Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV KK 459/08 Generato dall'IA

Supreme Court quashes criminal penalty for false statements where no legal basis existed for warning under social aid law.

Numero d'incarto IV KK 459/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland quashed the lower court's conviction of Barbara W. for making false statements to obtain social aid. The defendant argued that the prosecutor lacked statutory authority to warn her of criminal liability under the relevant social assistance law. The court held that only an act of parliament can create such a warning power, not a ministerial regulation, and that the defendant's omission did not actually harm the protected legal interest of the aid decision.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 233 § 6 k.k.; Art. 75 § 2 k.p.a.: A warning of criminal liability for false statements must stem from the statute governing the proceedings; a ministerial regulation cannot create this authority, and a lack of actual harm to the protected legal interest precludes criminal liability.

Parole chiave

Generato dall'IA
false statements criminal liability statutory authority requirement ministerial regulation invalidity social aid proceedings legal interest protection acquittal due to lack of harm procedural warning power

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 233 § 6 k.k.
Upoważnienie do uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o którym mowa w art. 233 § 6 k.k., musi wynikać z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie, zatem takiego upoważnienia nie może kreować akt rangi podustawowej, jakim jest
Art. 12 k.k.
z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 18 maja
Art. 335 § 1 k.p.k.
wyrokiem z dnia 12 lutego 2008 r., po uwzględnieniu wniosku prokuratora, złożonego w trybie art. 335 § 1 k.p.k., o wymierzenie
Art. 343 § 7 k.p.k.
Obywatelskich, zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego procesowego, to jest art. 343 § 7 k.p.k. w zw.
Art. 75 § 2 k.p.a.
Uprawnienie to nie wynikało również z art. 75 § 2 k.p.a., określającego,
Art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
o ochronie roślin, art. 17 ust.
Art. 1 § 2 k.k.
niższej wysokości, to zachowanie oskarżonej należałoby oceniać przez pryzmat art. 1 § 2 k.k. Nieodzowne byłoby rozważenie, czy rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiar wyrządzonej szkody oraz sposób i okoliczności
Art. 115 § 2 k.k.
popełnienia czynu, jak również inne okoliczności wskazane w art. 115 § 2
Art. 537 § 2 k.p.k.
Dlatego na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. uchylono zaskarżony wyrok i uniewinniono oskarżoną.
art. 233 § 6 k.k
Upoważnienie do uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o którym mowa w art. 233 § 6 k.k., musi wynikać z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie, zatem takiego upoważnienia nie może kreować akt rangi podustawowej, jakim jest

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III KK 133/06
2539; 3 sierpnia 2006 r., III KK 133/06, OSNKW–R 2006, poz.
III KK 245/08
1535; z 11 lutego 2009 r., III KK 245/08, Lex 486189 oraz postanowienia z
V KK 168/03
Court held false testimony in administrative proceedings under a regulation, not an act, does not constitute perjury. Dismissed appeal. False testimony in administrative proceedings under a regulation, not an act, does not constitute perjury. Dismissed appeal.
V KK 312/08
r., V KK 312/08, Lex nr 486536, a także uchwała z dnia 19 sierpnia 1999 r., I

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

WYROK Z DNIA 18 MAJA 2009 R.

IV KK 459/08

1. Upoważnienie do uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o którym mowa w art. 233 § 6 k.k., musi wynikać z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie, zatem takiego upoważnienia nie może kreować akt rangi podustawowej, jakim jest

rozporządzenie ministra.

2. Artykuł 75 § 2 k.p.a. ma zastosowanie – to jest stwarza uprawnienie

dla organu administracji państwowej do uprzedzenia o odpowiedzialności

karnej za fałszywe zeznanie (oświadczenie) – wtedy, gdy strona dąży do tego, aby jej zeznanie (oświadczenie) zastąpiło zaświadczenie organu.

Przewodniczący: sędzia SN J. Matras.

Sędziowie SN: D. Rysińska, K. Cesarz (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: M Wilkosz-Śliwa.

Sąd Najwyższy w sprawie Barbary W., skazanej z art. 233 § 6 k.k. w

zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 18 maja

2009 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku

Sądu Rejonowego – Sądu Grodzkiego w O. z dnia 12lutego 2008 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i u n i e w i n n i ł oskarżoną od zarzucanego

jej czynu (...).

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 12 lutego 2008 r., po uwzględnieniu wniosku prokuratora, złożonego w trybie art. 335 § 1 k.p.k., o wymierzenie

Barbarze W. uzgodnionej z nią kary, uznał oskarżoną za winną zarzucanego

jej czynu, zakwalifikowanego z art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 12 k.k., opisanego

w ten sposób, że „w okresie od 3 stycznia do 13 sierpnia 2007 r. w O., w

krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, będąc

uprzedzona o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, w celu uzyskania pomocy finansowej z Ośrodka Pomocy Społecznej w O. złożyła cztery

fałszywe oświadczenia o stanie majątkowym, w których zataiła fakt otrzymywania przez nią za pośrednictwem komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. alimentów na jej dzieci”, i za to na podstawie art. 233 § 1 i 6 k.k.

w zw. z art. 37 k.k. wymierzył oskarżonej karę 5 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 k.k. i 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres próby 2 lat, po czym zwolnił oskarżoną od kosztów

sądowych.

Uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone, wobec braku wniosku w

tym przedmiocie i apelacji, toteż orzeczenie uprawomocniło się z dniem 20

lutego 2008 r.

Kasację od tego wyroku na korzyść Barbary W. złożył Rzecznik Praw

Obywatelskich, zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego procesowego, to jest art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art.

335 § 1 k.p.k. poprzez uznanie, iż okoliczności popełnienia przez Barbarę W.

zarzucanego jej występku z art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z

art. 12 k.k. nie budzą wątpliwości i w efekcie wydanie w stosunku do niej wyroku skazującego na posiedzeniu bez przeprowadzenia rozprawy, podczas

gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał na poważne

wątpliwości, czy istniał przepis ustawy pozwalającej Ośrodkowi Pomocy Społecznej na odbieranie oświadczeń o stanie majątkowym pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 233 § 6 k.k., co powinno

skutkować nieuwzględnieniem wniosku prokuratora i rozpoznaniem sprawy

na rozprawie”, a następnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej od popełnienia przypisanego jej czynu, ponieważ skazanie jest oczywiście niesłuszne (art. 537 § 2 in fine k.p.k.).

Prokurator Prokuratury Krajowej na rozprawie kasacyjnej przyłączył się

do skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzut rażącego naruszenia art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1

k.p.k., które miało istotny wpływ na treść wyroku, okazał się słuszny. W przewidzianym w tych przepisach trybie postępowania może zapaść jedynie wyrok skazujący. Dyspozycja art. 343 § 7 k.p.k. stanowi, że jeżeli nie zachodzą

podstawy do uwzględnienia wniosku o skazanie oskarżonego (bez rozprawy),

to sąd kieruje sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych. Tak postąpiłby

Sąd Rejonowy, gdyby dostrzegł, że nie wystąpiła przesłanka do skazania

oskarżonej w postaci wypełnienia przez nią wszystkich znamion zarzucanego

jej czynu.

W myśl art. 233 § 6 k.k. sprawca odpowiada za podanie nieprawdy lub

zatajenie prawdy w oświadczeniu, które ma służyć za dowód w postępowaniu

(innym niż sądowe) prowadzonym na podstawie ustawy, jeżeli przyjmujący

oświadczenie działając w zakresie swoich uprawnień, nadanych przez tę

ustawę, uprzedził oświadczającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe

oświadczenie.

Oskarżona ubiegała się o zasiłki przyznawane na podstawie ustawy z

dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2008 r. Nr 115, poz. 728

ze zm., dalej – u.p.s.). Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z

pomocy społecznej unormowane jest wyczerpująco w art. 100 – 109 rozdzia-

łu 7. tej ustawy. Przepisy te stanowią lex specialis w stosunku do postępowania prowadzonego na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego

(J. Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007,

s. 84). Tylko przyznanie świadczenia następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 1 u.p.s.).

W tym szczególnym postępowaniu rozstrzygnięcie wniosku o zasiłek

poprzedzone jest rodzinnym wywiadem środowiskowym, przeprowadzanym

przez pracownika socjalnego, który może domagać się od osoby ubiegającej

się o pomoc, złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (art.

107 ust. 5 u.p.s.). Ustawa o pomocy społecznej nie nadała, w szczególności

w rozdziale 7., pracownikowi socjalnemu uprawnienia do uprzedzenia

oświadczającego o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Delegacja udzielona ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia

społecznego w art. 107 ust. 6 u.p.s., który w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672) określił wzór

„oświadczenia o stanie majątkowym” i zawarł w nim, pod rubrykami wypełnianymi przez osobę ubiegającą się o zasiłek, sformułowanie: „Oświadczam,

że znana mi jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności

karnej za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy”, nie czyni zatem zadość

wymogowi przewidzianemu w § 2 art. 233 k.k., który w myśl § 6 tego przepisu

stosuje się odpowiednio do składającego oświadczenie. Upoważnienie do

uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia musi wynikać z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie. Takiego uprawnienia nie kreuje akt rangi podustawowej, jakim jest rozporządzenie ministra. Pogląd ten jest konsekwentnie prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki z dnia: 25 lutego 1994 r., WR 20/94,

OSNKW 1994, z. 5-6, poz. 33; 20 grudnia 2005 r., WA 34/05, OSNKW–R

2005, poz. 2539; 3 sierpnia 2006 r., III KK 133/06, OSNKW–R 2006, poz.

1535; z 11 lutego 2009 r., III KK 245/08, Lex 486189 oraz postanowienia z

dnia: 2 lutego 2004, V KK 168/03, OSNKW 2004, z. 3, poz. 29 i 2 lutego 2009

r., V KK 312/08, Lex nr 486536, a także uchwała z dnia 19 sierpnia 1999 r., I

KZP 22/99, OSNKW 1999, z. 9-10, poz. 51). Nawet więc, gdyby przyjąć , że

zacytowana formuła spełnia wymóg takiego uprzedzenia, co jest wysoce

wątpliwe w świetle pominięcia w niej zaznajomienia z § 6 art. 233 k.k., a

przede wszystkim – frazy o uprzedzeniu oświadczającego o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, to w składzie przedmiotowych znamion czynu brakło ustawowego uprawnienia pracownika socjalnego

do takiego uprzedzenia.

Uprawnienie to nie wynikało również z art. 75 § 2 k.p.a., określającego,

że jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych

faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji państwowej odbiera od strony, na jej wniosek,

oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania.

Chociaż art. 14 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio Kodeks postępowania

administracyjnego, to zarazem dodaje, iż czyni się tak, jeżeli ustawa o pomocy społecznej nie stanowi inaczej. Jak wspomniano wyżej, postępowanie w

sprawie przyznania świadczeń na podstawie tej ustawy jest unormowane autonomicznie (wobec k.p.a.) i kompletnie. Takie stanowisko zapewne legło u

podstaw zawarcia we wzorze oświadczenia o stanie majątkowym cytowanego powyżej sformułowania o znajomości przez oświadczającego treści art.

233 § 1 k.k. Inaczej wystarczyłoby przywołanie w treści oświadczenia przepisu art. 75 § 2 k.p.a. w zw. z art. 83 § 3 k.p.a., jako podstawy uprzedzenia

wnioskującego o zasiłek przez pracownika socjalnego o odpowiedzialności

karnej za fałszywe oświadczenie. Ponadto, nie da się przejść do porządku

nad faktem, że art. 75 § 2 k.p.a. ma zastosowanie, gdy strona występuje z

inicjatywą poprzestania na jej oświadczeniu, co zwolni ją od obowiązku do-

starczenia zaświadczenia organu administracji, z którym zawiązane jest domniemanie prawdziwości jego treści. Natomiast w postępowaniu toczącym

się na podstawie rozdziału 7 u.p.s., to pracownik socjalny może (czyli nie musi) domagać się od osoby zabiegającej o zasiłek złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. W rezultacie, przepis art. 75 § 2 k.p.a. ma zastosowanie, to jest – stwarza uprawnienie dla organu administracji państwowej do uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, wtedy

gdy strona dąży do tego, aby jej zeznanie zastąpiło zaświadczenie organu.

Natomiast w art. 106 ust. 5 u.p.s. inicjatywa należy do organu i dlatego w

przepisach tej ustawy musiałoby znaleźć się uprawnienie go do uprzedzenia

strony o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, aby

mogła ona odpowiadać za to na podstawie art. 233 § 6 k.k. w zw. z § 2 tego

artykułu. Na marginesie zauważyć należy, że w art. 106 ust. 5 u.p.s. mówi się

o oświadczeniu „o dochodach i stanie majątkowym”. Ustawa różnicuje więc te

kwestie. Wzór oświadczenia i przedmiotowa formuła dotyczy tylko sytuacji

majątkowej. W trzech z czterech oświadczeń majątkowych, wypełnionych i

podpisanych przez oskarżoną, nie ma wzmianki o jej dochodach. Tylko w

ostatnim oświadczeniu z dnia 13 sierpnia 2007 r. podała, że „nie otrzymuje

świadczeń od ojca dzieci”. Skoro w oświadczeniach nie przewidziano rubryki

dotyczącej dochodów, a pracownik socjalny nie żądał ich ujawnienia, to w

trzech wypadkach wykluczyć należałoby, zarzucone oskarżonej, zatajenie

otrzymania alimentów na rzecz dzieci.

Określając zakres stosowania dyspozycji art. 75 § 2 k.p.a. nie można

pomijać, że już po uchwaleniu i wejściu w życie tego przepisu w dniu 24 października 1987 r., w szeregu ustawach przewidziano uprawnienie do uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie (zob. np. art. 32

ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, art. 79 ustawy z dnia

20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, art. 20b ustawy z dnia 20

sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, art. 8 ust. 1 i 10 ust. 1 w

zw. z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, art.

14 b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, art. 26 ust. 5 i

5a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w

spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych ..., art. 52a ust. 4 ustawy z dnia

18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 29 stycznia

2004 r. – Prawo zamówień publicznych, art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, art. 31 ust. 4

ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, art.

4 i 15 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do

alimentów, art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2008 r. o szczególnych rozwiązaniach dla podatników uzyskujących niektóre przychody poza terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej). Słusznie wskazuje się w kasacji i przywołanych

wyżej judykatach Sądu Najwyższego, że gdyby art. 75 § 2 k.p.a. był wystarczającą podstawą do odbierania oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności

karnej, to wszystkie te przepisy należałoby uznać za zbędne, a akty prawne,

w których zostały zamieszczone, za uchwalone z naruszeniem podstawowych zasad techniki prawodawczej, jako zbędne superfluum.

Wreszcie, Sąd Rejonowy a wcześniej prokurator, nie dostrzegł, że zachowanie oskarżonej nie naruszyło dobra prawnego będącego przedmiotem

ochrony w art. 233 § 6 k.k., nawet gdyby przyjąć, że złożyła ona fałszywe

oświadczenie. Dobrem chronionym jest tu wiarygodność ustaleń dokonanych

w postępowaniach przewidzianych na podstawie ustawy (zob. M. Szewczyk

w: A. Zoll red.: Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, Kraków 2006, t.

II, s. 1012 – 1013). Ustalenie, że oskarżonej przysługuje świadczenie z ustawy o pomocy społecznej, nie ucierpiało na skutek zatajenia przez nią otrzymywania w inkryminowanym czasie alimentów. Jej dochody, łącznie z alimentami, były tak niskie, że i tak uprawniały ją (matkę ośmiorga dzieci) do

przyznanych zasiłków. Innymi słowy, zatajenie faktu otrzymywania alimentów

za pośrednictwem komornika, nie miało wpływu na decyzję o przyznaniu

świadczeń z pomocy społecznej. Byłaby ona pozytywna również w razie wiedzy organu pomocowego o alimentach (zob. zeznania G. P.). Jeśli zatem nie

dochodzi do naruszenia dobra prawnego albo do jego zagrożenia, wówczas

nie są realizowane wszystkie znamiona wchodzące w skład struktury przestępstwa, co oznacza sytuację określoną w art. 17 § 1 pkt 2 in princ. k.p.k.

Gdyby zaś na chwilę przyjąć, że jednak dobro chronione zostało w jakimś

stopniu naruszone, bo po uwzględnieniu alimentów przyznano by zasiłki w

niższej wysokości, to zachowanie oskarżonej należałoby oceniać przez pryzmat art. 1 § 2 k.k. Nieodzowne byłoby rozważenie, czy rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiar wyrządzonej szkody oraz sposób i okoliczności

popełnienia czynu, jak również inne okoliczności wskazane w art. 115 § 2

k.k., nie przemawiają jednak za uznaniem, że czyn oskarżonej charakteryzuje

się znikomym stopniem społecznej szkodliwości. W zależności więc od oceny

i etapu jej podjęcia wchodziłoby w rachubę uniewinnienie oskarżonej albo

umorzenie postępowania (art. 17 § 1 pkt 2 lub 3 k.p.k. i art. 414 § 1 k.p.k.). W

każdym razie odpadałaby możliwość skazania jej w trybie art. 335 § 1 k.p.k. i

343 § 1 k.p.k.

Ostatnia rozważana sytuacja pozostaje jednak w kręgu hipotez. Wcześniej wykazano, że oskarżona Barbara W. nie wypełniła wszystkich znamion

czynu z art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 2 k.k. Więc skazanie jej było

oczywiście niesłuszne. Dlatego na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. uchylono zaskarżony wyrok i uniewinniono oskarżoną.