Supreme Court overturns appeal court ruling on appeal fee waiver, noting prior full waiver and pandemic impact. Appeal fee waiver denied due to lack of changed financial circumstances. Court remands case for reconsideration of fee waiver request. Prior full waiver not revoked by appeal court without justification. Pandemic impact on income not considered by lower court. Supreme Court applies strict review for fee waiver revocation. Remands case to appellate court for proper assessment. Appeal fee waiver denied due to lack of changed financial circumstances. Court remands case for reconsideration of fee waiver request. Prior full waiver not revoked by appeal court without justification. Pandemic impact on income not considered by lower court. Supreme Court applies strict review for fee waiver revocation. Remands case to appellate court for proper assessment.

Sygn. akt V CZ 58/20 POSTANOWIENIE Dnia 27 listopada 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)‎SSN Paweł Grzegorczyk‎SSN Władysław Pawlak (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Ł. P.‎przeciwko A. Sp. z o.o. w likwidacji w O. i (…) Towarzystwu Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. w T.‎o zapłatę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 listopada 2020 r.,‎zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 17 sierpnia 2020 r., sygn. akt I AGa (…), uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie 2 (drugim) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2019 r. Sąd Okręgowy w O. zasądził od pozwanych A. sp. z o.o. w O. w likwidacji i (…) Budownictwa Społecznego sp. z o.o. w T. solidarnie na rzecz powoda Ł. P. kwotę 637 978,28 zł, z ustawowymi odsetkami. W wyniku apelacji pozwanych Sąd Apelacyjny w (…) zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej strony pozwanej (…) Towarzystwa Budownictwa Społecznego sp. z o.o. w T. i w tym zakresie powództwo oddalił, zaś w pozostałym zakresie wyrok ten uchylił i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania.Wyrok Sądu drugiej instancji powód zaskarżył skargą kasacyjną.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2020 r. Sąd Apelacyjny w (…) odrzucił skargę kasacyjną w części zaskarżającej wyrok kasatoryjny. W związku z wezwaniem do uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej w kwocie 31 899 zł powód złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie tej opłaty sądowej wraz ze stosownym oświadczeniem i dokumentami (k. 2738 i n.).Postanowieniem z dnia 27 lipca 2020 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek powoda o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej (k. 2806). Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2020 r.

Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek powoda o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 27 lipca 2020 r. (pkt 1) i odrzucił skargę kasacyjną (pkt 2). W uzasadnieniu wskazał, że w związku z oddaleniem wniosku powoda o zwolnienie go od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej jego pełnomocnik powinien był, zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2020 r., poz. 755; dalej: „u.k.s.c.”), uiścić należną opłatę sądową w terminie tygodniowym od dnia doręczenie odpisu postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej.

Z kolei wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej został oddalony, gdyż w ocenie Sądu Apelacyjnego powód nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść tej opłaty bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Osiągany przez niego dochód netto z prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadanie nieruchomości i innych wartościowych przedmiotów, w zestawieniu z comiesięcznymi koniecznymi wydatkami oraz fakt, że sprawa ma charakter sprawy gospodarczej i została wniesiona w 2015 r., czynią zgłoszony wniosek w tym przedmiocie bezzasadnym.

Poza tym, z uwagi na charakter i cel postępowania kasacyjnego, uzasadnione jest stosowanie zwiększonego rygoryzmu przy realizacji obowiązku wnoszenia opłat sądowych.W zażaleniu powód zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) o odrzuceniu skargi kasacyjnej, a także wniósł, na podstawie art. 380 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., o rozpoznanie postanowienia o odmowie zwolnienia od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, gdyż miało ono wpływ na odrzucenie skargi kasacyjnej. W zarzutach naruszenia art. 101 ust. 1 i 2 oraz art. 102 u.k.s.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c., a także w zarzucie błędu w ustaleniach faktycznych skarżący eksponuje bezpodstawność przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, że powód nie może skorzystać z instytucji zwolnienia od kosztów sądowych.

We wnioskach zażalenia powód domaga się uchylenia postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z wnioskiem powoda o zbadanie, w trybie art. 394¹ § 3 k.p.c. w zw. art. 380 k.p.c., art. 398²¹ k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 397 § 3 k.p.c., postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 27 lipca 2020 r., niepodlegającego samodzielnemu zaskarżeniu, które miało wpływ na zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, należało dokonać kontroli postanowienia o odmowie zwolnienia powoda od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej.W orzecznictwie Sądu Najwyższego za ugruntowane już należy uznać stanowisko, że w przypadku, gdy we wcześniejszych fazach postępowania stronie przyznano zwolnienie od kosztów sądowych, to odmowa zwolnienia w postępowaniu kasacyjnym wymaga stwierdzenia, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa poprawie (por. postanowienia z dnia 6 maja 2011 r., II CZ 12/11, z dnia 27 listopada 2013 r., V CZ 61/13, z dnia 13 lutego 2015 r., II CZ 91/14 i z dnia 27 października 2016 r., V CZ 69/16).Powód korzystał w tej sprawie w postępowaniu przed Sądami obu instancji ze zwolnienia od kosztów sądowych w całości, na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 10 sierpnia 2015 r. (k. 1382).Sąd Apelacyjny nie brał pod uwagę tej okoliczności, jak również nie wyjaśnił, że sytuacja majątkowa powoda uległa poprawnie w stopniu uzasadniającym odmowę zwolnienia od kosztów sądowych na etapie postępowania kasacyjnego.

Należy też zwrócić uwagę, że w kontekście wysokości opłaty sądowej od skargi kasacyjnej (prawie 32 000 zł), w oświadczeniu majątkowym powód powołuje się na sytuację epidemiczną, która ma wpływ na możliwość uzyskiwania przez niego dochodów w branży, w której prowadzi działalność gospodarczą (k. 2746).Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania zażaleniowego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., art. 398²¹ k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 397 § 3 k.p.c.jw