Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV KK 100/22 Generato dall'IA

Supreme Court quashes adult criminal conviction for juvenile offense due to lack of legal basis in current law.

Numero d'incarto IV KK 100/22
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower court's conviction and imposed a suspended sentence on the defendant for an act committed as a minor. The prosecution argued the Regional Court correctly applied adult criminal law, but the Court found no statutory basis to punish the defendant as an adult for a non-listed juvenile offense. Consequently, the proceedings were dismissed because the defendant could not be legally prosecuted under current laws for that specific act.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 10 § 1 i 2 k.k.; Art. 13 u.p.n.: The Supreme Court established that there is no legal basis to prosecute and punish an adult for a criminal act committed as a minor unless the act falls within the enumerated list in Art. 10 § 2 of the Criminal Code.

Parole chiave

Generato dall'IA
juvenile offense adult prosecution lack of legal basis Criminal Code Juvenile Justice Act proceedings dismissal statutory gap calciatore professionista

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 10 § 1 i 2 k.k.
zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa, a to art. 10 § 1 i 2 k.k. w zw.
Art. 1 § 1 pkt 2 i art. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich
z art. 1 § 1 pkt 2 i art. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.
Art. 13 u.p.n.
Należy więc zauważyć, że po uchyleniu art. 13 u.p.n. nie ma podstawy prawnej do pociągnięcia do odpowiedzialności i karania według reguł wynikających z Kodeksu karnego osoby dorosłej za czyny karalne popełnione w okresie nieletniości, o ile nie wyczerpują one znamion przestępstw wymienionych w art.
Art. 18 § 1 pkt 2 u.p.n.
1 § 1 pkt 2 tej ustawy.Jak stanowi przepis art. 18 § 1 pkt 2 u.p.n., przeciwko nieletniemu, który dopuścił się czynu karalnego, o którym mowa w art.
Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich i innych ustaw
18 § 1 pkt 2 tej ustawy i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich i innych ustaw (Dz.
art. 535 § 5 k.p.k
w trybie art. 535 § 5 k.p.k., sprawy A.
art. 158 § 1 k.k
G.skazanego z art. 158 § 1 k.k.
art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k
akt II K […], uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
art. 157 § 1 k.k
S., pobił tego pokrzywdzonego, narażając go zarówno na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 157 § 1 k.k., a przemoc tę stosował w celu zmuszenia pokrzywdzonego D.
art. 191 § 1 k.k
i art. 191 § 1 k.k., oskarżony miał ukończone 16 lat, 10 miesięcy i 14 dni.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., V KK 588/21
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., V KK 588/21, LEX nr 3324507; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2018 r., II KK 384/18, LEX nr 2575531).
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2018 r., II KK 384/18
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., V KK 588/21, LEX nr 3324507; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2018 r., II KK 384/18, LEX nr 2575531).
V KK 23/09
wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 25 marca 2009 r., V KK 23/09, LEX nr 491149; 9 marca 2009 r., II KK 32/09, LEX nr 491308; 7 kwietnia 2006 r., III KK 33/06, LEX nr 610608).
II KK 32/09
wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 25 marca 2009 r., V KK 23/09, LEX nr 491149; 9 marca 2009 r., II KK 32/09, LEX nr 491308; 7 kwietnia 2006 r., III KK 33/06, LEX nr 610608).
III KK 33/06
wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 25 marca 2009 r., V KK 23/09, LEX nr 491149; 9 marca 2009 r., II KK 32/09, LEX nr 491308; 7 kwietnia 2006 r., III KK 33/06, LEX nr 610608).
III KK 234/11
III KK 234/11, LEX nr 1044026; 3 września 2015 r., sygn.
V KK 249/15
Supreme Court quashes criminal judgment for minor lacking counsel due to mandatory defense rights violation.
V KK 588/21
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., V KK 588/21, LEX nr 3324507; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2018 r., II KK 384/18, LEX nr 2575531).
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV KK 100/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący)‎SSN Włodzimierz Wróbel‎SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)Protokolant Olga Tyburc - Żelazek po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 11 maja 2022 r. w trybie art. 535 § 5 k.p.k., sprawy A. G.skazanego z art. 158 § 1 k.k. i inne, wskutek kasacji Prokuratora Generalnego wniesionej na korzyść skazanego od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. akt II K […], uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. umarza postępowanie karne wobec A. G., a kosztami postępowania w sprawie obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w R. wyrokiem z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. akt II K […], uznał A. G. za winnego tego, że w dniu 18 stycznia 2018 r. w R. przy ul. M., działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną osobą oraz inną ustaloną osobą nieletnią, poprzez zadawanie uderzeń rękami i nogami po ciele pokrzywdzonego D. S., pobił tego pokrzywdzonego, narażając go zarówno na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 157 § 1 k.k., a przemoc tę stosował w celu zmuszenia pokrzywdzonego D. S. do wypowiadania określonych słów dotyczących drużyny piłkarskiej, przy czym czynu tego dopuścił się działając publicznie, z oczywiście błahego powodu, okazując przez to rażące lekceważenie porządku prawnego, tj. czynu z art. 158 § 1 k.k. i art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. - i za to na podstawie art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k. i art. 11 § 3 k.k., wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności.

Nadto, w oparciu o przepis art. 41a § 1 i § 4 k.k. Sąd orzekł wobec oskarżonego na okres 4 lat zakaz zbliżania się na odległość mniejszą niż 50 metrów do pokrzywdzonego D. S. oraz zakaz kontaktowania się z pokrzywdzonym w jakikolwiek sposób. Na podstawie art. 46 § 2 k.k. w zw. z art. 57a § 2 k.k. zasądził od oskarżonego (solidarnie ze współoskarżonym w tym postępowaniu – M. N.) na rzecz pokrzywdzonego D. S. nawiązkę w kwocie 1.000 zł. Zwolnił również oskarżonego od ponoszenia kosztów postępowania, obciążając nimi Skarb Państwa.Powyższy wyrok w części dotyczącej oskarżonego A.

G. uprawomocnił się bez zaskarżenia w dniu 18 listopada 2020 r. Kasację od tego wyroku wniósł na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. na korzyść skazanego Prokurator Generalny, który na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa, a to art. 10 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 1 § 1 pkt 2 i art. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2018 r., poz. 969 j.t.) oraz art. 13 (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 stycznia 2014 r.) w zw. z art. 18 § 1 pkt 2 tej ustawy i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich i innych ustaw (Dz.

U. z 2013 r., poz. 1165), poprzez skazanie oskarżonego A. G. za czyn z art. 158 § 1 k.k. i art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k. i wymierzenie mu bez nadzwyczajnego złagodzenia kary roku pozbawienia wolności oraz orzeczenie środka kompensacyjnego, pomimo tego, że oskarżony w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu nie ukończył 17 roku życia, a przypisany mu występek nie należy do katalogu przestępstw enumeratywnie wymienionych w art. 10 § 2 k.k., co umożliwiłoby poniesienie przez oskarżonego odpowiedzialności karnej na zasadach określonych w Kodeksie karnym, i jednocześnie brak było w dacie orzekania przez Sąd Rejonowy w R.– z uwagi na uchylenie z dniem 2 stycznia 2014 r. mocą ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz niektórych innych ustaw, art. 13 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz niespełnienie warunków wskazanych w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich i innych ustaw – unormowań umożliwiających w oparciu o przepisy ustawy Kodeks karny, ukaranie A.

G. jako osoby dorosłej po ukończeniu przez niego 18 lat w momencie wszczęcia postępowania in personam oraz 19 lat w dacie orzekania za czyn, który popełnił jako nieletni.Formułując powyższy zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego kasacją wyroku Sądu Rejonowego w R. i umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się zasadna i to w sposób oczywisty, co uzasadniało jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Należy zauważyć, że z przepisu art. 10 § 1 k.k. wynika, iż na zasadach określonych w Kodeksie karnym odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat. Z kolei na podstawie art. 10 § 2 k.k. nieletni może odpowiadać na zasadach określonych w tym kodeksie, jeśli po ukończeniu 15 lat dopuszcza się jednego z czynów zabronionych wymienionych enumeratywnie w tym przepisie, a określonych w art. 134, art. 148 § 1, 2 lub 3, art. 156 § 1 lub 3, art. 163 § 1 lub 3, art. 166, art. 173 § 1 lub 3, art. 197 § 3 lub 4, art. 223 § 2, art. 252 § 1 lub 2 oraz w art. 280, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że osądzenie i skazanie nieletniego oskarżonego jak osoby dorosłej za czyn nienależący do katalogu przestępstw z art. 10 § 2 k.k., a więc wyrok traktujący nieletniego sprawcę jak osobę „dorosłą” w rozumieniu art. 10 § 1 k.k., w rażący sposób narusza art. 10 § 1 k.k. oraz art. 1 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (dalej jako u.p.n. uwaga SN), jeśli sprawcy wymierzono karę przewidzianą w Kodeksie karnym, bowiem za taki czyn powinien on odpowiadać na podstawie regulacji przewidzianych w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 25 marca 2009 r., V KK 23/09, LEX nr 491149; 9 marca 2009 r., II KK 32/09, LEX nr 491308; 7 kwietnia 2006 r., III KK 33/06, LEX nr 610608).

Z dokumentów zawartych w aktach niniejszej sprawy wynika wprost, że A. G. urodził się […] 2001 r. (numer Pesel, dane wynikające z protokołu przesłuchania podejrzanego - k. 89, informacja o osobie z Krajowego Rejestru Karnego - k. 101, 189-191, dane zawarte w akcie oskarżenia - k. 99v). Czyn przypisany zaskarżonym wyrokiem oskarżony popełnił w dniu 18 stycznia 2018 r. Porównanie obu dat prowadzi do wniosku, że w chwili popełnienia zarzuconego, a następnie przypisanego A. G. przestępstwa wyczerpującego ustawowe znamiona występków z art. 158 § 1 k.k. i art. 191 § 1 k.k., oskarżony miał ukończone 16 lat, 10 miesięcy i 14 dni.

Nie mógł więc odpowiadać w tym postępowaniu jako osoba dorosła na zasadach określonych w Kodeksie karnym. Zaznaczyć przy tym należy, że również nie mógł mieć zastosowanie wobec niego tryb przewidziany w art. 10 § 2 k.k., albowiem czyn przypisany oskarżonemu nie należał do kategorii przestępstw wymienionych w tym przepisie. W tej sytuacji na Sądzie Rejonowym w R. ciążył obowiązek rozważenia, czy wobec oskarżonego A. G. należało zastosować przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, zgodnie z normą wyrażoną w art. 1 § 1 pkt 2 tej ustawy.Jak stanowi przepis art. 18 § 1 pkt 2 u.p.n., przeciwko nieletniemu, który dopuścił się czynu karalnego, o którym mowa w art. 1 § 2 pkt 2 lit. a tej ustawy, tj. przestępstwa lub przestępstwa skarbowego i postępowanie przeciwko temu nieletniemu wszczęto po ukończeniu przez niego 18 lat, sądem właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd właściwy według przepisów Kodeksu postępowania karnego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podnosi się, że przepis ten ma charakter jedynie normy procesowej, wskazującej na właściwość sądu rozstrzygającego sprawę, natomiast podstawę prawną rozstrzygnięć o możliwej do orzeczenia wobec takiego sprawcy karze przewidzianej w Kodeksie karnym (a nie - środku wychowawczym, poprawczym czy innym środku przewidzianym w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich czy Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym), stanowi unormowanie art. 13 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich.

Innymi słowy, art. 18 § 1 pkt 2 u.p.n. nie pozbawia sprawcy czynu zabronionego statusu nieletniego w postępowaniu, które - po spełnieniu określonych w tym przepisie warunków - będzie się toczyło przed sądem właściwym według przepisów k.p.k. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 21 września 2011 r., sygn. III KK 234/11, LEX nr 1044026; 3 września 2015 r., sygn. V KK 249/15, LEX nr 1784536).Przepis art. 13 u.p.n. przewidywał wobec nieletniego, który dopuścił się przestępstwa - ale w chwili orzekania ukończył lat 18 i zachodziły podstawy do orzeczenia umieszczenia w zakładzie poprawczym - możliwość wymierzenia kary, gdyby sąd uznał, iż stosowanie środków poprawczych nie byłoby już celowe.

W takim przypadku, wydając wyrok skazujący, sąd zobligowany był zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Przepis ten jednak został uchylony z dniem 2 stycznia 2014 r. z mocy ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1165 - dalej jako ustawa zmieniająca – uwaga SN). Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, do postępowań w sprawach nieletnich wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (z wyłączeniem postępowań wykonawczych), winny być stosowane przepisy dotychczasowe.

Reguła ta jednak nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, skoro czyn A. G. został popełniony już po wejściu w życie przepisów w/w ustawy (w dniu 18 stycznia 2018 r.), zaś postępowanie sądowe prawomocnie zakończono w dniu 10 listopada 2020 r. Należy więc zauważyć, że po uchyleniu art. 13 u.p.n. nie ma podstawy prawnej do pociągnięcia do odpowiedzialności i karania według reguł wynikających z Kodeksu karnego osoby dorosłej za czyny karalne popełnione w okresie nieletniości, o ile nie wyczerpują one znamion przestępstw wymienionych w art. 10 § 2 k.k. Jak już wskazano wcześniej, takiej podstawy nie daje regulacja zawarta w art. 18 § 1 pkt 2 u.p.n., która określa co prawda właściwość sądu w takiej kategorii spraw, jednak pozbawiona normy materialnoprawnej, de facto stała się normą pustą (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., V KK 588/21, LEX nr 3324507; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2018 r., II KK 384/18, LEX nr 2575531).

Słusznie stwierdza skarżący, że Sąd Rejonowy w R. nie był uprawniony do orzeczenia wobec oskarżonego A. G. kary oraz środka kompensacyjnego w oparciu o przepisy prawa karnego materialnego. Zastosowanie wobec niego znajdowały wówczas przepisy materialnoprawne określone w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, zgodnie z którymi wobec nieletniego mogą być stosowane środki wychowawcze oraz środek poprawczy w postaci umieszczenia w zakładzie poprawczym. Podsumowując te uwagi trzeba stwierdzić, że z przyczyn wskazanych powyżej brak było unormowań prawnych umożliwiających ukaranie A.

G. w oparciu o przepisy Kodeksu karnego jako osoby dorosłej po ukończeniu przez niego 18 lat w momencie wszczęcia postępowania in personam oraz 19 lat w dacie orzekania za czyn, który popełnił jako nieletni. W rezultacie, w obecnie obowiązującym stanie prawnym brak jest przepisu umożliwiającego ściganie A. G. za czyn, który popełnił jako nieletni. Skoro jednak Sąd Rejonowy skazał A. G. za w/w czyn i wymierzył mu karę w rozmiarze roku pozbawienia wolności (bez nadzwyczajnego złagodzenia) i orzekł środek kompensacyjny, mimo, że sprawca w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu nie ukończył 17 roku życia, a przypisany mu występek nie należy do katalogu przestępstw enumeratywnie wymienionych w art. 10 § 2 k.k., doszło do rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów art. 10 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 1 § 1 pkt 2 i art. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich,W tej sytuacji Sąd Najwyższy uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na korzyść skazanego, na mocy art. 537 § 2 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w R. i umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.

O kosztach procesu w sprawie orzeczono na podstawie art. 632 ust. 2 k.p.k. i art. 638 k.p.k. a.s.