Supreme Court quashes sentence due to probation period exceeding statutory maximum limits under Criminal Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially quashed the appellate court's decision, which upheld a suspended sentence with a four-year probation period. The defendant was convicted of a crime involving violence against a cohabitant, but the appellate court failed to recognize that the statutory maximum probation period for such cases is three years. The Court ruled that setting a probation period longer than the law permits constitutes a flagrant violation of law, necessitating a remand for the lower court to correct the sentence and re-evaluate the probation conditions.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 70 § 1 k.k.; Art. 70 § 2 k.k.: Setting a probation period exceeding the statutory maximum constitutes a flagrant violation of law, requiring the court to correct the sentence to comply with the prescribed limits.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
IV KK 59/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 czerwca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)SSN Tomasz ArtymiukSSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)Protokolant Justyna Kryńska-Szufnara w sprawie M.B.skazanego za czyn z art. 178a § 1 i 4 k.k.,po rozpoznaniu na posiedzeniu w Izbie Karnej w dniu 6 czerwca 2023 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,kasacji Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 1 marca 2022 r., sygn. akt XXIII Ka 64/22,utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego Katowice – Wschód w Katowicachz dnia 22 listopada 2021 r., sygn. akt IV K 758/21, uchyla zaskarżony wyrok w części, w której utrzymano nim w mocy rozstrzygnięcie o karze zawarte w wyroku Sądu I instancji i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice – Wschód w Katowicach z dnia 22 listopada 2021 r., sygn. akt IV K 758/21, M.K. został uznany za winnego czynu z art. 178a § 1 i 4 k.k., za który wymierzono mu karę roku pozbawienia wolności (pkt 1), której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 4 lata (pkt 2). Wyrok zawierał ponadto rozstrzygnięcia o obowiązkach okresu próby – okresowym, pisemnym informowaniu Sądu o przebiegu okresu próby (pkt 3) i zobowiązaniu do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu (pkt 4), a także w przedmiocie środka karnego w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (pkt 5), świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej (pkt 6) oraz kosztów procesu.Apelację od tego wyroku wniósł prokurator.
Zaskarżył go w całości na niekorzyść oskarżonego i zarzucił „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia o karze, mogących mieć wpływ na jego treść, a polegający na wyrażeniu błędnego poglądu, że wobec M.B. zachodzi pozytywna prognoza kryminologiczna oraz zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności, o których mowa w art. 69 § 4 k.k., podczas gdy właściwa ocena okoliczności sprawy, postawy oskarżonego i jego stosunku do norm prawnych, stopnia zawinienia i społecznej szkodliwości czynu nie pozwalają na uznanie jej za wystarczającą dla osiągnięcia wobec oskarżonego celów kary, w tym ukształtowania u niego pozytywnych wzorców zachowań i zapobieżenia jego powrotowi do przestępstwa”.
Prokurator wniósł o „zmianę zaskarżonego orzeczenia w części poprzez orzeczenie wobec oskarżonego kary 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz o utrzymanie wyroku w mocy w pozostałym zakresie”.Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 1 marca 2022 r., sygn. akt XXIII Ka 64/22, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.Kasację w trybie art. 521 § 1 k.p.k., na niekorzyść skazanego, wniósł Prokurator Generalny. Wyrok Sądu odwoławczego został zaskarżony „w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o środku probacyjnym zawarte w punkcie 2 części dyspozytywnej wyroku Sądu I instancji”.
Skarżący zarzucił:„1. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu wadliwej kontroli odwoławczej i nienależytym rozważeniu podniesionego w apelacji prokuratora zarzutu oraz wspierającej go argumentacji, kwestionującej zastosowanie wobec M.B., któremu przypisano popełnienie przestępstwa z art. 178a § 4 k.k., dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, mimo m.in. niespełnienia określonego w art. 69 § 4 k.k. wymogu „szczególnie uzasadnionego wypadku”, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego utrzymania w mocy rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 części dyspozytywnej orzeczenia Sądu meriti, który warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności wobec sprawcy występku z art. 178a § 4 k.k. mimo braku ustalenia, że w sprawie zachodzi „szczególnie uzasadniony wypadek”, o którym mowa w art. 69 § 4 k.k. i braku powołania tego przepisu w podstawie prawnej wymiaru kary,2. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 434 § 2 k.p.k. i w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu wadliwej kontroli odwoławczej zainicjowanej apelacją oskarżyciela publicznego i utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 części dyspozytywnej wyroku Sądu meriti, pomimo tego, iż było ono dotknięte rażącym i mającym istotny wpływ na treść orzeczenia naruszeniem przepisu prawa karnego materialnego tj. art. 70 § 1 k.k., polegającym na orzeczeniu wobec M.B.
środka probacyjnego w postaci warunkowego zawieszenia wykonania kary 1 roku pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 4 lata, w sytuacji, gdy przepis ten przewiduje możliwość warunkowego zawieszenia wykonania kary na okres nie dłuższy niż 3 lata, co powodowało jego rażącą niesprawiedliwość w wyżej wymienionym zakresie.”Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Oba zarzuty kasacji zasługują na uwzględnienie i oba są zasadne w stopniu oczywistym.Odnosząc się do pierwszego z zarzutów należy wskazać, że zgodnie z art. 69 § 4 k.k. wobec sprawcy występku o charakterze chuligańskim oraz sprawcy przestępstwa określonego w art. 178a § 4 k.k. sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Wymaga to powołania tego przepisu w podstawie prawnej wymiaru kary (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2019 r., III KK 531/17).W sprawie M.B.
Sąd odwoławczy wskazał, że Sąd I instancji „pominął” § 4 art. 69 k.k. w podstawie wymiaru kary (k. 112v). Pomimo takiego spostrzeżenia Sąd Okręgowy nie uzupełnił podstawy wymiaru kary o ten przepis. Rozpoznając co do istoty zarzut błędu w ustaleniach faktycznych w zakresie pozytywnej prognozy kryminologiczno-społecznej oskarżonego Sąd odwoławczy odniósł się do typowych okoliczności mających wpływ na tę prognozę: wcześniejszej karalność, wyrażenia żalu przez oskarżonego za jego czyn, przyznania się do winy, możliwości osiągnięcia celów resocjalizacyjnych w warunkach wolnościowych.
Jednakże Sąd Okręgowy nie powołał się na jakąś okoliczność, która wskazywałaby na to, że sytuacja oskarżonego nosi miano „szczególnej”, uzasadniającej warunkowe zawieszenie wykonania kary dla sprawcy występku z art. 178a § 4 k.k. Nierzetelność kontroli odwoławczej w zakresie zastosowania instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary w stosunku do sprawcy przestępstwa z art. 178a § 4 k.k. była zatem dwojaka: po pierwsze, polegała na „zatrzymaniu” się jedynie na wskazaniu, że Sąd I instancji pominął art. 69 § 4 k.k. w podstawie wymiaru kary i braku podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie skorygowania tej podstawy; po drugie, uwidaczniała się w braku wykazania, że w stosunku do M.B. zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, o którym mowa w art. 69 § 4 k.k., w sytuacji gdy w zarzucie apelacyjnym prokurator wprost podnosił brak ustaleń w tym przedmiocie.
W ocenie Sądu Najwyższego Sąd odwoławczy błędnie zinterpretował niefortunnie sformułowany wniosek apelacji prokuratora. Treść zarzutu apelacyjnego i jego uzasadnienie prowadzą do wniosku, że prokurator zmierzał do wyeliminowania rozstrzygnięcia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary i wymierzenia oskarżonemu kary 6 miesięcy pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Nie można zapominać, że wniosek apelacji nie wiąże Sądu odwoławczego. Tym samym nie można podzielić stanowiska zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż do korekty wyroku konieczne było podniesienie zarzutu rażącej niewspółmierności kary.
Niewątpliwie podzielenie przez Sąd odwoławczy stanowiska prokuratora, że co do oskarżonego nie zachodzi pozytywna prognoza kryminologiczno-społeczna, uprawniało ten Sąd do zmiany wyroku przez rezygnację z zastosowania instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary. Podsumowując, uznanie zasadności pierwszego zarzutu kasacji Prokuratora Generalnego nie przesądza rozstrzygnięcia w zakresie kary, jakie powinien podjąć Sąd Okręgowy po ponownym rozpoznaniu sprawy w instancji odwoławczej. Sąd odwoławczy powinien rzetelnie rozpoznać zarzuty apelacji prokuratora dostrzegając jednocześnie, że zastosowanie zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności w odniesieniu do sprawcy przestępstwa z art. 178 § 4 k.k. jest dopuszczalne jedynie „w szczególnie uzasadnionych wypadkach”.
Sąd ten będzie zatem zobowiązany nie tylko rzetelnie rozpoznać zarzut błędu w ustaleniach faktycznych wskazujący na brak pozytywnej prognozy kryminologicznej w odniesieniu do M.B., ale także zbadać, czy rzeczywiście w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Jeżeli Sąd ten dojdzie do przekonania, że taki wypadek zachodzi i zdecyduje się na zastosowanie instytucji probacyjnej z art. 69 k.k., to będzie zobowiązany powołać także art. 69 § 4 k.k. w podstawie prawnej zastosowania tego środka probacyjnego.Oczywiście zasadny jest również zarzut drugi kasacji.
M.B. wymierzono karę roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 4 lata. Tymczasem, zgodnie z art. 70 § 1 k.k., zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku. W stosunku do M.B. nie było możliwe orzeczenie dłuższego okresu próby, o którym mowa w art. 70 § 2 k.k., bądź w art. 60 § 5 k.k. W myśl art. 70 § 2 k.k. w wypadku zawieszenia wykonania kary wobec sprawcy młodocianego oraz sprawcy, który popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, okres próby wynosi od 2 do 5 lat.
Natomiast przepis art. 60 § 5 k.k. normuje sposób nadzwyczajnego złagodzenia kary w wypadkach określonych w art. 60 § 3 i 4 k.k. i przewiduje możliwość warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności do lat 5 na okres wynoszący do 10 lat, jeżeli sąd uzna, że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni ponownie przestępstwa. Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w tej sprawie. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II KK 199/17, obraza art. 70 § 1 k.k. z natury rzeczy jest rażącym naruszeniem prawa.
Wpływ tego uchybienia na treść wyroku jest ewidentny, bowiem w następstwie tego uchybienia dochodzi do warunkowego zawieszenia wykonania kary orzeczonej wobec oskarżonego na okres próby przekraczający górną granicę zakreśloną w ustawie.W apelacji prokurator nie podniósł zarzutu dotyczącego zbyt długiego okresu próby. Jednakże Sąd odwoławczy miał możliwość korekty wyroku w tym zakresie w trybie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 434 § 2 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. Zgodnie z art. 434 § 2 k.p.k. środek odwoławczy wniesiony na niekorzyść oskarżonego może spowodować orzeczenie także na korzyść oskarżonego, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 440 k.p.k.
Niewątpliwie orzeczenie dłuższego niż przewidziany w ustawie okresu próby powoduje, że orzeczenie jest rażąco niesprawiedliwie, a korekta tego okresu – jego skrócenie, tak aby odpowiadał warunkom wskazanym w art. 70 § 1 k.k. – byłaby działaniem na korzyść oskarżonego. Sąd odwoławczy, zgodnie z art. 433 § 1 k.p.k., powinien zatem rozpoznać sprawę w zakresie szerszym niż wynikający z treści zarzutu.Ponownie rozpoznając sprawę w instancji odwoławczej w zakresie rozstrzygnięcia o karze, Sąd Okręgowy w Katowicach rzetelnie rozpozna apelacje prokuratora wniesiona na niekorzyść oskarżonego i prawidłowo zastosuje instytucje prawa karnego materialnego, uwzględniając uwagi poczynione w tym uzasadnieniu.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.