Supreme Court allows appeal against debt restructuring decision due to alleged fraud and procedural error.

Απόφαση 1544 / 2023 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1544/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μυρσίνη Παπαχίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Κατσιμαγκλή, Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη, Αλεξάνδρα Αποστολάκη και Σωκράτη Πλαστήρα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Μαΐου 2023, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" (Τ.Π.κ.Δ.), που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Ανδριανή Κατσαρού, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Μ. Σ. του Λ., κατοίκου ..., 2) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, 3) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα και 4) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΕ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, εκ των οποίων ο 1ος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χαρίλαο Λαζάνη, ενώ οι 2η, 3η και 4η δεν παραστάθηκαν.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12-9-2016 αίτηση του 1ου των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 148/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 90/2021 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 27-5-2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Σωκράτη Πλαστήρα, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο το αναιρεσείον και ο 1ος των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος του 1ου αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την υπό κρίση, από 27-5-2021 (αριθ. έκθ. κατάθ. ...2021), αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η με αριθ. 90/2021 τελεσίδικη απόφαση του, ως Εφετείου, δικάσαντος Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, η οποία εκδόθηκε, κατά την ειδική διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρα 739 έως 741 επ. του ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με άρθρο 15 του ν. 3869/2010 "ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων"), ερήμην της τέταρτης των εφεσίβλητων και ήδη τέταρτης των αναιρεσίβλητων ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΕ".

Παρά, όμως, την ανωτέρω ερημοδικία, η προσβαλλόμενη απόφαση είναι τελεσίδικη και η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης απευθύνεται παραδεκτά και εναντίον αυτής, διότι, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 14 του ν. 3869/2010, δεν υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας και, συνακόλουθα, δεν μπορεί να γίνει λόγος για την αρχή της διαδοχικής άσκησης των ένδικων μέσων, σύμφωνα με την οποία η ερήμην οριστική απόφαση του εφετείου υπόκειται σε αναίρεση μόνον αφότου έπαυσε να υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας (ΑΠ 548/2023, ΑΠ 811/2023, ΑΠ 67/2020).

Η αίτηση είναι παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 του ΚΠολΔ), αφού ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 144 παρ.1-3, 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1, 566 παρ. 1-2 του ΚΠολΔ), εντός προθεσμίας τριάντα ημερών από την επίδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, αφού, όπως προκύπτει από την με αριθ. .../29-4-2021 έκθεση επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Εφετείο Αθηνών Γ.

Γ. και την επί της προσβαλλόμενης απόφασης επισημείωση της ίδιας δικαστικής επιμελήτριας, από την επομένη της κοινοποίησής της, στις 29-4-2021, όταν άρχισε η τριακονθήμερη προθεσμία άσκησης της αναίρεσης, μέχρι 31-5-2021, όταν ασκήθηκε η αναίρεση, δεν είχε συμπληρωθεί η ως άνω προθεσμία, καθόσον κατά την αδιάστικτη διατύπωση της εν λόγω διάταξης του άρθρου 144 παρ. 1 του ΚΠολΔ συνάγεται ότι αυτή, ως προς τη λήξη της προθεσμίας που καθιερώνει, εφαρμόζεται τόσο επί των προθεσμιών ενέργειας όσο και επί των προπαρασκευαστικών προθεσμιών, έτσι ώστε αν η τελευταία ημέρα των προθεσμιών αυτών συμπίπτει προς εξαιρετέα ή Σάββατο, όπως εν προκειμένω, αυτή δεν υπολογίζεται και η προθεσμία λήγει την ίδια ώρα, 7 μ.μ., της επόμενης εργάσιμης ημέρας (Ολ.ΑΠ 33/1996, ΑΠ 400/2022), απορριπτομένου του ισχυρισμού του πρώτου αναιρεσίβλητου περί εκπρόθεσμης άσκησης της αίτησης αναίρεσης.

Επομένως, πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Από τις διατάξεις του άρθρου 576 παρ. 1-3 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αναίρεσης, δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει o νόμος κάποιος από τους διαδίκους.

ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο διάδικος που απουσιάζει η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι. Αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, ερευνάται αν ο διάδικος o οποίος δεν εμφανίστηκε ή, αν και εμφανίστηκε, δεν έλαβε μέρος στη συζήτηση με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα από εκείνον που επισπεύδει τη συζήτηση.

Στην περίπτωση που δεν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήτευση. Στην αντίθετη περίπτωση, o Άρειος Πάγος προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Ειδικότερα, από τις πιο πάνω διατάξεις προκύπτει ότι σε περίπτωση αναγκαστικής ομοδικίας στη δίκη επί της αίτησης αναίρεσης, εάν δεν κλητεύθηκε κάποιος από τους αναγκαίους ομοδίκους, η συζήτηση της αίτησης κηρύσσεται απαράδεκτη για όλους, εάν όμως κλητεύθηκε αυτός νόμιμα είτε από τον αντίδικό του, είτε από αναγκαίο ομόδικό του και δεν εμφανιστεί στη συζήτηση, τότε θεωρείται σαν να είναι παρών και η συζήτηση χωρεί νομίμως και ως προς τον απολειπόμενο αναγκαίο ομόδικο παρά την απουσία του (ΑΠ 1508/2022, ΑΠ 8...2021, ΑΠ 1437/2019, ΑΠ 1946/2017, ΑΠ 756/2017).

Εξάλλου, στη δίκη περί ρύθμισης οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων, o δεσμός που συνδέει τους πιστωτές του αιτούντος οφειλέτη, ενόψει του ότι η ισχύς της απόφασης που θα εκδοθεί εκτείνεται σε όλους τους "μετέχοντες στη δίκη" πιστωτές, είναι αυτός της αναγκαστικής παθητικής ομοδικίας κατ` άρθρο 76 παρ. 1 περ.

β` του ΚΠολΔ (ΑΠ 1508/2022, ΑΠ 516/2020, ΑΠ 757/2019, ΑΠ 1049/2017). Στην ερευνώμενη υπόθεση, από τις προσκομιζόμενες, από το αναιρεσείον, με αριθ. ...11-2-2022, ...11-2-2022 και .../11-2-2022 εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Εφετείο Αθηνών Δ. Κ. προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση, από 27-5-2021, αίτησης αναίρεσης, με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για τη σημειούμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο και κλήση προς παράσταση κατ`αυτή, επιδόθηκε, με επιμέλεια του αναιρεσείοντος, νομότυπα και εμπρόθεσμα, στις δεύτερη, τρίτη και τέταρτη αναιρεσίβλητες ανώνυμες τραπεζικές εταιρίες.

Επομένως, αφού οι τελευταίες δεν εμφανίσθηκαν ενώπιον του δικαστηρίου τούτου, κατά την παρούσα δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε για συζήτηση, με τη σειρά της από το πινάκιο και ούτε έχουν καταθέσει δήλωση, σύμφωνα με το άρθρο 242 παρ. 2 του ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται, κατά την διάταξη του άρθρου 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα και στη διαδικασία της αναιρετικής δίκης, πρέπει, να συζητηθεί η υπόθεση σαν να ήταν όλοι οι διάδικοι παρόντες (άρθρο 576 παρ. 2 του ΚΠολΔ).

Στην ερευνώμενη υπόθεση, από την παραδεκτή, κατ` άρθρο 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ, επισκόπηση, για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, των σχετικών διαδικαστικών εγγράφων της δίκης προκύπτει ότι, η διαδρομή της ένδικης υπόθεσης, που απέληξε στο προκείμενο στάδιο εκδίκασής της, είναι η εξής: Ο πρώτος αναιρεσίβλητος άσκησε ενώπιον του Ειρηνοδικείου Ιωαννίνων, την από 12-9-2016 (αριθ.

κατάθ. ...2016) αίτηση, με την οποία, επικαλούμενος ότι έχει περιέλθει σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών προς τους μετέχοντες στη δίκη πιστωτές του, ζήτησε τη διευθέτηση αυτών (οφειλών) από το δικαστήριο, ώστε να επέλθει απαλλαγή του από κάθε τυχόν υφιστάμενο υπόλοιπο των χρεών του έναντι των πιστωτών του, σύμφωνα με το σχέδιο διευθέτησης, που είχε υποβάλει, αφού ληφθεί υπόψη η οικογενειακή περιουσιακή του κατάσταση, όπως αναλυτικά την περιέγραφε στην αίτησή του, καθώς επίσης, να εξαιρεθεί από την εκποίηση η κύρια κατοικία της οικογένειας αυτού.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης στο πρωτοβάθμιο Δικαστήριο οι καθών πιστωτές του αιτούντος, προέβαλαν, μεταξύ άλλων ισχυρισμών, που δεν αφορούν την παρούσα αναιρετική δίκη, την ένσταση της δόλιας περιέλευσης του αιτούντος σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρεών του, ισχυριζόμενοι ότι περιήλθε από δόλο (ενδεχόμενο) σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής των οφειλών του, καθόσον αλόγιστα, χωρίς επιμέλεια και φρόνηση, προέβη στη λήψη των φερόμενων για ρύθμιση είκοσι δύο τραπεζικών προϊόντων από τέσσερα πιστωτικά ιδρύματα, ενώ γνώριζε ότι δεν διέθετε την οικονομική δυνατότητα εξυπηρέτησης των δανείων που του χορηγήθηκαν, προκειμένου να εξασφαλίσει ανώτερο επίπεδο διαβίωσης από αυτό που του επέτρεπαν τα εισοδήματά του, υπερβαίνοντας το μέτρο και τη σύνεση του μέσου καταναλωτή.

Επί της αίτησης εκδόθηκε η με αριθ. 148/2018 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Ιωαννίνων, η οποία έκρινε ορισμένη την ως άνω ένσταση και επί της ουσίας απέρριψε την αίτηση, καθόσον δέχθηκε ότι ευθύνεται ο ίδιος (αιτών) για την περιέλευσή του σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής, η υπαιτιότητά του δε είχε τη μορφή του (ενδεχόμενου) δόλου, καθόσον προέβη σε δανεισμό δυσανάλογο με τις οικονομικές του δυνατότητες, πέραν των ορίων του δανεισμού, στον οποίο θα κατέφευγε ο μέσος σώφρων καταναλωτής.

Κατά της απόφασης αυτής ο αιτών άσκησε, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, την από 1-6-2018 (αριθ. καταθ. …2018) έφεση, με την οποία ζήτησε, λόγω εσφαλμένης ερμηνείας και εφαρμογής συγκεκριμένων διατάξεων του ν. 3869/2010 και κακής εκτίμησης των αποδείξεων, την εξαφάνιση της απόφασης και την παραδοχή της αίτησής του.

Το, δικάσαν ως Εφετείο, δικαστήριο, αφού απέρριψε, δεχόμενο το σχετικό λόγο έφεσης, ως αόριστη την ένσταση δόλου, εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση, κράτησε και δίκασε κατ' ουσία την υπόθεση, δέχθηκε εν μέρει την αίτηση, ρύθμισε τα χρέη του, κατά τα αναλυτικά αναφερόμενα στο διατακτικό της, ενώ εξαίρεσε από την εκποίηση την κύρια κατοικία του και επέβαλε την καταβολή των μηνιαίων δόσεων, που καθόρισε προς διάσωση αυτής (κατοικίας).

Με το άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 3869/2010 ("Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων..."), όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 1 της ΥΠΟΠΑΡ. Α4 του άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (ΦΕΚ Α` 94/14-8-2015) και εφαρμόζεται στην ένδικη περίπτωση (άρθρ. 2 ΥΠΟΠΑΡ. Α4 άρθρ. 2 παρ.5 του ίδιου νόμου 4336/2015), ως εκ του χρόνου υποβολής - κατάθεσης, στις 13-9-2016, της ένδικης, από 12-9-2016, αίτησης του άρθρ. 4 παρ. 1 του ν. 3869/2010, "φυσικά πρόσωπα που στερούνται πτωχευτικής ικανότητας υπό την έννοια του άρθρου 2 του ν. 3588/2007 και έχουν περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη και γενική αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους, δικαιούνται να υποβάλουν στο αρμόδιο δικαστήριο αίτηση για τη ρύθμιση των οφειλών τους κατά τις διατάξεις του παρόντος νόμου.

Την ύπαρξη δόλου αποδεικνύει ο πιστωτής". Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, απαραίτητη προϋπόθεση για την υπαγωγή στο ρυθμιστικό πεδίο εφαρμογής του ν. 3869/2010 είναι ο οφειλέτης να έχει περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη (και γενική) αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών του. Ο ν. 3869/2010 θεωρεί δεδομένη την έννοια του δόλου από τη γενική θεωρία του αστικού δικαίου.

Στο πεδίο του τελευταίου ο δόλος, ως μορφή πταίσματος, προβλέπεται στη διάταξη του άρθρου 330 του ΑΚ, με την οποία ορίζεται ότι "ο οφειλέτης ενέχεται, αν δεν ορίστηκε κάτι άλλο, για κάθε αθέτηση της υποχρέωσής του από δόλο ή αμέλεια, δική του ή των νόμιμων αντιπροσώπων του. Αμέλεια υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές".

Η εν λόγω διάταξη θεσπίζει δύο μορφές πταίσματος, το δόλο και την αμέλεια. Ενώ όμως δίνει ορισμό της αμέλειας, τον προσδιορισμό του δόλου αφήνει στην επιστήμη και τη νομολογία. Η έννοια του δόλου, όπως γίνεται δεκτή στο πεδίο του αστικού δικαίου, συμπίπτει με εκείνη του άρθρου 27 παρ. 1 του ΠΚ που ορίζει ότι "Με δόλο (με πρόθεση) πράττει όποιος θέλει την παραγωγή των περιστατικών που κατά το νόμο απαρτίζουν την έννοια κάποιας αξιόποινης πράξεως.

Επίσης όποιος γνωρίζει ότι από την πράξη του ενδέχεται να παραχθούν αυτά τα περιστατικά και το αποδέχεται". Η τελευταία αυτή διάταξη διακρίνει το δόλο σε άμεσο και ενδεχόμενο. Ορίζει δε ότι, με άμεσο δόλο πράττει αυτός που "θέλει" την παραγωγή του εγκληματικού αποτελέσματος, καθώς και εκείνος που δεν επιδιώκει μεν αυτό, προβλέπει όμως ότι τούτο αποτελεί αναγκαία συνέπεια της πράξεώς του και, παρά ταύτα, δεν εγκαταλείπει αυτήν.

Αντίθετα, με ενδεχόμενο δόλο πράττει εκείνος που προβλέπει το εγκληματικό αποτέλεσμα ως δυνατή συνέπεια της πράξεώς του και το "αποδέχεται" (Ολ.ΑΠ 4/2010, ΑΠ 1508/2022, ΑΠ 655/2022, ΑΠ 90/2020, ΑΠ 1446/2018). Η διάταξη αυτή ισχύει και για τις ενοχές άλλων κλάδων του ενοχικού δικαίου και έτσι αποκτά γενικότερη σημασία που ξεπερνά το πλαίσιο της ευθύνης από προϋφισταμένη ενοχή (ΑΠ 1508/2022, ΑΠ 681/2020).

Δόλο, κατά συνέπεια, συνιστά η περίπτωση εκείνη του δράστη κατά την οποία επιδοκιμάζει, δηλαδή προβλέπει, το αποτέλεσμα ως ενδεχόμενο και τελικά το αποδέχεται. Ο δόλος σχετίζεται και αφορά πάντα πράξη και αυτή θα είναι η απαγορευμένη από το δίκαιο στον δράστη αθέτηση ενοχικής υποχρεώσεως ή γενικότερα αδικοπραξία κ.λπ.

Μεταξύ των εννοιολογικών στοιχείων του δόλου είναι και η πρόβλεψη του δράστη ότι η συμπεριφορά του θα προκαλέσει καθυστέρηση στην εκπλήρωση της υποχρεώσεώς του ή θα προκαλέσει το γεγονός της αδυναμίας παροχής του, συνείδηση, δηλαδή του δράστη για τον κίνδυνο επελεύσεως των αποτελεσμάτων αυτών. Για τα ανωτέρω αρκεί και απαιτείται η πρόβλεψη και η αποδοχή του παρανόμου αποτελέσματος σε γενικές γραμμές και κατά τα γενικά ουσιώδη γνωρίσματά του.

Η ακριβής έκταση της ζημίας, οι λεπτομέρειες ή οι ιδιότητες του προσβαλλόμενου αγαθού και οι λοιπές περιστάσεις που καθορίζουν το μέγεθος της προσβολής δεν απαιτείται να προβλέπονται σαφώς, τουλάχιστον στον βαθμό που δεν ανάγονται από το νόμο σε κρίσιμα για την ύπαρξη της ευθύνης περιστατικά. Στην περίπτωση του ν. 3869/2010 ο νόμος χρησιμοποιεί την έννοια του δόλου και την συνδέει με μια πραγματική κατάσταση, που είναι η μόνιμη αδυναμία πληρωμής ληξιπροθέσμων χρηματικών οφειλών.

Περαιτέρω, από την διατύπωση της παρ. 1 εδάφ. α` του άρθρου 1 του ν. 3869/2010 προκύπτει ότι το στοιχείο του δόλου αναφέρεται στην "περιέλευση" του οφειλέτη σε κατάσταση μόνιμης (και γενικής) αδυναμίας πληρωμών. Επομένως, το στοιχείο του δόλου δύναται να συντρέχει τόσο κατά το χρόνο αναλήψεως της οφειλής, όσο και κατά το χρόνο μετά την ανάληψη αυτής.

Ο δόλος πρέπει να αντιμετωπίζεται κατά τον ίδιο τρόπο, είτε είναι αρχικός, είτε είναι μεταγενέστερος. Το κρίσιμο ζήτημα είναι το περιεχόμενο του δόλου και όχι ο χρόνος που αυτός εκδηλώθηκε. Στην περίπτωση της παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 3869/2010 ο οφειλέτης ενεργεί δολίως όταν με τις πράξεις ή παραλείψεις του επιδιώκει την αδυναμία των πληρωμών του ή προβλέπει ότι οδηγείται σε αδυναμία πληρωμών και δεν αλλάζει συμπεριφορά, αποδεχόμενος το αποτέλεσμα αυτό.

Ειδικότερα, πρόκειται για τον οφειλέτη εκείνον, ο οποίος καρπούται οφέλη από την υπερχρέωσή του με την απόκτηση κινητών ή ακινήτων, πλην όμως είτε γνώριζε κατά την ανάληψη των χρεών ότι είναι αμφίβολη η εξυπηρέτησή τους, είτε από δική του υπαιτιότητα βρέθηκε μεταγενέστερα σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών (ΑΠ 59/2021, ΑΠ 2...2017, ΑΠ 153/2017, ΑΠ 65/2017).

Η τελευταία περίπτωση συντρέχει και όταν ο οφειλέτης, εν γνώσει του, χειροτερεύει την οικονομική του θέση με τρόπο που δεν συνάδει με την περιουσία του, το εισόδημά του και τη γενικότερη θέση του και συγκεκριμένα όταν δεν φροντίζει για τη διατήρηση του ενεργητικού της περιουσίας του και τη σωστή διαχείρισή του ή όταν προβαίνει σε κατασπατάληση του εισοδήματος του ή των περιουσιακών του στοιχείων, με αποτέλεσμα να μειώνει τη δυνητική ροή ρευστότητας που διαθέτει.

Εξάλλου, όπως έχει ήδη αναφερθεί, ο δόλος του οφειλέτη πρέπει να συνδέεται με την πρόκληση της μόνιμης (και γενικής) αδυναμίας να εξοφλήσει τα χρέη του, δηλαδή η πρόκληση της μόνιμης αδυναμίας πρέπει να οφείλεται σε δόλο του. Όπως, εξάλλου, προκύπτει από την πρόβλεψη του εδαφίου β` της παρ. 1 του ίδιου άρθρου 1 του ν. 3869/2010, σύμφωνα με την οποία την ύπαρξη του δόλου αποδεικνύει ο πιστωτής, το επιλαμβανόμενο της υποθέσεως δικαστήριο ερευνά την ύπαρξη του δόλου όχι αυτεπαγγέλτως, αλλά, όπως είναι αυτονόητο και γι` αυτό παραλείφθηκε στο νόμο, κατά πρόταση πιστωτή, ο οποίος πρέπει να προτείνει τον εν λόγω ισχυρισμό κατά τρόπο ορισμένο, ήτοι με σαφή έκθεση των γεγονότων που τον θεμελιώνουν (άρθρο 262 παρ. 1 του ΚΠολΔ) και να τον αποδείξει (ΑΠ 1512/2022, ΑΠ 655/2022, ΑΠ 59/2021, ΑΠ 90/2020, ΑΠ 755/2018).

Ο δόλος αποτελεί αόριστη νομική έννοια και, άρα, ελέγχεται αναιρετικά η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας για το αν τα περιστατικά, που έγιναν ανελέγκτως δεκτά απ` αυτό, υπάγονται ή όχι στη νομική έννοια του δόλου (ΑΠ 1508/2022, ΑΠ 59/2021, ΑΠ 335/2020), δηλαδή ως πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 του ΚΠολΔ (ή του άρθρου 560 αριθμ. 1 και 6 του ίδιου Κώδικα) (ΑΠ 1508/2022).

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 14 του ν. 3869/2010, οι αποφάσεις του δικαστηρίου υπόκεινται σε έφεση και σε αναίρεση, σύμφωνα με το άρθρο 560 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Έτσι, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ. 1 εδάφ. α` του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 31/2009, ΑΠ 59/2021).

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ` ουσία, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά που ανέλεγκτα το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν και την υπαγωγή τους στο νόμο και ιδρύεται αυτός ο λόγος αναιρέσεως αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Με τον λόγο αυτό δεν επιτρέπεται να πλήττεται η προσβαλλομένη απόφαση κατά την εκτίμηση των αποδείξεων, υπό την επίκληση ότι αυτή παραβίασε κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που δεν ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο κατά το άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ (ΑΠ 549/2022, ΑΠ 257/2020, ΑΠ 508/2020, ΑΠ 52/2019, ΑΠ 551/2018). Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ. 6 του ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των Πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Από τη διάταξη αυτή, που αποτελεί, όπως και εκείνη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ίδιου Κώδικα, κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο παρών λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (Ολ.ΑΠ 6/2006, ΑΠ 1217/2020).

Ο προβλεπόμενος από το άρθρο 560 αριθ. 6 του ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης με την έννοια της ανεπαρκούς αιτιολογίας, αφορά ελλείψεις αναγόμενες αποκλειστικά στη διατύπωση του αιτιολογικού πορίσματος αναφορικά με τη συνδρομή ή μη γεγονότων, που στη συγκεκριμένη περίπτωση συγκροτούν το πραγματικό του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, έτσι ώστε, από την ανεπαρκή ή αντιφατική έκθεση τους, να μην μπορεί να κριθεί αν η απόφαση στηρίζεται ή όχι νομικώς (ΑΠ 130/2020, ΑΠ 509/2020).

Με τον πρώτο αναιρετικό λόγο, κατ' εκτίμηση του νοηματικού του περιεχομένου, το αναιρεσείον ΤΠΔ αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από το άρθρο 560 αριθ. 1 (ορθώς από το εσφαλμένο αριθ. 5) και 6 του ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι το, ως Εφετείο, δικάσαν δικαστήριο, με το να δεχθεί ότι δήθεν ο πρώτος αναιρεσίβλητος-αιτών την υπαγωγή του στο ν. 3869/2010 δεν έχει περιέλθει από δόλο σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπροθέσμων οφειλών του, απορρίπτοντας την παραδεκτά από τους μετέχοντες στη δίκη πιστωτές προταθείσα σχετική ένσταση δόλου, λόγω του υπέρμετρου δανεισμού του, παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 περ. α` του ν. 3869/2010, αν και γνώριζε ότι το μηνιαίο εισόδημά του, που δεν υπερέβαινε το ποσό των 872,29 ευρώ, δεν του επέτρεπε να εξυπηρετήσει τις υπέρμετρες δανειακές του υποχρεώσεις, συνολικού ποσού 309.524,56 ευρώ, αδιαφορώντας για τις δυσμενείς συνέπειες προς τους πιστωτές του.

Από την προσβαλλόμενη απόφαση, που επιτρεπτά επισκοπείται (άρθρο 561 αρ. 2 του ΚΠολΔ) προκύπτει ότι το, ως Εφετείο δικάσαν, δικαστήριο αναφορικά με την μη κατάγνωση δόλιας συμπεριφοράς στο πρώτο αναιρεσίβλητο-αιτούντα και στη συνέχεια για την ουσιαστική παραδοχή της αίτησής του και τη ρύθμιση των χρεών του με μηνιαίες καταβολές επί τρία έτη και με την εξαίρεση από την εκποίηση της κύριας κατοικίας του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "......ο αιτών, γεννηθείς την 22-08-1959, είναι έγγαμος με την Α.

Β. του Γ., ηλικίας 49 ετών. Από τον γάμο τους, που τελέσθηκε την 26-08-1995, στη ..., απέκτησαν δυο τέκνα, ήτοι την Α.-Μ. Σ., ηλικίας 21 ετών, η οποία είναι φοιτήτρια του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και τον Λ. Σ., ηλικίας 20 ετών, ο οποίος φοιτά στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων.

Περαιτέρω, αποδεικνύεται ότι, ο αιτών εργάζεται ως υπάλληλος του Υπουργείου Δικαιοσύνης και ειδικότερα ως φρουρός στις Δικαστικές φυλακές Ιωαννίνων, με τις μηνιαίες καθαρές αποδοχές του να ανέρχονται πλέον μετά τις μνημονιακές περικοπές στο ποσό των 872,29 ευρώ. Η ανωτέρω σύζυγος του αιτούντος είναι άνεργη, εγγεγραμμένη στο μητρώο άνεργων του "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ" ("Ο.Α.Ε.Δ."), με αριθμό μητρώου ....

Από την επισκόπηση των εκκαθαριστικών σημειωμάτων, που προσάγει και επικαλείται ο αιτών, τα συνολικά δηλωθέντα ετήσια εισοδήματά του ανέρχονταν κατά τα οικονομικά έτη: 1) 2005 στο ποσό των 20.033,72 ευρώ, 2) 2006 στο ποσό των 22.878,16 ευρώ, 3) 2007 στο ποσό των 27.278,43 ευρώ, 4) 2008 στο ποσό των 29.184,88 ευρώ, 5) 2009 στο ποσό των 30.642,41 ευρώ, 6) 2010 στο ποσό των 24.954,36 ευρώ, 7) 2013 στο ποσό των 16.694,23 ευρώ, 8) 2014 στο ποσό των 17.833,51 ευρώ, 9) 2015 στο ποσό των 19.720,84 ευρώ και 10) 2016 στο ποσό των 17.911,76 ευρώ, ενώ τα αντίστοιχα δηλωθέντα συνολικά ετήσια εισοδήματα της συζύγου του ανέρχονταν κατά τα οικονομικά έτη: 1) 2005 στο ποσό των 705,17 ευρώ, 2) 2006 στο ποσό των 0,00 ευρώ, 3) 2007 στο ποσό των 3.723,19 ευρώ, 4) 2008 στο ποσό των 7.928,89 ευρώ, 5) 2009 στο ποσό των 4.300,00 ευρώ, 6) 2010 στο ποσό των 0,00 ευρώ, 7) 2013 στο ποσό των 0,00 ευρώ. 8) 2014 στο ποσό των 0,00 ευρώ, 9) 2015 στο ποσό των 0,00 ευρώ και 10) 2016 στο ποσό των 0,00 ευρώ.

Ως προς την ακίνητη περιουσία του, ο αιτών διαθέτει την πλήρη κυριότητα (100%) του υπό στοιχεία ΔΕΛΤΑ ΕΝΑ (Δ-1) διαμερίσματος, το οποίο αποτελείται από σαλόνι - καθιστικό - κουζίνα, δύο υπνοδωμάτια, μικρό διάδρομο, λουτρό και δύο ημιυπαίθριους χώρους, συνολικής επιφάνειας 75,90 τ.μ, με ποσοστό συνιδιοκτησίας στο διαιρετό κατά χρήση τμήμα του ενιαίου οικοπέδου 335/1000 εξ αδιαιρέτου, που βρίσκεται στον πρώτο πάνω από το ισόγειο όροφο οικοδομής, κτισμένης επί ποσοστού 335/1000 εξ αδιαιρέτου οικοπέδου, εμβαδού 251.96 τ.μ , κείμενου στα …, μέσα στο εγκεκριμένο σχέδιο της πόλης στη θέση "...", στο οικοδομικό τετράγωνο 276 και επί της οδού ......

Το ανωτέρω διαμέρισμα αποτελεί την κύρια κατοικία του αιτούντος και περιήλθε σε αυτόν δυνάμει του με αριθμό .../15-06-1999 συμβολαίου του συμβολαιογράφου Ι. Σ. Σ., σε συνδυασμό με το με αριθμό .../15-06-1999 συμβόλαιο του ιδίου ως άνω συμβολαιογράφου, με την αντικειμενική του αξία να ανέρχεται στο ποσό των 56.782,69 ευρώ.

Περαιτέρω, ο αιτών διαθέτει την πλήρη κυριότητα (100%) ενός οικοπέδου, εμβαδού 1.040 τ.μ., το οποίο βρίσκεται στη θέση "..." του Δήμου ..., αντικειμενικής αξίας 1.500 ευρώ. Επιπροσθέτως, ο αιτών διαθέτει την κυριότητα ενός αυτοκινήτου Ι.Χ.Ε., με αριθμό κυκλοφορίας ...., εργοστασίου ΗΟΝDΑ ΜΟΤΟR, τύπου CIVIC κυβισμού 1.500 κ.εκ., με ημερομηνία πρώτης άδειας την 27-02-1995.

Αποδεικνύεται, επίσης, ότι η σύζυγος του αιτούντος δεν διαθέτει κινητή, ούτε ακίνητη περιουσία στο όνομά της. Επιπροσθέτως, αποδεικνύεται ότι, οι απαιτούμενες δαπάνες για την κάλυψη των βιοτικών αναγκών του αιτούντος και της οικογένειάς του συμπεριλαμβανομένων των τέκνων του, που αποτελούν εισέτι προστατευόμενα μέλη της οικογένειάς του, δεδομένου ότι ο αιτών και η σύζυγος του συνεισφέρουν στην κάλυψη των εξόδων των τέκνων τους, την κατάσταση της υγείας τους και τις λοιπές βιοτικές τους συνθήκες, αφού ληφθούν υπόψη και οι επικρατούσες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της ελληνικής πραγματικότητας ανέρχονται στο ποσό των 800 ευρώ μηνιαίως, στα οποία ποσά περιλαμβάνονται έξοδα για διατροφή, θέρμανση, λογαριασμούς οργανισμών κοινής ωφέλειας, μετακινήσεις, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ένδυση - υπόδηση και εκπαιδευτικές δαπάνες, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι ο αιτών ως οφειλέτης οφείλει να μειώσει στο ελάχιστο τις δαπάνες του και δη μόνο στις απολύτως απαραίτητες.

Για τον προσδιορισμό, δηλαδή, των βιοτικών αναγκών του εκάστοτε οφειλέτη και εν προκειμένω του αιτούντος, αφενός μεν δεν λαμβάνεται υπόψη ένα γενικό, μέσο πρότυπο, αλλά οι συνήθεις συνθήκες ζωής του συγκεκριμένου αιτούντος ως οφειλέτη, αφετέρου δε. λαμβάνεται υπόψη ότι διά της παρούσας διαδικασίας σκοπείται και εν τέλει επιτυγχάνεται (δυνητικά) η απαλλαγή του οφειλέτη από τα χρέη του, εξαιτίας των οποίων περιήλθε σε κατάσταση υπερχρέωσης και τα οποία αδυνατεί να αποπληρώσει, γεγονός το οποίο κατά την καλή πίστη λειτουργεί ως αντίβαρο στην ενσωμάτωση στις βιοτικές ανάγκες υπερβολικών απαιτήσεων.

Τον αιτούντα δε βαρύνει, κατά το ποσοστό συνεισφοράς του ειδικότερα στα οικογενειακά βάρη το ποσό των 600 ευρώ μηνιαίως ως προς την κάλυψη των απαιτούμενων οικογενειακών δαπανών διαβίωσης. Σε χρόνο προγενέστερο του έτους από την κατάθεση της ένδικης αίτησης, ο αιτών είχε αναλάβει τα παρακάτω χρέη, τα οποία τόσο αυτά προς τους ανέγγυους όσο και αυτά προς τους ενέγγυους πιστωτές κατά πλάσμα του νόμου, θεωρούνται με την κοινοποίηση της αίτησης ληξιπρόθεσμα και υπολογίζονται με την τρέχουσα αξία τους κατά τον χρόνο κοινοποίησης της αίτησης, με εξαίρεση τα εμπραγμάτως ασφαλισμένα δάνεια, των οποίων ο εκτοκισμός συνεχίζεται με το επιτόκιο ενήμερης οφειλής μέχρι τον χρόνο έκδοσης απόφασης.

Ειδικότερα: Α) από τη μετέχουσα στη δίκη πιστώτρια με την επωνυμία "ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" έλαβε ο αιτών 1) ένα δάνειο δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης, από το οποίο οφείλει έως τη 13-11-2013 το συνολικό ποσό των 5.997,68 ευρώ και 2) ένα δάνειο δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης, από το οποίο οφείλει έως την 29-10-2013 το συνολικό ποσό των 6.087.83 ευρώ, Β) από τη μετέχουσα στη δίκη πιστώτρια με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", έλαβε ο αιτών: 1) μία πιστωτική κάρτα, με αριθμό λογαριασμού ..., από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016, το συνολικό ποσό των 11.043,13 ευρώ, 2) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ...

σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 1.862,32 ευρώ, 3) ένα στεγαστικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης στεγαστικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 19.443,67 ευρώ, η οποία απαίτηση είναι εμπραγμάτως εξασφαλισμένη με προσημείωση υποθήκης επί της ως άνω περιγραφόμενης κύριας κατοικίας του αιτούντος, 4) ένα στεγαστικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ...

σύμβασης στεγαστικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 11.474,31 ευρώ, η οποία απαίτηση είναι εμπραγμάτως εξασφαλισμένη με προσημείωση υποθήκης επί της ως άνω περιγραφόμενης κύριας κατοικίας του αιτούντος, 5) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 50.988,24 ευρώ, 6) ένα στεγαστικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ...

σύμβασης στεγαστικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 1.400.98 ευρώ, 7) ένα στεγαστικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης στεγαστικής πίστης, οπό το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 345,43 ευρώ, 8) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 767.78 ευρώ. 9) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ...

σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09- 2016 το συνολικό ποσό των 27.465,11 ευρώ, 10) ένα στεγαστικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης στεγαστικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 54.139,83 ευρώ, η οποία απαίτηση είναι εμπραγμάτως εξασφαλισμένη με προσημείωση υποθήκης επί της ως άνω περιγραφόμενης κύριας κατοικίας του αιτούντος, 11) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ...

σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 51.148,91 ευρώ, 12) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 357,66 ευρώ, 13) ένα στεγαστικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης στεγαστικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 1.056,66 ευρώ, 14) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ...

σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 767,78 ευρώ, 15) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 165,64 ευρώ. 16) ένα καταναλωτικό δάνειο, δυνάμει της με αριθμό ... σύμβασης καταναλωτικής πίστης, από το οποίο οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 1.229,44 ευρώ και 17) μία πιστωτική κάρτα, με αριθμό λογαριασμού ..., από την οποία οφείλει έως την 21-09-2016 το συνολικό ποσό των 11.988,89 ευρώ, Γ) από τη μετέχουσα στη δίκη πιστώτρια με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε.", έλαβε ο αιτών: 1) ένα στεγαστικό δάνειο με στοιχεία ταυτοποίησης απαίτησης ..., από το οποίο οφείλει έως τη 12-01-2016 το συνολικό ποσό των 3.114,43 ευρώ και 2) μία πιστωτική κάρτα, με στοιχεία ταυτοποίησης απαίτησης ...

από την οποία οφείλει έως τη 12-01-2016 το συνολικό ποσό των 21.628,91 ευρω, Δ) από το μετέχον στη δίκη πιστωτών με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ", ως εντολοδόχου και διαχειριστή της εταιρείας ειδικού σκοπού με την επωνυμία "... ", έλαβε ο αιτών: 1) ένα δάνειο με αριθμό λογαριασμού ..., από το οποίο οφείλει το συνολικό ποσό των 27.780,02 ευρώ, τo οποίο δάνειο είναι τιτλοποιημένο, και 2) ένα δάνειο με αριθμό λογαριασμού ..., από το οποίο οφείλει το συνολικό ποσό των 69,91 ευρώ.

Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι ο αιτών οφείλει: Α) στην "ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" το συνολικό ποσό των 12.085,51 ευρώ (ήτοι 5.997,68 + 6.087,83 = 12.085,51 ευρώ), Β) στην "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε." το συνολικό ποσό των 245.645,78 ευρώ (ήτοι 11.043.13 + 1.862,32 + 19.443,67 + 11.474,31 + 50.988,24 + 1.400,98 + 345,43 + 767,78 + 27.465,11 + 54.139,83 + 51.148.91 + 357,66 + 1.056,66 + 767,78 + 165,64 + 1.229.44 + 11.988,89 = 245.645,78 ευρώ), Γ) στην "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε." το συνολικό ποσό των 24.743,34 ευρώ (ήτοι 3.114,43 + 21.628,91 = 24.743,34 ευρώ) και Δ) στο "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" ως εντολοδόχου και διαχειριστή της εταιρείας ειδικού σκοπού με την επωνυμία "...", το συνολικό ποσό των 27.849,93 ευρώ (ήτοι 27.780,02 + 69,91 = 27.849,93 ευρώ), με τις συνολικές οφειλές προς όλους τους ανωτέρω πιστωτές του να ανέρχονται στο ποσό των ευρώ 310.324,56 (12.085,51 + 245.645,78 + 24.743.34 + 27.849.93=310.324,56 ευρώ).

Από την παράθεση των ως άνω δεδομένων, προκύπτει ότι το εισόδημα του αιτούντος δεν του επιτρέπει να ανταποκριθεί στις δανειακές του υποχρεώσεις προς τους καθ' ων πιστωτές του, με αποτέλεσμα να περιέλθει χωρίς υπαιτιότητά του σε μόνιμη και διαρκή αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών του, καθώς αδυναμία πληρωμών σημαίνει ανικανότητα του οφειλέτη να εξοφλήσει τους πιστωτές του λόγω έλλειψης ρευστότητας, δηλαδή έλλειψης όσων χρημάτων απαιτούνται για να μπορεί ο οφειλέτης να ανταποκρίνεται στα ληξιπρόθεσμα χρέη του.

Αδυναμία, άλλωστε, συνιστά όχι απαραίτητα κάποιο έκτακτο γεγονός, αλλά και άλλοι παράγοντες όπως αστοχία σχετικά με τις οικονομικές δυνατότητες του δανειολήπτη, ατυχείς προγραμματισμοί, επιθετικές πρακτικές προώθησης των πιστώσεων, εισοδηματική στενότητα, υψηλά επιτόκια κλπ, στοιχεία που εν πολλοίς συνέτρεχαν και στην προκείμενη περίπτωση.

Η αδυναμία του δε είναι γενική, καθώς με το μηνιαίο οικογενειακό εισόδημά του ο αιτών αδυνατεί να καλύψει το σύνολο των δανειακών του υποχρεώσεων και των λοιπών δαπανών για την κάλυψη των βιοτικών αναγκών της οικογένειάς του. Περαιτέρω, η αδυναμία του είναι και μόνιμη, επειδή δεν αναμένεται αύξηση του οικογενειακού εισοδήματος κατά το πρόσεχες μέλλον.

Με βάση τα ανωτέρω συντρέχουν στο πρόσωπο του αιτούντος οι προϋποθέσεις για την υπαγωγή του στη ρύθμιση του ν. 3869/2010 και ειδικότερα αυτή των άρθρων 8 παρ. 2 και 9 παρ. 2, καθόσον βρίσκεται σε κατάσταση μόνιμης αδυναμίας πληρωμής των οφειλών του και δη θα πρέπει να γίνει συνδυασμός της ρύθμισης του άρθρου 8 παρ. 2 του νόμου για μηνιαίες καταβολές επί τριετία και αυτής του άρθρου 9 παρ. 2 για σταδιακές καταβολές προκειμένου να εξαιρεθεί από την εκποίηση η κύρια κατοικία του .....".

Κρίνοντας έτσι το, ως Εφετείο δικάσαν, δικαστήριο για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, ότι συντρέχουν στο πρόσωπο του πρώτου αναιρεσίβλητου, αιτούντος την υπαγωγή του στο ν. 3869/2010, οι νόμιμες προϋποθέσεις για τις ευεργετικές διατάξεις του ανωτέρω νόμου και ακολούθως να μη καταγνώσει σε βάρος του (ενδεχόμενο) δόλο, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε την ουσιαστικού κανόνα δικαίου διάταξη του άρθρ. 1 παρ. 1 περ.

α` του ν. 3869/2010, διότι τα περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν ήταν αρκετά για να πληρωθεί το πραγματικό της ανωτέρω διάταξης ως προς τη θεμελίωση ενδεχόμενου δόλου και έτσι αξίωσε περισσότερα στοιχεία για την εφαρμογή της, από όσα ο νόμος απαιτεί, παραβιάζοντας ευθέως τον ανωτέρω κανόνα δικαίου με τη μη εφαρμογή του.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις ανέλεγκτα αναιρετικά παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης το, ως Εφετείο δικάσαν, δικαστήριο δέχτηκε αναφορικά με το κρίσιμο για την έκβαση της δίκης ζήτημα της ανυπαρξίας δόλιας συμπεριφοράς του πρώτου αναιρεσίβλητου: 1) ότι, οι κατά μήνα, καθαρές, αποδοχές του, ως υπαλλήλου του Υπουργείου Δικαιοσύνης και ειδικότερα ως φρουρού στις Δικαστικές Φυλακές ..., ανέρχονταν, κατά το χρόνο συζήτησης της αίτησης ενώπιον του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, στο ποσό των 872,29 ευρώ, ενώ τα ετήσια εισοδήματά του, ανέρχονταν κατά τα οικονομικά έτη: 1) 2005 στο ποσό των 20.033,72 ευρώ, 2) 2006 στο ποσό των 22.878,16 ευρώ, 3) 2007 στο ποσό των 27.278,43 ευρώ, 4) 2008 στο ποσό των 29.184,88 ευρώ, 5) 2009 στο ποσό των 30.642,41 ευρώ, 6) 2010 στο ποσό των 24.954,36 ευρώ, 7) 2013 στο ποσό των 16.694,23 ευρώ, 8) 2014 στο ποσό των 17.833,51 ευρώ, 9) 2015 στο ποσό των 19.720,84 ευρώ και 10) 2016 στο ποσό των 17.911,76 ευρώ, ενώ τα αντίστοιχα δηλωθέντα συνολικά ετήσια εισοδήματα της συζύγου του, η οποία ήταν άνεργη, ανέρχονταν κατά τα οικονομικά έτη: 1) 2005 στο ποσό των 705,17 ευρώ, 2) 2006 στο ποσό των 0,00 ευρώ, 3) 2007 στο ποσό των 3.723,19 ευρώ, 4) 2008 στο ποσό των 7.928,89 ευρώ, 5) 2009 στο ποσό των 4.300,00 ευρώ, 6) 2010 στο ποσό των 0,00 ευρώ, 7) 2013 στο ποσό των 0,00 ευρώ. 8) 2014 στο ποσό των 0,00 ευρώ, 9) 2015 στο ποσό των 0,00 ευρώ και 10) 2016 στο ποσό των 0,00 ευρώ, 2) ότι αυτός βαρύνεται με τη διατροφή της συζύγου του και των δύο ενήλικων άγαμων και άνεργων, λόγω σπουδών τους, τέκνων, ενώ οι απαιτούμενες δαπάνες για την κάλυψη των βιοτικών αναγκών αυτού και της οικογενείας του ανέρχονται στο ποσό των 800,00 ευρώ κατά μήνα, 3) ότι σε προγενέστερο από την υποβολή της αίτησής του χρονικό διάστημα (το οποίο δεν προσδιορίζεται) είχε αναλάβει είκοσι τρία τραπεζικά προϊόντα, από τέσσερα πιστωτικά ιδρύματα, δηλ.

σημαντικού ύψους δανειακές υποχρεώσεις για την κάλυψη στεγαστικών και καταναλωτικών αναγκών (δάνεια, πιστωτικές κάρτες), οφείλοντας: Α) στη δεύτερη αναιρεσίβλητη "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", από δέκα επτά τραπεζικά προϊόντα (δάνεια, πιστωτικές κάρτες), το συνολικό ποσό των 245.645,78 (11.043.13 + 1.862,32 + 19.443,67 + 11.474,31 + 50.988,24 + 1.400,98 + 345,43 + 767,78 + 27.465,11 + 54.139,83 + 51.148.91 + 357,66 + 1.056,66 + 767,78 + 165,64 + 1.229.44 + 11.988,89) ευρώ, Β) στη τρίτη αναιρεσίβλητη "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ", από δύο τραπεζικά προϊόντα (δάνειο, πιστωτική κάρτα), το συνολικό ποσό των 24.743,34 (3.114,43 + 21.628,91) ευρώ, Γ) στη τέταρτη αναιρεσίβλητη "ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΕ", από δύο τραπεζικά προϊόντα (δάνεια), το συνολικό ποσό των 12.085,51 (5.997,68 + 6.087,83) ευρώ και Δ) στο αναιρεσείον ΤΠΔ, ως εντολοδόχου και διαχειριστή της εταιρίας ειδικού σκοπού με την επωνυμία "...", από δύο δάνεια, το συνολικό ποσό των 27.849,93 (27.780,02 + 69,91) ευρώ και ότι συνολικά οι ληξιπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις του πρώτου αναιρεσίβλητου ανέρχονταν, κατά την άσκηση της αίτησής του, στο ιδιαίτερο σημαντικό ποσό των 310.324,56 ευρώ, 4) ότι ο πρώτος αναιρεσίβλητος τελεί σε μόνιμη και διαρκή αδυναμία να εξυπηρετήσει τα χρέη του ενόψει του εισοδήματος και των οικογενειακών του υποχρεώσεων και τέλος 5) ότι δεν αναμένεται αύξηση του οικογενειακού του εισοδήματος κατά το προσεχές μέλλον.

Εξάλλου, το, ως Εφετείο δικάσαν, δικαστήριο, δέχθηκε ότι "... αδυναμία πληρωμής συνιστά όχι απαραίτητα κάποιο έκτακτο γεγονός, αλλά και άλλοι παράγοντες όπως αστοχία σχετικά με τις οικονομικές δυνατότητες του δανειολήπτη, ατυχείς προγραμματισμοί, επιθετικές πρακτικές προώθησης των πιστώσεων, εισοδηματική στενότητα, υψηλά επιτόκια κλπ, στοιχεία που εν πολλοίς συνέτρεχαν και στην προκείμενη περίπτωση ...", χωρίς να παραθέτει ποιοι παράγοντες από τους ως άνω επικαλούμενους συνέτρεξαν στη περίπτωση του πρώτου αναιρεσίβλητου, ποια η αστοχία αυτού αναφορικά με τις οικονομικές του δυνατότητες, ποιες οι επιθετικές πρακτικές προώθησης των πιστώσεων και από ποιους πιστωτές πραγματοποιήθηκαν.

Με τις ανωτέρω όμως παραδοχές του, το, ως Εφετείο δικάσαν, δικαστήριο απαίτησε περισσότερα στοιχεία, από όσα απαιτεί η ουσιαστική διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 περ. α` του ν. 3869/2010, ως προς την περιέλευση του πρώτου αναιρεσίβλητου από (ενδεχόμενο) δόλο σε μόνιμη και γενική αδυναμία πληρωμής των ληξιπροθέσμων υποχρεώσεών του, διότι τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά, που η προσβαλλόμενη απόφαση ανελέγκτως αναιρετικά δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν, αρκούσαν για να πληρωθεί το πραγματικό της ουσιαστικής ως άνω διάταξης αναφορικά τουλάχιστον με τον ενδεχόμενο δόλο.

Και τούτο διότι η έννοια του ενδεχόμενου δόλου περιορίζεται στην πρόθεση του οφειλέτη και μόνο, δηλαδή σε ένα υποκειμενικό στοιχείο, χωρίς την ανάγκη προσθήκης και άλλων αντικειμενικών στοιχείων. Στην ένδικη υπόθεση, σύμφωνα με τις παραδοχές, ο πρώτος αναιρεσίβλητος μπορούσε να προβλέψει κατά την ανάληψη των ιδιαίτερα υψηλών δανειακών του υποχρεώσεων, ότι τα μηνιαία εισοδήματά του και η μικρής αξίας, κατ` αντικειμενικό προσδιορισμό ακίνητη περιουσία του, σύμφωνα με τις παραδοχές (δηλαδή 56.782,69 ευρώ η αξία της κύριας κατοικίας και 1.500 ευρώ η αξία της λοιπής ακίνητης περιουσίας) βρίσκονταν σε πρόδηλη αναντιστοιχία προς τα χρέη, που ανέλαβε και ότι είναι ενδεχόμενο, κατ` αντικειμενική κρίση μέσου συνετού δανειολήπτη, ότι ο υπερδανεισμός του με βάση τις υφιστάμενες ή τις ευλόγως αναμενόμενες οικονομικές μελλοντικές του δυνατότητες, θα τον οδηγούσε σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών και παρά ταύτα αποδέχθηκε το αποτέλεσμα αυτό συνεχίζοντας τον αλόγιστο υπέρμετρο δανεισμό του με πολλαπλά καταναλωτικά, στεγαστικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες και συνολικά, σύμφωνα με τις παραδοχές είκοσι τρία τραπεζικά προϊόντα (δάνεια και πιστωτικές κάρτες), με ιδία αυτού πρωτοβουλία, αδιαφορώντας συγχρόνως για τις επιζήμιες συνέπειες προς τους πιστωτές του.

Τα περιστατικά αυτά αρκούσαν για να θεμελιωθεί η νομική έννοια του ενδεχόμενου δόλου κατά την ανάληψη των δανειακών υποχρεώσεων του πρώτου αναιρεσίβλητου (ΑΠ 681/2020, ΑΠ 684/2019, ΑΠ 1779/2017). Επομένως, το ως Εφετείο δικάσαν δικαστήριο, που δέχτηκε τα αντίθετα, αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί η διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 περ.

α`του ν. 3869/2010, την οποία παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου με εσφαλμένη ερμηνεία και μη υπαγωγή των αποδειχθέντων περιστατικών στην έννοια του ενδεχόμενου δόλου.

Συνεπώς ιδρύεται η αναιρετική πλημμέλεια από το άρθρο 560 αριθ. 1 και 6 του ΚΠολΔ και ο πρώτος σχετικός αναιρετικός λόγος πρέπει να γίνει δεκτός ως ουσιαστικά βάσιμος και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Κατ`ακολουθία, παρελκούσης της εξέτασης του δεύτερου αναιρετικού λόγου, ο οποίος καλύπτεται από την αναιρετική εμβέλεια του κριθέντος ως βάσιμου ως άνω λόγου, αφού η παραδοχή του οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα, δηλαδή στην αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου είναι δυνατή από άλλο Δικαστή εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Διάταξη περί παραβόλου δεν ορίζεται, διότι το αναιρεσείον ΝΠΔΔ δεν βαρύνεται με τέτοια υποχρέωση, κατ'άρθρο 28 παρ.4 ν.2579/1998 (ΑΠ 1050/2021, ΑΠ 1150/2019). Τέλος, δικαστικά έξοδα δεν θα επιβληθούν σε βάρος του πρώτου αναιρεσίβλητου κατά το άρθρο 746 του ΚΠολΔ, έστω και αν πρόκειται για υπόθεση που κρίνεται κατά τους κανόνες της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρ. 3 εδάφ. β` του ν. 3869/2010), γιατί η δικαστική διαδικασία του εν λόγω νόμου δεν επιτρέπει την εφαρμογή του άρθρου αυτού, καθώς επικρατεί η ειδικότερη ρύθμιση που προβλέπει το άρθρο 8 παρ.6 εδάφ. β` του πιο πάνω ν. 3869/2010, κατά το οποίο ".....Δικαστική δαπάνη δεν επιδικάζεται", που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη (ΑΠ 1513/2022, ΑΠ 59/2021, ΑΠ 52/2019).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αριθ. 90/2021 τελεσίδικη απόφαση του, ως Εφετείου, δικάσαντος Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, η οποία εκδόθηκε, κατά την ειδική διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο παραπάνω δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλο Δικαστή, εκτός εκείνου που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 29 Ιουνίου 2023.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Οκτωβρίου 2023.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ