Supreme Court dismisses conviction for tax fraud due to statute of limitations expiry under Art. 101 Criminal Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's conviction for tax fraud, ordering the prosecution to discontinue the proceedings. The defendant was found guilty of two acts of tax fraud, but the prosecution failed to account for the ten-year limitation period applicable to the specific offense charged. The court ruled that the limitation period had expired before the statutory change date, mandating dismissal under Article 17 of the Criminal Procedure Code.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 101 k.k.; Art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.: The Supreme Court held that when a specific offense is charged, the limitation period for that offense governs, and if it has expired prior to the statutory amendment date, the proceedings must be discontinued.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
IV KK 441/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Dziergawka (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Marek MotukSSN Stanisław Stankiewicz w sprawie R. Ł., skazanego z art. 286 § 3 k.k. i inne, po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k., na posiedzeniu w dniu 23 stycznia 2025 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść od wyroku Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt IX K 107/23 1. uchyla pkt I zaskarżonego wyroku i w tym zakresie na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umarza postępowanie;
2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. Marek Motuk Anna Dziergawka Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 24 października 2023 r., w sprawie o sygn. akt IX K 107/23, w punkcie I oskarżonego R. Ł. uznał za winnego popełniania zarzucanego mu czynu zabronionego opisanego w punkcie 1, polegającego na tym, że w dniu 17 grudnia 2002 r. w B. na stacji paliw „R.” działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru zapłaty za pobrany towar w postaci oleju napędowego doprowadził S.C. „R.” do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym na kwotę 53 zł, przyjmując, iż stanowi on wypadek mniejszej wagi, co wyczerpuje ustawowe znamiona występku z art. 286 § 1 w zw. z § 3 k.k. i za to na mocy art. 286 § 3 k.k. w zw. z art. 34 § 1 i § 2 pkt 2 k.k. oraz art. 35 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 czerwca 2010 roku w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę 4 (czterech) miesięcy ograniczenia wolności w postaci obowiązku wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 (trzydziestu) godzin w stosunku miesięcznym.
W punkcie II wyroku sąd oskarżonego R. Ł. uznał za winnego popełniania zarzucanego mu czynu zabronionego opisanego w punkcie 2, polegającego na tym, że w dniu 31 lipca 2003 r. w B., działając z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru zapłaty za pobrany towar w postaci olei samochodowych i płynu do spryskiwaczy doprowadził B. H. - właściciela podmiotu gospodarczego „H.” do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym na kwotę 1986,22 zł, który wyczerpuje ustawowe znamiona występku z art. 286 § 1 k.k. i za to na mocy powołanego przepisu w zw. z art. 34 § 1 i § 2 pkt 2 k.k. oraz art. 35 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 czerwca 2010 roku w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę 11 (jedenastu) miesięcy ograniczenia wolności w postaci obowiązku wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 (trzydziestu) godzin w stosunku miesięcznym.
W punkcie III wyroku, na mocy art. 85 § 1 k.k. oraz art. 86 § 1 i § 3 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 czerwca 2010 roku w zw. z art. 4 § 1 k.k. biorąc za podstawę kary ograniczenia wolności orzeczone w punktach I i II wyroku sąd wymierzył oskarżonemu karę łączną 12 (dwunastu) miesięcy ograniczenia wolności w postaci obowiązku wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 (trzydziestu) godzin w stosunku miesięcznym. Dodatkowo w punkcie IV wyroku, na mocy art. 46 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 czerwca 2010 roku w zw. z art. 4 § 1 k.k. orzeczono środek karny w postaci obowiązku naprawienia wyrządzonych popełnionymi przestępstwami szkód poprzez zapłatę kwoty:- 53 (pięćdziesiąt trzy) złote na rzecz pokrzywdzonej S.C.
„R.” ,- 1.986,22 (jeden tysiąc dziewięćset osiemdziesiąt sześć i 22/100) złotych na rzecz pokrzywdzonego B. H. W wyroku orzeczono także o kosztach sądowych.W sprawie nie wniesiono apelacji i powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 1 listopada 2023 roku (k. 383 akt).Kasację na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego wniósł Prokurator Generalny, który zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. polegające na wydaniu w dniu 24 października 2023 r. wyroku skazującego i uznaniu oskarżonego w punkcie I części dyspozytywnej orzeczenia za winnego popełnienia w dniu 17 grudnia 2002 r., czynu zabronionego wyczerpującego ustawowe znamiona występku z art. 286 § 3 k.k., podczas gdy karalność przypisanego oskarżonemu czynu ustała w dniu 17 grudnia 2012 r., co stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, przewidzianą w dyspozycji art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.Skarżący wniósł o uchylenie punktu I części dyspozytywnej wyroku i umorzenie postępowania karnego w tym zakresie na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, dlatego podlegała rozpoznaniu i uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron, zgodnie z treścią art. 535 § 5 k.p.k. Należy w pełni podzielić zarzut zawarty w kasacji Prokuratora Generalnego o rażącym naruszeniu przez Sąd Rejonowy przepisu prawa procesowego, tj. art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Zasadnie wskazał Prokurator Generalny we wniesionej kasacji, że w przedmiotowej sprawie w zakresie występku z art. 286 § 3 k.k. (pkt I wyroku) nastąpiło przedawnienie karalności tego czynu, bowiem od daty jego popełnienia upłynęło 10 lat.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 101 § 1 pkt 4 k.k. (w brzmieniu obowiązującym w dacie popełnienia czynu, tj. w dniu 17 grudnia 2002 r.) karalność czynów zagrożonych karą nie przekraczającą 3 lat ustawała, gdy od czasu jego popełnienia upłynęło 5 lat. Powyższy termin zgodnie z treścią art. 102 k.k. ulegał wydłużeniu o 5 lat, w przypadku wszczęcia postępowania przeciwko osobie w okresie przewidzianym w art. 101 k.k. Czyn przypisany oskarżonemu w wyroku, popełniony w dniu 17 grudnia 2002 r. i zakwalifikowany z art. 286 § 3 k.k., zagrożony jest karą do 2 lat pozbawienia wolności, a jego przedawnienie następuje z upływem 5 lat (art. 101 § 1 pkt 4 k.p.k.).
W związku z wydaniem postanowienia o przedstawieniu zarzutów w dniu 11 października 2004 r. (k. 35 akt), nastąpiło przedłużenie przedawnienia karalności czynu o 5 lat, zatem przedawnienie ostatecznie nastąpiło w dniu 17 grudnia 2012 r. W tym miejscu zauważyć trzeba, iż pomimo szeregu kolejnych nowelizacji treści art. 101 k.k., termin przedawnienia karalności występków zagrożonych karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat nie uległ zmianie. Z kolei od momentu popełnienia przez oskarżonego przestępstwa oszustwa do wydania zaskarżonego wyroku, przepis art. 102 k.k. przechodził transformacje, które prawidłowo zobrazował w uzasadnieniu kasacji skarżący.
Przepis art. 102 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 sierpnia 2005 r. przewidywał, że jeżeli w okresie przewidzianym w art. 101 k.k. wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność przestępstwa określonego w art. 101 § 1 pkt 1-3 k.k. ustawała z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny (Dz. U. z 2005 r. poz. 1109), mocą której z dniem 3 sierpnia 2005 r. zmieniono treść art. 102 k.k., do czynów popełnionych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej należało stosować przepisy Kodeksu karnego o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.
Z dniem 1 lipca 2015 r. przepis art. 102 k.k. stanowił natomiast, że jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101 k.k., wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa przedawniała się z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Należy odnotować, że wprowadzona ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. nowelizacja, nie zawierała żadnego przepisu przejściowego w zakresie, w jakim uległa zmianie treść omawianego przepisu. Brak przepisu przejściowego wynikał natomiast z charakteru dokonanej zmiany.
Na skutek bowiem nowelizacji art. 102 k.k., dokonanej mocą art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 396), okres przedłużający przedawnienie karalności czynów zabronionych zagrożonych karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata (art. 101 § 1 pkt 1-3 k.k.), przewidziany w art. 102 k.k., w sytuacji wszczęcia postępowania przeciwko osobie w okresie biegu przedawnienia, uległ skróceniu o 5 lat, podczas gdy do pozostałych czynów nie uległ zmianie.Istotna zmiana treści art. 102 k.k., modyfikująca dotychczasowe rozwiązania dotyczące obliczania okresów przedawniania karalności, została dokonana nowelą z 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny (Dz.
U. z 2016 r. poz. 189), która weszła w życie 2 marca 2016 r. Przepis art. 102 k.k. stanowi odtąd, iż wszczęcie postępowania w okresie, o którym mowa w art. 101 k.k., powoduje, że karalność przestępstw określonych w art. 101 § 1 k.k. ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach - z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Stosownie jednak do dyspozycji art. 2 wskazanej noweli, do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu nadane ustawą nowelizującą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.
Oznacza to, że jeśli do dnia zmiany tego przepisu (tj. do dnia 2 marca 2016 r.) nie nastąpiło przedawnienie, kwestię oceny przedawnienia należy oceniać według art. 101 k.k. i art. 102 k.k. - w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania i to niezależnie od tego, czy dla oceny prawnej konkretnego zachowania konieczne jest odwołanie się do reguły kolizyjnej określonej w art. 4 § 1 k.k. (zob. postanowienie SN z dnia 20 października 2020 r., V KK 375/20; wyrok SN z dnia 2 października 2024 r., IV KK 202/24).W przedmiotowej sprawie karalność przypisanego oskarżonemu w wyroku występku z art. 286 § 3 k.k. upłynęła po 10 latach od momentu popełnienia czynu, czyli w dniu 17 grudnia 2012 roku, a zatem przed dniem 2 marca 2016 r.Sąd Rejonowy, zmieniając kwalifikację prawną czynu zarzucanego oskarżonemu z art. 286 § 1 k.k. na typ uprzywilejowany z art. 286 § 3 k.k., nie dostrzegł wynikających stąd konsekwencji prawnych, w zakresie przedawnienia, które obligowały ten sąd, zgodnie z dyspozycją art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., do umorzenia postępowania, co skutkowało uchybieniem stanowiącym bezwzględną przyczynę odwoławczą, określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.Nie ulega wątpliwości, że z punktu widzenia okresów przedawnienia karalności decydujące znaczenie ma czyn przypisany w wyroku, a nie czyn zarzucany w akcie oskarżenia (zob. wyrok SN z dnia 9 listopada 2011 r., IV KK 338/11; wyrok SN z dnia 7 sierpnia 2018 r., IV KK 456/18).Jednocześnie zauważyć należy, na co trafnie wskazał Prokurator Generalny we wniesionej kasacji, że uchylenie orzeczenia zawartego w pkt I zaskarżonego wyroku powoduje, że orzeczenia akcesoryjne zostają automatycznie uchylone i tracą moc.
Zatem nie ma konieczności wydawania dodatkowego rozstrzygnięcia uchylającego w tym zakresie. Powyższe dotyczy nie tylko orzeczenia o karze łącznej (zawartego w punkcie III wyroku), które traci moc ex lege, ale również rozstrzygnięć dotyczących środka karnego polegającego na obowiązku naprawienia szkody na rzecz s.c. „R." (orzeczonego w pkt IV wyroku), a także kosztów procesu (zob. wyrok SN z dnia 21 września 2021 r., IV KK 54/21; postanowienie SN z dnia 8 czerwca 2022 r., I KK 214/22).Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że orzeczenie skazujące oskarżonego w zakresie punktu I zaskarżonego wyroku, obarczone zostało uchybieniem z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., stanowiącym bezwzględną przyczynę odwoławczą.
Sąd Najwyższy był zatem zobligowany do uchylenia wyroku w zaskarzonej części i umorzenia przedmiotowego postępowania w tym zakresie, stosownie do treści art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto o treść art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. [J.J.]r.g. Marek Motuk Anna Dziergawka Stanisław Stankiewicz