Supreme Court dismisses appeal for non-attendance of one defense lawyer as not violating mandatory defense rights.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeals filed by two defendants convicted of crimes under Article 231 of the Criminal Code. The defense argued that the trial was invalid because one of their appointed lawyers, Adw. R. O., was not physically present despite being listed in the protocol. The court ruled that the absence of a single defense lawyer does not constitute a violation of mandatory defense rights unless no lawyer attended or statutory conditions for mandatory defense were met. Consequently, the cassation was declared obviously groundless, and the defendants were ordered to bear the court costs.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.; Art. 79 § 1, 2 k.p.k.; Art. 80 k.p.k.: The absence of one of two appointed defense lawyers does not constitute a violation of mandatory defense rights under Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. unless no lawyer attended the proceedings or statutory conditions for mandatory defense were met.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 489/22 POSTANOWIENIE Dnia 23 stycznia 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniuw dniu 23 stycznia 2023 r., sprawy I. D. i I. K., skazanych z art. 231 § 2 k.k. i in.,z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanychod wyroku Sądu Okręgowego w Olsztyniez dnia 9 maja 2022 r., sygn. akt VII Ka 50/22zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Olsztyniez dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt II K 4/21, p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację obu skazanych jako oczywiście bezzasadną;
2. obciążyć skazane I. D. i I. K. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego w częściach na nie przypadających.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt II K 4/21 uznał I. D. za winną popełnienia trzech przestępstw z art. 231 § 2 k.k. (w tym dwóch kwalifikowanych w zw. z art. 12 k.k.), a I. K. jednego przestępstwa z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 21 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Jednocześnie wymierzył:- I. D.: za każde z przestępstw kary 1 roku pozbawienia wolności i grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych po 100 zł każda, a w konsekwencji karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby i grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych po 100 zł każda, z zaliczeniem na jej poczet okresu zatrzymania, a także zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych w organach państwowych i samorządowych na okres 3 lat;- I.
K.: karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby i grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych po 50 zł każda, z zaliczeniem na jej poczet okresu zatrzymania, a także zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych w organach państwowych i samorządowych na okres 2 lat.Wyrok zawierał również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów sądowych. Od powyższego orzeczenia apelacje wywiedli obrońcy I. D. i I. K., tj. adw. M. Ł., adw. R. O. i adw. K. P., zarzucając szereg naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego, błędy w ustaleniach faktycznych i rażącą niewspółmierność orzeczonych kar.
Jeden z zarzutów dotyczył obrazy przepisu art. 117 k.p.k. poprzez niezawiadomienie obrońcy – adw. R. O. o terminach rozprawy i czynnościach postępowania sądowego, przy jednoczesnym stwierdzeniu w protokole z rozpraw jego obecności na rozprawie (przy czym nie było go fizycznie w sądzie, ani nawet w mieście O.), a także błędnym stwierdzeniu, że podejmował czynności (np. składanie wniosków dowodowych) w toku rozprawy, co spowodowało niedopuszczalność przeprowadzenia rozprawy oraz naruszenie prawa do obrony I. D. i I. K.. Wyrok zaskarżył także prokurator podnosząc zarzuty obrazy prawa materialnego i rażącej niewspółmierności kary i środka karnego.
Wyrokiem z dnia 9 maja 2022 r., sygn. akt VII Ka 50/22, Sąd Okręgowy w Olsztynie zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:- uchylił rozstrzygnięcie dotyczące orzeczonych wobec I. D. kar łącznych pozbawienia wolności i grzywny, - ustalił, że przypisane jej przestępstwa stanowiły ciąg określony w art. 91 § 1 k.k. i za to orzekł wobec niej jedną karę pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku i 6 miesięcy,- na podstawie art. 71 § 1 k.k. orzekł wobec ww. jedną karę 200 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 100 zł zamiast jednostkowych kar grzywien orzeczonych za poszczególne przestępstwa, - w miejsce powołanej podstawy prawnej orzeczonej grzywny wobec I.
K. z art. 33 § 2 k.k. przyjął przepis art. 71 § 1 k.k.,- podstawę prawną rozstrzygnięcia o środku karnym wobec I. D. uzupełnił o przepis art. 91 §1 k.k.;- zmienił orzeczenie w przedmiocie kosztów sądowych,W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Kasację od powyższego wyroku na korzyść I. D. i I. K. złożył ich obrońca – adw. M. Ł., podnosząc zarzuty:1.obrazy art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 117 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., poprzez dokonanie zmiany wyroku sądu pierwszej instancji, a nie jego uchylenie w sytuacji, gdy w toku procesu przed sądem pierwszej instancji doszło do naruszenia prawa do obrony oskarżonych, poprzez pozbawienie jednego z obrońców udziału w procesie i pozbawienia go możności podejmowania działań w sprawie;2.inne niż wymienione w art. 439 § 1 k.p.k. rażące naruszenie prawa, skutkujące oczywiście niesłusznym skazaniem oskarżonych, polegające na naruszeniu przepisu prawa materialnego dotyczącego kwalifikacji prawnej czynu, tj. art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j.
Dz.U. z 2019 r., poz. 1282; zm. Dz.U. z 2021 r., poz. 1834 - dalej „u.p.s”) poprzez jego błędne zastosowanie i przypisanie oskarżonym odpowiedzialności za przestępstwo nadużycia funkcji w sytuacji niewypełnienia przez nie znamienia czynu zabronionego, tj. znamienia przekroczenia uprawnień lub nie dopełnienia obowiązków, bowiem art. 11 ust. u.p.s. jest przepisem o charakterze ogólnym (programowym, instrukcyjnym) i nie zawiera normy kompetencyjnej, z której wynikałby skonkretyzowany obowiązek zachowania, w konsekwencji czego brak jest wskazania, jakich konkretnych obowiązków nie dopełniły oskarżone.W efekcie skarżący wniósł o uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Olsztynie.
Prokurator w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., co umożliwiało jej oddalenie na posiedzeniu bez udziału stron. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 535 § 1 k.p.k. ten nadzwyczajny środek zaskarżenia może być wniesiony wyłącznie z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.
Zasadą przy tym jest, że strona postępowania może wnieść kasację na korzyść wyłącznie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 523 § 2 k.p.k.). Celem tego uregulowania jest ograniczenie wpływu do Sądu Najwyższego spraw, które nie są na tyle poważne, aby uruchamiać w ich przypadku kontrolę o charakterze nadzwyczajnym. Ustawodawca przewidział jednak, że ograniczenie to nie będzie dotyczyło sytuacji, gdy strona postępowania kasację opiera na tzw. bezwzględnej przyczynie odwoławczej wskazanej w art. 439 k.p.k. (art. 535 § 4 pkt 1 k.p.k.).
Ranga tego rodzaju uchybień o fundamentalnym znaczeniu powoduje bowiem, że wyrok taki nie może się ostać niezależnie od tego jaka kara została orzeczona. W przedmiotowej sprawie I. D. i I. K. zostały skazane na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Zatem kasacja obrońcy ww. mogła być rozpatrywana jedynie w zakresie, w jakim podnosiła wystąpienie uchybień, stanowiących bezwzględne przyczyny odwoławcze. Inne rozumienie reguły z art. 523 § 2 i 4 k.p.k. powodowałoby konieczność rozpoznawania każdego zarzutu kasacyjnego, o ile w kasacji znalazł się także, choćby oczywiście bezzasadny, zarzut uchybienia wymienionego w art. 439 k.p.k.
Prowadziłoby to do obejścia ograniczenia z art. 523 § 2 k.p.k. i wnoszenia kasacji także w sprawach, w których oskarżeni skazani zostali na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania lub karę inną aniżeli kara pozbawienia wolności. Mając powyższe na uwadze drugi z zarzutów podniesionych w kasacji, dotyczący rażącego naruszenia prawa materialnego, nie mógł w ogóle podlegać rozpoznaniu (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 13 października 2010 r., IV KK 214/10, OSNwSK 2010, nr 1, poz. 1927).Jedynym dopuszczalnym i podlegającym rozpoznaniu zarzutem jest w związku z tym wyłącznie ten sformułowany w punkcie pierwszym.
Zgodnie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. wyrok podlega uchyleniu, jeśli oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w wypadkach określonych w art. 79 § 1 i 2 oraz art. 80 lub obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. Jak słusznie zauważył prokurator w odpowiedzi na kasację, w niniejszej sprawie nie tylko nie zachodziły przesłanki do obrony obligatoryjnej, wskazane w ww. przepisach, lecz także na żadnym etapie postępowania pierwszoinstancyjnego sąd nie uznał, aby udział obrońców I.
D. i I. K. był obowiązkowy. Już chociażby z tych powodów nie może być mowy o naruszeniu przepisu art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., który ma charakter wyjątkowy i zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae nie może być interpretowany rozszerzająco. Niezależnie od tego w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym brak udziału w rozprawie jednego z dwóch ustanowionych obrońców nie stanowi – z reguły – uchybienia o randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
Takie uchybienie wystąpiłoby jedynie wówczas, gdyby w rozprawie nie brał udziału żaden z ustanowionych obrońców (por. wyrok SN z dnia 14 listopada 2013 r., II KK 154/13, OSNKW 2014, nr 3, poz. 27). Natomiast gdyby wcześniej sąd wiedział od obrońców o podziale zadań między nimi, można byłoby rozważać, czy w zakresie obrony przyjętym przez tego z nich, który nie wykonuje jej w sytuacji wskazanej w art. 79 § 1 i 2 k.p.k. oraz w art. 80 k.p.k., oskarżony nie miał obrońcy w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 10 zd. pierwsze k.p.k. (vide wyrok SN z dnia 1 kwietnia 2005 r., V KK 346/04, LEX nr 148226).
W niniejszej sprawie jak wskazano nie zachodziły przesłanki obrony obligatoryjnej, a ponadto brak było jakichkolwiek sygnałów o podziale zadań między obrońców. Co więcej, jak słusznie zwrócił uwagę sąd ad quem, adw. R. O. praktycznie nie angażował się w obronę I. D. i I. K. na etapie pierwszoinstancyjnym.Obrońcy skazanych zdaje się mieli pełną świadomość, że sygnalizowane przez nich nieprawidłowości związane z niezawiadamianiem adw. R. O. stanowią inne niż wskazane w art. 439 k.p.k. rażące naruszenie prawa, albowiem w apelacji kwalifikowali je właśnie jako obrazę przepisów prawa procesowego, tj. art. 117 k.p.k., która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia.
Na taką wykładnię przepisów wskazują także orzeczenia cytowane przez skarżącego w samej kasacji. Tymczasem jak wskazano wyżej, tego rodzaju zarzut nie może być podnoszony w kasacji od wyroku skazującego na karę inną niż bezwzględnego pozbawienia wolności. Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia, kosztami postępowania kasacyjnego obciążając skazane I. D. i I. K. w częściach na nie przypadających, zgodnie z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 633 k.p.k.