε υπολογίσει την αμοιβή για τις πρόσθετες μελέτες πλέον προσαυξήσεως για ΓΕ και ΟΕ, παρά το ότι εφαρμόζεται τεκμαρτή έκπτωση της εργολαβίας 6,04% επί της αμοιβής, αλλά και σύμφωνα με την εγκριτική απόφαση και τον ΑΠΕ. Λεκτέον ότι η εγκριτική απόφαση της Προϊσταμένης Αρχής, αποτελεί εκτελεστή πράξη...

Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι το γεγονός ότι η καθής η προσφυγή δεν εξαιρεί από την εγκριτική της απόφαση (...-2016) την ανωτέρω προσαύξηση και συνεπώς εγκρίνει και αυτή, αποτελεί αυθαίρετο συμπέρασμα, αφού στην πραγματικότητα στην εγκριτική απόφαση της 22-3-2016 αναφέρεται ότι "Η αμοιβή των μελετών θα καθοριστεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 20 παρ. 20.3 του τεύχους "Πρόσκληση Υποβολής Προσφορών Β Στάδιο Διαγωνισμού με Κλειστή διαδικασία" με εφαρμογή της τεκμαρτής έκπτωσης της εργολαβίας 6,04% επί της αμοιβής που προκύπτει σύμφωνα με τον Κανονισμό Προεκτιμώμενων Αμοιβών Μελετών και Υπηρεσιών" και το άρθρο20 παρ. 20.3, στο οποίο παραπέμπει η Απόφαση αναφέρει ότι "όπου απαιτείται εκπόνηση ή τροποποίηση μελέτης, η αμοιβή της μελέτης αυτής θα υπολογίζεται σύμφωνα με τον νόμο 3316/05" χωρίς να αναφέρεται η εφαρμογή προσαύξησης18% για ΓΕ και ΟΕ.

Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός ο ισχυρισμός της καθής η προσφυγή, η οποία ισχυρίζεται ότι η πρώτη βλαπτική πράξη για τα συμφέροντα της προσφεύγουσας ήταν η ως άνω απόφαση και όχι ο 1ος ΑΠΕ, ο οποίος αποτελεί μεταγενέστερη πράξη επιβεβαιωτική της εγκριτικής απόφασης. Επομένως, η υπό κρίση προσφυγή, κατά παραδοχή και του σχετικού ισχυρισμού της ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΕ, είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο κατά την γνώμη της πλειοψηφίας και απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1 παρ. 1-4, 17 παρ. 7, 37 παρ. 1-3, 57 παρ. 1-3 και 8, 76 και 77 παρ. 1-3 Ν. 3669/2008, διότι, κατά τα εκτιθέμενα στην προσφυγή, αυτή είναι παραδεκτή, γιατί ασκήθηκε από την αναιρεσείουσα ανάδοχο δημοσίου έργου, μετά την τήρηση της προβλεπόμενης στο άρθρο 76 του Ν. 3669/2008 προδικασίας, και στρέφεται κατά του 1ου Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών(Α.Π.Ε.), που συνέταξε η Διευθύνουσα Υπηρεσία της αναιρεσίβλητης κυρίας του έργου, ο οποίος 1ος Α.Π.Ε, συνιστά την πρώτη και μόνη εκτελεστή πράξη σε σχέση με το αίτημα της αναιρεσείουσας αναδόχου για τη συμπερίληψη στον 1ο Α.Π.Ε.

της προσαύξησης ποσοστού 18% για Γενικά Έξοδα & Όφελος Εργολάβου (ΓΕ & ΟΕ), που προβλέπεται στο άρθρο 17 παρ. 7 Ν. 3669/2008, ήτοι επιπλέον κονδυλίου ποσού 18.177,38 ευρώ και τούτο γιατί, όπως προαναφέρθηκε, ο Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας Εργασιών, που συντάσσεται κατά το άρθρο 57 Ν. 3669/2008 δεν αποτελεί πράξη επιβεβαιωτική προηγουμένων πράξεων, αλλά αντιθέτως συνιστά τη μόνη εκτελεστή πράξη που εκδίδεται από την Υπηρεσία του Κυρίου του Έργου για την εκτέλεση συμπληρωματικών ή νέων εργασιών, που κατέστησαν αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων, σε περίπτωση δε που ο ΑΠΕ περιλαμβάνει βλαπτικές προβλέψεις (έχει βλαπτικό περιεχόμενο) για τον ανάδοχο, τότε, σύμφωνα και με το άρθ. 57 παρ. 8 Ν. 3669/2008, προσβάλλεται παραδεκτά, κατ' άρθ. 76 Ν. 3669/2008, με ένσταση και ακολούθως χωρεί αίτηση θεραπείας και προσφυγή ενώπιον του αρμόδιου Εφετείου κατά το άρθρο 77 Ν. 3669/2008 και συνεπώς ο επίδικος Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας Εργασιών δεν αποτελεί στην συγκεκριμένη περίπτωση, όπως δέχθηκε το Εφετείο, μεταγενέστερη επιβεβαιωτική πράξη της υπ' αρ. ....2016 εγκριτικής απόφασης της Προϊσταμένης Αρχής της αναιρεσίβλητης κατά το ως άνω σκέλος της εφαρμογής της προσαύξησης 18% για ΓΕ & ΟΕ επί των προεκτιμωμένων αμοιβών των πρόσθετων μελετών.

Επομένως ο μοναδικός λόγος αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η, από το άρθρο 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ, ανωτέρω πλημμέλεια της ευθείας παραβίασης των παραπάνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεων με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, είναι βάσιμος. Κατόπιν αυτού, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να διαταχθεί η απόδοση του παράβολου της στην αναιρεσείουσα (άρθρο 495 παρ.3 ΚΠολΔ).

Περαιτέρω, με το άρθρο 26 του Ν. 4491/2017, καταργήθηκε το άρθρο 64 παρ. 4 του ΕισΝΚΠολΔ, που προέβλεπε την συγκρότηση του πολιτικού Πενταμελούς Εφετείου για τις διαφορές από δημόσια έργα, στην περίπτωση που αυτές αναφύονται από ιδιωτικού δικαίου συμβάσεις, σε οποιαδήποτε νομική βάση και αν θεμελιώνονται (ακόμη και στις διατάξεις περί αδικαιολόγητου πλουτισμού), ενώ με το άρθρο 28 του ιδίου Ν. 4491/2017 έγινε ειδική ρύθμιση για τις εκκρεμείς κατά την 1-11-2017 προσφυγές ή αγωγές και, ειδικότερα, προστέθηκε στο άρθρο 379 του Ν. 4412/2016, παράγραφος 14, με το ακόλουθο περιεχόμενο "Προσφυγές ή αγωγές, που έχουν κατατεθεί μέχρι την 1-11-2017, δικάζονται από το Δικαστήριο, στο οποίο έχουν κατατεθεί.

Εξαιρετικά, όσες από αυτές εκκρεμούν στο πολιτικό Πενταμελές Εφετείο, αλλά δεν είναι εγγεγραμμένες στο πινάκιο, γιατί έχει ματαιωθεί η συζήτησή τους, όταν επαναφερθούν για συζήτηση, θα εισαχθούν στο πολιτικό Τριμελές Εφετείο". Η τελευταία αυτή ρύθμιση πρέπει να ισχύσει αναλογικά και για την περίπτωση της αγωγής που εισήχθη πριν την 1-11-2017 ενώπιον του (αρμόδιου τότε) πολιτικού Πενταμελούς Εφετείου και έχει εκδοθεί επ` αυτής απόφαση του ως άνω Δικαστηρίου, η οποία αναιρείται από το Δικαστήριο του Αρείου Πάγου (όπως συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση) και διατάσσεται η παραπομπή της υπόθεσης για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση που αναιρέθηκε (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), οπότε, ενόψει της κατάργησης του πολιτικού Πενταμελούς Εφετείου κατά τα προεκτεθέντα, θα πρέπει η υπόθεση, κατ` ανάλογη εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης της παρ. 14 του άρθρου 379 του Ν. 4412/2016 (όπως αυτή προστέθηκε με το άρθρο 28 του 4491/2017), να παραπεμφθεί για εκδίκαση στο αρμόδιο πολιτικό Τριμελές Εφετείο Αθηνών, συντιθέμενο από Δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθ.580 παρ.3 ΚΠολΔ), στο οποίο και θα εισαχθεί με κλήση του επιμελέστερου των διαδίκων κατ` άρθρο 581 παρ. 1 ΚΠολΔ(ΑΠ 593/2025, ΑΠ 184/2025, ΑΠ 153/2024, ΑΠ 212/2023).

Θέμα επιβολής των δικαστικών εξόδων σε βάρος κάποιου δεν τίθεται, γιατί η αναιρεσείουσα, που νικά, δεν παραστάθηκε νόμιμα και συνεπώς δεν υπέβαλε σχετικό αίτημα(άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

- Αναιρεί την υπ' αριθ. 6721/2019 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών.

- Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο αρμόδιο, μετά την κατάργηση του Πενταμελούς Εφετείου, Τριμελές Εφετείο Αθηνών, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την απόφαση.

Και

- Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου της αναίρεσης στην αναιρεσείουσα.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 30 Ιουνίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ταύτης αποχωρήσασας ο αρχαιότερος της σύνθεσης Αρεοπαγίτης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Νοεμβρίου 2025.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ