Supreme Court allows easement by prescription for utility company via analogy to Art. 285, 292 CC.

Sygn. akt V CSK 321/12

POSTANOWIENIE

Dnia 14 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku T. Dystrybucja S.A. w K. Oddział

w C.

przy uczestnictwie E. K., Z. K., J. A.,

R. B., D. A., M.A., K. A., G. A. i Gminy C.

o zasiedzenie służebności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w C.

z dnia 15 lutego 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

ponownego

pozostawiając

rozpoznania

temu

Sądowi

Sądowi

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Okręgowemu

rozstrzygnięcie

o

w

C.,

kosztach

Postanowieniem z dnia 29 września 2011 r. Sad Rejonowy w C. w sprawie z

wniosku T. Dystrybucja S.A. w K., przy uczestnictwie E. K., Z. K., Gminy C., J. A.,

R. B., D. A., M. A., K. A. oraz G. A. stwierdził, że Skarb Państwa nabył z dniem 1

stycznia 1988 r. przez zasiedzenie służebność gruntową polegająca na obciążeniu

nieruchomości położonej w C. przy ul. W.[…],objętej KW nr 63312/1 prowadzoną

przez Sąd Rejonowy w C. prawem korzystania w związku z przebiegiem

napowietrznej linii średniego napięcia KV 15 i posadowieniem słupa, z części

działki 26/7 o powierzchni 61m2 oznaczonej na opisanej mapie linią koloru

niebieskiego łączącą pkt 9-4-5-8 i części działku nr 26/11 o powierzchni 90m 2

oznaczonej na tej mapie linią koloru niebieskiego łącząca pkt 8-5-6-7, w celu

eksploatacji, dokonywania kontroli, przeglądów konserwacyjnych, modernizacji,

usuwania awarii i wymianie urządzeń elektroenergetycznych.

Z ustaleń wynika, że działki gruntu o numerach geodezyjnych 26/7 i 26/11

wchodzą w skład większej nieruchomości, stanowiącej własność Z. K. i E. K.

Nieruchomość jest zabudowana budynkiem warsztatu, który stoi w odległości ośmiu

metrów od biegnącej tam linii energetycznej. Linia przesyłowa została wybudowana

w 1967 r. W latach 1968 – 1986 podlegała przeglądom, a co pięć lat wykonywano

oględziny. Linia ta istniała już w chwili zakupu nieruchomości przez uczestników

postępowania. Odcinek linii energetycznej biegnący przez ich działki nie był nigdy

wymieniany. Właścicielem linii przesyłowej jest obecnie wnioskodawca.

Sąd Rejonowy uznał, że spełnione zostały przesłanki pozwalające na

stwierdzenie

zasiedzenia

służebności

gruntowej

o

treści

odpowiadającej

służebności przesyłu na rzecz Skarbu Państwa, który był posiadaczem samoistnym

nieruchomości. Dwudziestoletni termin do zasiedzenia upłynął z dniem 31 stycznia

1989 roku.

Postanowieniem z dnia 15 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w C. zmienił

powyższe postanowienie i oddalił wniosek. Uznał, że jakkolwiek spełnione zostały

przesłanki z art. 292 k.c., to ich zaistnienie jest niewystarczające do uwzględniania

wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności. Konieczne do uwzględnienia

wniosku było istnienie elementów konstrukcyjnych służebności gruntowej., w tymże

przede wszystkim dotyczących nieruchomości władnącej. Przed dniem 3 sierpnia

2008 r., tj. przed wprowadzeniem instytucji służebności przesyłu do kodeksu

cywilnego ustawą z dnia 30 maja 2008 r., w systemie prawnym nie było takiej

służebności. Ewentualna służebność, polegająca na korzystaniu z nieruchomości

obciążonej w celu eksploatacji urządzeń przesyłowych, musiała mieć charakter

służebności gruntowej ze wszystkimi wymogami wynikającymi z treści art. 285 k.c.

Służebność taka winna zatem obciążać tylko jedną nieruchomość na rzecz

właściciela innej wyraźnie wskazanej nieruchomości, tj. nieruchomości władnącej.

Ciężar jej wskazania i wykazania, że jej użyteczność ulega zwiększeniu w związku

z posadowieniem urządzeń przesyłowych na gruncie obciążonym spoczywa na

wnioskodawcy, czego ten w niniejszej sprawie nie uczynił. W ocenie Sądu

Okręgowego, dalej idące oceny wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7

października 2008 r., III CZP 989/08, na którą powoływał się wnioskodawca, nie

znajdują w sprawie dostatecznych podstaw. Jakkolwiek w uchwale tej Sąd

Najwyższy stwierdził, że przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu

(art. 3051 – 3054 k.c.) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności

odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa, to w ocenie

Sądu Okręgowego nie ma dostatecznych argumentów pozwalających na przyjęcie

tak kontrowersyjnej tezy. W prawie rzeczowym, do czasu wprowadzenia regulacji

służebności przesyłu nie istniała możliwość ustanowienia służebności przesyłu na

rzecz przedsiębiorstwa, gdyż takiej służebności prawo cywilne nie znało. Przyjęcie

tezy uchwały oznaczałoby, zdaniem Sądu, stworzenie nowego prawa rzeczowego

w drodze wykładni przepisów, a to nie jest dopuszczalne.

W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego

(art. 3983 § 1 pkt. 1 k.p.c.), wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 285 oraz 292 k.c.

poprzez przyjęcie, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania nieruchomości

władnącej i wykazania, że jej użyteczność uległa zwiększeniu w związku

z posadowieniem urządzeń przesyłowych na gruncie obciążonym, podczas gdy

nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności

przesyłu następuje przez przedsiębiorcę, a nie właściciela nieruchomości

władnącej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

U podstaw zaskarżonego postanowienia leży przeświadczenie Sądu

Okręgowego o niezbędności wskazania przez wnioskodawcę i wyraźnego

określenia w orzeczeniu nieruchomości władnącej, skoro przed wprowadzeniem do

kodeksu cywilnego art. 3051, co nastąpiło z dniem 3 sierpnia 2008 r., możliwość

zasiedzenia służebności gruntowej istniała jedynie na rzecz każdoczesnego

właściciela nieruchomości. Pogląd Sądu Okręgowego stanowi przejaw sporu, jaki

w tym zakresie zarysował się w doktrynie i w orzecznictwie. O ile bowiem obecnie

przyjmowane jest jednolicie, że jest możliwe nabycie przez zasiedzenie służebności

gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, to nie ma zgodności

poglądów odnośnie do tego, czy przed dniem 3 sierpnia 2008 r. mogło to nastąpić

na rzecz przedsiębiorstwa, czy wyłącznie na rzecz właściciela konkretnie określonej

nieruchomości władnącej. Zgodnie z jednym stanowiskiem, podzielanym przez Sąd

Okręgowy, stwierdzenie nabycia służebności gruntowej wymaga istnienia dwóch

nieruchomości, tj. nieruchomości obciążonej i nieruchomości władnącej, nie było

bowiem możliwe istnienie służebności gruntowej bez nieruchomości, którą

służebność obciąża. Pogląd taki zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

16 września 2009 r., II CSK 103/09 (nie publ.). Zwolennicy przeciwnego poglądu

dopuszczają taką możliwość z uwagi na cel służebności przesyłu, a więc ze

względu

na

zwiększenie

użyteczności

przedsiębiorstwa

i

specyfikę

sieci

przesyłowych. Uwzględnia się również pojęcie przedsiębiorstwa i oczywistość

dysponowania przez przedsiębiorstwo nieruchomościami wchodzącymi w jego

skład, a także fakt, że ułatwienie funkcjonowania przedsiębiorstwa zwiększa

użyteczność wchodzących w jego skład nieruchomości, przy czym określenie

konkretnej nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa nie jest konieczne.

Stanowisko to zostało wyrażone przez Sąd Najwyższy w szeregu orzeczeń, w tym

w postanowieniu z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06 (M. Prawn. 2006, nr 19),

uchwale z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08 (Biul. SN 2008, nr 10, poz. 7,

wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r., II CSK 389/2008 (nie publ.),postanowieniach

z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08 (nie publ.), z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK

606/09 (nie publ.), z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 606/11 (nie publ.), z dnia

19 grudnia 2012 r., II CSK 218/12 (nie publ.), z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK

289/12 (nie publ.), czy z dnia 6 lutego 2013 r., V CSK 129/12 (nie publ.).

Przytoczone orzeczenia wskazują na w zasadzie jednolite i ugruntowane

stanowisko orzecznictwa. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w obecnie

rozpoznawanej

sprawie

podziela

argumenty

przywoływane

w

powyższych

orzeczeniach. Trzeba zwrócić uwagę, że w skład przedsiębiorstwa przesyłowego

wchodzą zarówno nieruchomości, jak i sieci oraz inne urządzenia przesyłowe. Linie

energetyczne stanowią zatem składnik przedsiębiorstwa i stają się elementem

połączonego z nim systemu sieci, mają więc oczywisty funkcjonalny związek

z innymi urządzeniami tej samej sieci, posadowionymi na innej nieruchomości, bez

względu na jej usadowienie względem nieruchomości obciążonej. Właśnie ten

funkcjonalny związek urządzeń przesyłowych z siecią przesyłową, wchodzącą

w skład przedsiębiorstwa, a tym samym z nieruchomością wchodzącą również

w skład przedsiębiorstwa, pozwala na stosowanie art. 285 i 292 k.c. przez analogię,

umożliwiającą ustanowienie służebności odpowiadającej treścią służebności

przesyłu, na rzecz przedsiębiorstwa, bez potrzeby wskazywania i określania

w orzeczeniu nieruchomości władnącej. Podkreślić należy bowiem, że celem

ustanowienia

takiej

służebności

jest

zwiększenie

użyteczności

właśnie

przedsiębiorstwa, a nie jego konkretnie oznaczonej nieruchomości.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 15

w związku z art. 13 § 2 k.c.