Supreme Court quashes fine merger due to loss of accessory character upon execution of suspended prison terms.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's decision to merge fines imposed alongside suspended prison sentences. The defendant argued that once the suspended prison terms were executed, the fines lost their accessory nature and could not be legally combined. The court agreed, ruling that merging these fines violated the Criminal Code because the fines ceased to function as sanctions once the suspended sentences became real.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 71 § 2 k.k.; Art. 85 k.k.: When a fine imposed under Art. 71 § 1 k.k. is merged with prison sentences that are subsequently executed, the fine loses its accessory character and cannot be legally combined with other fines.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 151/20 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 czerwca 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący)SSN Andrzej TomczykSSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)Protokolant Łukasz Biernacki w sprawie K. P.,w przedmiocie wydania wyroku łącznego, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 17 czerwca 2020 r.,kasacji wniesionej na korzyść skazanego przez Prokuratora Generalnego, od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w C. z dnia 24 maja 2014 r., sygn. akt XI K (…), 1. uchyla pkt 3 zaskarżonego wyroku łącznego i na podstawie art. 572 k.p.k. postępowanie w tym zakresie umarza;2. obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
W dniu 24 maja 2014 r. Sąd Rejonowy w C. wydał wobec K. P. wyrok łączny o sygn. akt XI K (…), w którego części opisowej podał, że wyżej wymieniony został skazany prawomocnymi wyrokami:1. Sądu Rejonowego w C. z dnia 30 maja 2007 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k., co do którego na podstawie art. 50 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2013 r., poz. 1247), postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 9 listopada 2013 r. o sygn.
XI Ko (…) zamieniono karę pozbawienia wolności w wymiarze 6 miesięcy na karę 30 dni aresztu;2. Sądu Rejonowego w C. z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt IV K (…), za czyn z art. 280 § 1 k.k., popełniony w dniu 25 lipca 2007 r., na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 5 lat próby, zarządzoną do wykonania prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt XIV Ko (…); postanowieniem Sądu Okręgowego w O. z dnia 29 października 2011 r., sygn. akt Kow (…) skazany został warunkowo przedterminowo zwolniony; postanowieniem Sądu Okręgowego w C. z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt III Kow (…), warunkowe zwolnienie zostało odwołane;3.
Sądu Rejonowego w C. z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt XI K (…), za czyn z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, popełniony w dniu 23 lutego 2012 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat tytułem próby i na karę grzywny, orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k., w wymiarze 30 stawek dziennych, ustalając wymiar jednej stawki na kwotę 10 zł; prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 27 kwietnia 2015 r., sygn. akt XIV Ko (…), zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności;4.
Sądu Rejonowego w C. z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt III K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w zw. art. 11 § 2 k.k., popełniony w dniu 15 września 2010 r., na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 2-letni okres próby i na karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych, ustalając wymiar jednej stawki na kwotę 10 zł; postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt Ko (…), zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności;5. Sądu Rejonowego w C. z dnia 7 sierpnia 2013 r. o sygn.
XI K (…), za czyn z art. 158 § 1 k.k., popełniony w dniu 10 marca 2012 r., na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na 5-letni okres próby i na karę grzywny, orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k., w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł; prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 17 września 2015 r. o sygn. XIV Ko (…) wykonanie kary pozbawienia wolności zostało zarządzone;6. Sądu Rejonowego w C. z dnia 14 stycznia 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, popełniony w dniu 11 maja 2014 r., na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na 2-letni okres próby i na karę grzywny, orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k., w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł;7.
Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 stycznia 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyny z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, popełnione w dniach 3 i 18 września 2014 r. w warunkach ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k., na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na 3-letni okres próby i na karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k.;8. Sądu Rejonowego w C. z dnia 19 lutego 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w dniu 19 sierpnia 2014 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;9.
Sądu Rejonowego w C. z dnia 27 kwietnia 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyny z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełnione w dniach: 5, 15, 20 i 28 sierpnia 2014 r. i 15 września 2014 r. w warunkach ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k., na karę 2 lat pozbawienia wolności i na karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 10 zł oraz za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i art. 12 k.k., popełniony w okresie od 20 sierpnia 2014 r. do 15 września 2014 r., na karę roku pozbawienia wolności i na karę grzywny w wysokości 30 stawek dziennych po 10 zł, z orzeczeniem kar łącznych: 2 lat pozbawienia wolności oraz kary grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 10 zł;10.
Sądu Rejonowego w C. z dnia 28 kwietnia 2015 r. o sygn. XI K (…), za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w okresie pomiędzy majem 2014 r. a 23 lipca 2014 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.W części dyspozytywnej wyroku łącznego Sąd Rejonowy w C.:- na mocy art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.), art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.) i art. 89 § 1a k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k., połączył kary pozbawienia wolności opisane w punktach: trzecim, czwartym i piątym, orzeczone wobec skazanego K.
P. wyrokami Sądu Rejonowego w C. w sprawach o sygn. XI K (…), III K (…) i XI K (…) i wymierzył mu karę łączną 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 1);- na mocy art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.), art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.), art. 89 § 1a k.k. i art. 91 § 2 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k., połączył kary pozbawienia wolności opisane w punktach: szóstym, siódmym, ósmym, dziewiątym i dziesiątym, orzeczone wobec skazanego K. P. wyrokami Sądu Rejonowego w C. w sprawach o sygn.
XI K (…), XI K (…), XI K (…), XI K (…) i XI K (…) i wymierzył mu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności (pkt 2);- na mocy art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.), art. 86 § 1 i 2 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r.) w zw. art. 569 § 1 k.p.k., połączył kary grzywny opisane w punktach szóstym i siódmym, orzeczone wobec skazanego K. P. wyrokami Sądu Rejonowego w C. w sprawach o sygn. XI K (…) i XI K (…) i orzekł karę łączną grzywny w wymiarze 80 stawek dziennych po 10 zł (pkt 3);- na mocy art. 577 k.p.k. zaliczył skazanemu K.
P. na poczet orzeczonych kar łącznych pozbawienia wolności okres zatrzymania w dniu 23 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. XI K (…); okres odbytej w całości kary w sprawie o sygn. XI K (…), zaś w sprawie o sygn. XI K (…) okres odbytej kary od dnia 19 maja 2016 r. do dnia 24 maja 2016 r., a także okresy zatrzymania w sprawach o sygn. XI K (…), XI K (…), w dniach: 29-31 sierpnia 2014 r. oraz 15-17 września 2014 r. (pkt 4);- na mocy art. 572 k.p.k. postępowanie o wydanie wyroku łącznego w pozostałej części umorzył (pkt 5);Sąd Rejonowy stwierdził, że rozstrzygnięcia połączonych wyroków w zakresie nieobjętym wyrokiem łącznym podlegają odrębnemu wykonaniu (pkt 6) i orzekł o kosztach sądowych postępowania.Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 15 czerwca 2016 r.Od tego wyroku kasację na korzyść skazanego wywiódł Prokurator Generalny, zarzucając mu „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 85 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. oraz art. 71 § 2 k.k., polegające na połączeniu jednostkowych kar grzywny orzeczonych wobec skazanego K.
P. na podstawie art. 71 § 1 k.k., na mocy wyroków Sądu Rejonowego w C.: o sygn. XI K (…) z dnia 14 stycznia 2015 r. i o sygn. XI K (…) z dnia 20 stycznia 2015 r. mimo, iż kary te nie podlegały wykonaniu z uwagi na to, iż probacyjne kary pozbawienia wolności, obok których wskazane kary grzywny zostały wymierzone, stały się podstawą orzeczenia w wyroku łącznym kary łącznej pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym”.W związku z podniesionym zarzutem skarżący wniósł o uchylenie wyroku łącznego w zaskarżonej części i umorzenie w tym zakresie postępowania na podstawie art. 572 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.Zasadny jest podniesiony w kasacji zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego tj. art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. i art. 71 § 2 k.k. Zgodnie z art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., warunki do wymierzenia kary łącznej zachodziły w sytuacji, gdy sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu.
Przepis art. 71 § 2 k.k. stanowi, że w razie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, grzywna orzeczona na podstawie art. 71 § 1 k.k. nie podlega wykonaniu, a w sytuacji uprzedniego wykonania tej kary w całości lub w części, kara pozbawienia wolności ulega stosownemu skróceniu.Sąd Rejonowy w C. w pkt 3 wyroku łącznego połączył karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 10 zł, orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 14 stycznia 2015 r. o sygn. XI K (…), oraz grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych po 10 zł, wymierzoną wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 stycznia 2015 r. o sygn.
XI K (…). Wskazane grzywny zostały wymierzone na podstawie art. 71 § 1 k.k., obok kar pozbawienia wolności, których wykonanie Sądy warunkowo zawiesiły. Wymiar kary łącznej grzywny ustalono w wysokości 80 stawek dziennych, przy czym wysokość jednej stawki dziennej określono na kwotę 10 zł.Kluczową kwestią, istotną z punktu widzenia oczywistej zasadności kasacji było to, że jednocześnie w pkt 2 wyroku łącznego Sąd Rejonowy połączył kary bezwzględne orzeczone w sprawach o sygnaturach akt: IX K (…), XI K (…) i XI K (…), z karami pozbawienia wolności, których wykonanie warunkowo zawieszono, a które orzeczono w wymienionych wcześniej sprawach o sygnaturach akt:
XI K (…) i XI K (…). Po połączeniu kar jednostkowych, Sąd wymierzył skazanemu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności.Orzekając w przedmiocie łącznej kary grzywny, Sąd Rejonowy nie wziął pod uwagę charakteru grzywny orzeczonej na podstawie art. 71 § 1 k.k., a mianowicie tego, że posiada ona charakter akcesoryjny i jest ściśle związana z karą pozbawienia wolności orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. W sytuacji zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności grzywna ta nie podlegała wykonaniu. Połączenie w punkcie 2 zaskarżonego wyroku łącznego bezwzględnych kar pozbawienia wolności z karami orzeczonymi z warunkowym zawieszeniem ich wykonania w sprawach XI K (…) i XI K (…) spowodowało, że kara łączna pozbawienia wolności ukształtowana w oparciu o kary bezwzględne jak i zawieszone, stała się karą realnie wykonywaną.
Słusznie argumentuje autor kasacji, że taką sytuację procesową należy utożsamiać z tą, w której dochodzi do zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności. Kara grzywny wymierzona na podstawie art. 71 § 1 k.k. w takim układzie procesowym przestaje być karą orzeczoną obok warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, traci swój akcesoryjny charakter i realnie przestaje funkcjonować jako sankcja, co w konsekwencji uniemożliwia objęcie jej węzłem kary łącznej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2019 r., III KK 48/19).
W świetle powyższych rozważań stwierdzić należało, że Sąd Rejonowy w C., obejmując węzłem kary łącznej grzywny orzeczone wobec K. P. w sprawach o sygn. XI K (…) i XI K (…), rażąco naruszył przepis art. 71 § 2 k.k. Konsekwencją obrazy ww. przepisu było rażące naruszenie art. 85 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., ponieważ wbrew treści tego przepisu połączył kary, które nie podlegały łączeniu, mimo że przestępstwa, za które je orzeczono pozostawały w realnym zbiegu.W tej sytuacji należało uznać oczywistą zasadność rozpoznawanej kasacji i uchylić wyrok w zaskarżonej części (czyli rozstrzygnięcia zawartego punkcie 3 wyroku Sądu Rejonowego) i umorzyć w tym zakresie postępowanie na podstawie art. 572 k.p.k., ponieważ wymierzenie kary łącznej grzywny było bezpodstawne.