Supreme Court quashes conviction for Jehovah's Witnesses distributing religious literature, ruling it protected by freedom of conscience.

Sygn. akt V KKN 313/99

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 maja 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na posiedzeniu w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

- Jerzy Bratoszewski

Sędziowie: SN

- Halina Gordon – Krakowska (spr.)

SN

- Tomasz Grzegorczyk

po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2001 r.

sprawy R. C., B. M.

skazanych z art. 6 „a” dekretu z 5 lipca 1946 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 210)

z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść

skazanych

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w (…) w z dnia 25 marca 1961 r., sygn. IV K

(…)

uchyla zaskarżony wyrok i uniewinnia R. C. i B. M. od popełnienia

przypisanego im czynu, a kosztami postępowania w sprawie obciąża

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Wojewódzki w (…) wyrokiem z dnia 25 marca 1961 r. sygn. akt IV

K (…) uznał oskarżonych R. C. i B. M. za winnych przestępstwa z art. 6 lit. „a”

dekretu z dnia 5 lipca 1946 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 210) w brzmieniu dekretu z

dnia 22 kwietnia 1952 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 114) popełnionego w ten sposób,

że w dniu 1 września 1958 r. w powiecie nowotomyskim, działając wspólnie i

uchylając się od obowiązku kontroli przewidzianego w art. 2 pkt 2 dekretu z

dnia 5 lipca 1946 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 210) o utworzeniu Głównego Urzędu

Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk przewozili w celu pokątnego

rozpowszechniania 430 sztuk broszur pt.: „Upewniajcie się o wszystkich

rzeczach” oraz szereg innych broszur, ulotek i skryptów maszynowych

związanych treściowo z nauką głoszoną przez rozwiązany „Związek Świadków

Jehowy”, a wydanych bez zezwolenia Głównego Urzędu Kontroli Prasy,

Publikacji i Widowisk i za czyn ten na mocy art. 6 lit. „a” cytowanego dekretu

skazał:

- R. C. na karę 9 miesięcy i 2 tygodni aresztu z zaliczeniem na poczet tej kary

okresu tymczasowego aresztowania od dnia 1 września 1958 r. do dnia 14

marca 1959 r. i od dnia 26 stycznia 1961 r. do dnia 25 marca 1961 r. uznając

karę za odbytą;

- B. M. na karę 8 miesięcy aresztu z zaliczeniem na poczet tej kary okresu

tymczasowego aresztowania od dnia 1 września 1958 r. do dnia 14 marca

1959 r.

Na zasadzie art. 50 § 1 kk z 1932 r. orzeczono przepadek dowodów

rzeczowych (v. k. 318 – 319, 328 – 331).

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1961 r. sygn. III K

510/61 pozostawił bez rozpoznania rewizje oskarżonych wniesione od

powyższego wyroku, na skutek cofnięcia ich przez obrońcę (v. k. 340).

Od tego wyroku wniósł kasację na korzyść R. C. i B. M. Prokurator

Generalny zarzucając:

rażące i mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa materialnego, a

mianowicie art. 6 lit. „a” dekretu z dnia 22 kwietnia 1952 r. (Dz. U. Nr 19, poz.

114) o częściowej zmianie dekretu z dnia 5 lipca 1945 r. o utworzeniu

Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (Dz. U. Nr 34, poz.

210) polegające na bezpodstawnym uznaniu, że zachowanie oskarżonych

wypełniało dyspozycje tego przepisu.

W konkluzji autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

uniewinnienie oskarżonych od popełnienia przypisanego im wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest oczywiście zasadna (art. 535 § 3 kpk).

Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że obaj oskarżeni byli wyznawcami

wspólnoty wyznaniowej „Świadkowie Jehowy” i zostali zatrzymani w czasie

przewożenia różnego rodzaju wydawnictw o tematyce religijnej, takich jak

broszury, ulotki, biblie.

Orzeczeniami Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk

z dnia 25 września 1958 r, zakwestionowane wydawnictwa zostały uznane za

„nielegalną literaturę organizacji religijnej „Świadkowie Jehowy” i nie

posiadały debitu.

Niezależnie jednak od interpretacji przez cenzorów zakwestionowanych

wydawnictw miały one charakter wyłącznie religijny i zgodnie z modelem

funkcjonowania wspólnoty ich rozpowszechnianie wśród jej członków było

obowiązkiem wyznawców „Świadków Jehowy” i traktowane było jako

czynność religijna.

Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku wydanym w składzie 7

sędziów z dnia 12 stycznia 1995 r. sygn. II KKN 232/94 stwierdzając, iż „druk

wydawnictw o treści religijnej, a zwłaszcza publikacji zawierających wykład

zasad religii, nie wymagał kontroli i debitu w oparciu o przepisy dekretu z dnia

5 lipca 1945 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i

Widowisk (Dz. U. Nr 34, poz. 210). Konstytucja PRL poręczała bowiem

każdemu

obywatelowi

swobodę

sumienia

i

wyznania,

gwarantując

równocześnie niemieszanie się przez państwo do spraw kultu religijnego.

Wobec tych gwarancji za niedopuszczalne uznać należy cenzurowanie

wydawnictw

niezbędnych

powstrzymywanie

dla

kogokolwiek

wykonywania

od

praktyk

wykonywania

tych

religijnych

lub

praktyk

przez

uniemożliwienie druku tekstów religijnych. Rozpowszechnianie tekstów

religijnych jest bowiem w przypadku Wyznania Świadków Jehowy czynnością

religijną”.

W tym stanie rzeczy, podzielając powyższy pogląd, Sąd Najwyższy uznał,

że zachowanie oskarżonych nie wypełniało dyspozycji art. 6 lit. „a”

powołanego w zarzucie kasacji dekretu i orzekł jak na wstępie.