Supreme Court quashes conviction for mental capacity doubts without trial under Polish Criminal Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland quashed a first-instance conviction for failing to hold a trial when mental capacity doubts existed. The defendant argued that psychiatric reports indicated limited understanding of actions, which should have triggered mandatory judicial inquiries under the Criminal Procedure Code. The court ruled that the lower court erred by applying summary conviction procedures despite clear contradictions in expert opinions and the defendant's own testimony regarding mental illness.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 387 § 2 k.p.k.; Art. 31 § 1, 2 k.k.: A court may convict without a full trial only if facts and guilt are undisputed; if expert opinions contradict or raise doubts about mental capacity, a full trial is mandatory to determine criminal responsibility.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 67/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lipca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Antoni BojańczykSSN Marek Motuk w sprawie K. A. Z.skazanego z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. i in.po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k. na posiedzeniu w dniu 6 lipca 2022 r.,kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskichod wyroku Sądu Rejonowego w B.z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt III K […], uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B..
UZASADNIENIE
K. A. Z. wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z 3 marca 2020 r., sygn. akt III K […], został uznany winnym popełnienia:- trzech czynów wyczerpujących znamiona art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. i art. 91 § 1 k.k., za co została mu wymierzona kara 3 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I);- trzech czynów wyczerpujących znamiona art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 5 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za co została mu wymierzona kara 2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności (pkt II).Na podstawie art. 91 § 2 k.k. orzeczono wobec oskarżonego karę łączną 4 lat pozbawienia wolności (pkt III), zaś na podstawie art. 46 § 1 k.k., obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwami w wysokości i na rzecz wskazanych w wyroku pokrzywdzonych (pkt IV).
Na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności zaliczono okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (pkt VI), a także rozstrzygnięto w przedmiocie kosztów sądowych (pkt. VII i VIII).Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się z dniem 11 marca 2020 r. (k. 843).Kasację od tego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zaskarżył to orzeczenie w całości na korzyść K. A. Z., podnosząc zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na jego treść wyroku naruszenia prawa procesowego, to jest art. 387 § 2 k.p.k., polegającego na uznaniu, że istnieją podstawy do uwzględnienia wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu kary bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, pomimo że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy powinny doprowadzić Sąd do powzięcia wątpliwości w przedmiocie tego, czy co do oskarżonego K.
A. Z. nie wystąpiły okoliczności mające wpływ na prawidłowość orzekania o winie, tj. czy nie był on w czasie czynu niepoczytalny w rozumieniu art. 31 § 1 k. k., co stanowi okoliczność wyłączającą winę lub czy nie popełnił on przestępstwa w warunkach określonych w art. 31 § 2 k. k., co zmniejsza stopień winy oskarżonego i w konsekwencji mogło doprowadzić do zastosowania przez Sąd nadzwyczajnego złagodzenia kary.Wskazując na ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kasacja jest oczywiście zasadna, dlatego podlegała uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron, zgodnie z art. 535 § 5 k.p.k.Nie ulega wątpliwości, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącą obrazą w wskazanego w petitum kasacji przepisu prawa procesowego. Zgodnie bowiem z treścią art. 387 § 1 k.p.k. do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej oskarżony, któremu zarzucono przestępstwo zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności, może złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub środka karnego, orzeczenie przepadku lub środka kompensacyjnego bez przeprowadzania postępowania dowodowego.
Sąd może uwzględnić wniosek o wydanie wyroku skazującego, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa i wina nie budzą wątpliwości, a cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości (art. 387 § 2 k.p.k.). Ten ostatni przepis wyraźnie zatem zakłada, że uwzględnienie wniosku o tzw. dobrowolne poddanie się karze może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa i wina nie budzą wątpliwości. Sąd Rejonowy w B. zastosował art. 387 § 2 k.p.k. i uwzględnił wniosek oskarżonego K.
A. Z. o wydanie wobec niego wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, uznając że okoliczności popełnienia przestępstwa i jego wina nie budzą wątpliwości, choć na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, przede wszystkim opinii sądowo - psychiatrycznej o skazanym, wydanej na polecenie Prokuratury Rejonowej w B. z 24 września 2019 r. (k.477-498), powinien był takie zastrzeżenia powziąć. Biegli nie stwierdzili u K. Z. choroby psychicznej, lecz rozpoznali upośledzenie umysłowe na poziomie pogranicza upośledzenia lekkiego i umiarkowanego, a następnie podsumowali, że w trakcie popełnienia zarzucanych mu czynów miał on ograniczoną, ale nie w stopniu znacznym zdolność rozumienia znaczenia czynów i kierowania swoim postępowaniem, czyli cyt.:
„(zachodzą warunki z art. 31 par, 1 i 2)”. Już tylko ta ewidentna sprzeczność wniosków końcowych opinii biegłych powinna skłonić Sąd Rejonowy do wyjaśnienia okoliczności związanych z rzeczywistym stanem zdrowia psychicznego oskarżonego, zważywszy że K. A. Z. zarówno w postępowaniu przygotowawczym jak i przed sądem podawał, że leczył się psychiatrycznie oraz ma stwierdzoną chorobę psychiczną, jest upośledzony w stopniu umiarkowanym (k.108). Nadto, jak wynikało z relacji oskarżonego do popełnienia przedmiotowych czynów miały nakłaniać go głosy, które kazały mu karać i okradać księży.
Słusznie zatem podkreślono w kasacji, że przedstawione powyżej okoliczności powinny doprowadzić Sąd Rejonowy do powzięcia uzasadnionych wątpliwości w zakresie poczytalności oskarżonego oraz skłonić do ustaleń, czy z tego powodu jego wina w czasie popełnienia czynów nie była wyłączona (art. 31 § 1 k.k.), bądź ograniczona w stopniu znacznym (art. 31 § 2 k.k.). Obiektywna konieczność powzięcia wskazanych wątpliwości na rozprawie uniemożliwiała skorzystanie przez Sąd z trybu konsensualnego, o jakim mowa w art. 387 k.p.k.
Wniosek o skazanie bez rozprawy wymaga bowiem analizy wszystkich przesłanek z art. 387 § 2 k.p.k., przede wszystkim zaś przesądzenia, czy wobec oskarżonego nie zachodzi żadna z okoliczności wyłączających lub ograniczających jego odpowiedzialność karną. Sąd Rejonowy w B. nie sprostał jednak obowiązkom wynikającym z art. 387 § 2 k.p.k., czym naruszył ten przepis. W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok należało zgodnie z postulatem skarżącego uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania w celu ustalenia w sposób prawidłowy i niebudzący wątpliwości warunków odpowiedzialności karnej oskarżonego A.
K. Z. za zarzucone mu czyny.Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. [as]