Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 84/21 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal on adverse possession of land where perpetual use right was declared void ex tunc.

Numero d'incarto IV CSK 84/21
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland rejected the cooperative's cassation appeal regarding the adverse possession of a plot of land. The cooperative argued that adverse possession should apply despite the land's perpetual use right being declared void retroactively due to ownership disputes. The court ruled that adverse possession can only establish a right that already exists, making it impossible to acquire a perpetual use right through adverse possession if the underlying right never validly existed.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 677 § 1 k.c.; Art. 610 k.p.c.: Adverse possession cannot establish a perpetual use right if the right did not previously exist, as one cannot acquire a non-existent right through adverse possession.

Parole chiave

Generato dall'IA
adverse possession perpetual use right void ex tunc cassation appeal Supreme Court property law possession duration prova della proprietà

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 677 § 1 k.c.
w zakresie stwierdzenia, czy art. 677 § 1 (omyłkowo wskazano art.
Art. 610 k.p.c.
667 § 1) w związku z art. 610 k.p.c. stwarza wyjątek od ogólnej zasady wyrażonej w art.
Art. 232 k.c.
Zwrócono również uwagę, że zgodnie z art. 232 k.c. użytkowanie wieczyste nie może obciążać gruntów prywatnych, w związku z czym np.
Art. 3989 § 2 k.c.
W świetle przytoczonych wyżej wypowiedzi Sądu Najwyższego uzasadniona była więc ocena, że powołana przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie została wykazana.Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencj.
art. 610 k.p.c
667 § 1) w związku z art. 610 k.p.c.
art. 321 § 1 k.p.c
art. 3981 § 1 k.p.c
art. 3989 § 1 k.p.c
Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c.
art. 3984 § 2 k.p.c
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c
rozstrzygnięcia, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, Spółdzielnia wskazała przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 84/21 POSTANOWIENIE Dnia 30 grudnia 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Trzaskowski w sprawie z wniosku "S." [...] Spółdzielni Spożywców w S.‎przy uczestnictwie Gminy Miasta S., Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta S., M. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.‎o stwierdzenie zasiedzenia,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 grudnia 2021 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w G.‎z dnia 16 lipca 2020 r., sygn. akt XVI Ca (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 24 lipca 2018 r. Sąd Rejonowy w S.:

1. odrzucił wniosek S. [...] Spółdzielni Spożywców w S.(dalej – „Spółdzielnia”) o stwierdzenie zasiedzenia na jej rzecz działki nr 20, położonej w S., dla której prowadzona jest KW o nr (…)(„działka nr 20”);2. odrzucił wnioski Spółdzielni, Gminy Miasta S. („Gmina”) oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta S. („Skarb Państwa”) o stwierdzenie zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa działki nr 20;3. oddalił wniosek Gminy o stwierdzenie zasiedzenia na jej rzecz działki nr 20;

4. oddalił wnioski o stwierdzenie zasiedzenia w pozostałym zakresie;

5. zasądził od Spółdzielni na rzecz M. spółka z o.o. w S. („Spółka”) kwotę 7217 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania;

6. ustalił, że każda ze stron ponosi pozostałe koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.Na skutek rozpoznania apelacji Spółdzielni postanowieniem z dnia 16 lipca 2020 r. Sąd Okręgowy w G.:1. uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie 2 (drugim) oraz w punkcie 5 (piątym) i 6 (szóstym), zniósł w tym zakresie postępowanie z udziałem Skarbu Państwa i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w S. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego;

2. oddalił apelację w pozostałym zakresie. W skardze kasacyjnej dotyczącej punktu 2 ww. rozstrzygnięcia, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, Spółdzielnia wskazała przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Jej zdaniem, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące możliwości, warunków i okoliczności zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, w szczególności w sytuacji, w której umowa użytkowania wieczystego została ustanowiona w przepisanej prawem formie, była wykonywana w dobrej wierze przez okres przekraczający lat 20, jednak następnie została uznana za nieważną ze skutkiem ex tunc, z uwagi na późniejsze stwierdzenie, że część oddanej w użytkowanie wieczyste nieruchomości (działka nr 20) stanowiła własność prywatną, nie zaś własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego.

Wskazała także na istotne zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów wymagające dokonania wykładni przepisów prawa je regulujących - tj. w zakresie stwierdzenia, czy art. 677 § 1 (omyłkowo wskazano art. 667 § 1) w związku z art. 610 k.p.c. stwarza wyjątek od ogólnej zasady wyrażonej w art. 321 § 1 k.p.c., a zatem czy Sąd rozpoznający sprawę o zasiedzenie jest uprawniony bądź zobligowany do orzekania z urzędu ponad żądanie wniosku i dokonywania stwierdzenia (lub nie) zasiedzenia nieruchomości na rzecz osób, w stosunku do których nie zgłoszono wniosku w tym zakresie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów.

Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.; z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, nie publ.).

Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, nie publ. oraz z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, nie publ.).

Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.

Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, nie publ., z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ., z dnia 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, nie publ., z dnia 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl., z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl., z dnia 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, nie publ., z dnia 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, nie publ., z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, nie publ.).Zagadnienie i wątpliwości przedstawione przez skarżącego nie czynią zadość przedstawionym wymaganiom.

Nie wyjaśnił on w sposób klarowny, jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma sformułowane przezeń zagadnienie prawne dotyczące zastosowania art. 677 § 1 k.p.c. Było to tym bardziej potrzebne, że przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną jest postanowienie Sądu Okręgowego w zakresie oddalającym apelację Spółdzielni, a w części dotyczącej kwestii związania postanowieniem wydanym w uprzednio toczącym się postępowaniu o zasiedzenie (i odrzucenia wniosków o zasiedzenie), rozstrzygnięcie to obejmuje swym zakresem jedynie odrzucenie wniosku samej Spółdzielni o stwierdzenie zasiedzenia na jej rzecz działki nr 20 (punkt 1 postanowienia Sądu Rejonowego).

Przy czym nie budzi wątpliwości i sama skarżąca tego nie podważa, że inicjatorem postępowania w sprawie Sądu Rejonowego w S. o sygn. I Ns (…), zakończonego postanowieniem z dnia 20 marca 2001 r. była ona sama i że złożyła w nim wniosek – który był przedmiotem rozpoznania w tym postępowaniu - o stwierdzenie zasiedzenia na jej rzecz działki nr 20. Postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu wniosku Spółdzielni, Gminy oraz Skarbu Państwa o stwierdzenie zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa działki nr 20 zostało przez Sąd Okręgowy uchylone (punkt 1 postanowienia Sądu Okręgowego).

Wbrew zaś wywodom skarżącego (por. s. 6 skargi kasacyjnej) wniosek o stwierdzenie zasiedzenia działki nr 20 na rzecz Gminy nie został przez Sąd Rejonowy odrzucony, lecz oddalony (punkt 3 postanowienia Sądu Rejonowego), przede wszystkim ze względu na to, że Gmina nie wykazała w żaden sposób, iż władała faktycznie działką nr 20 jako samoistny posiadacz (corpus), jak również nigdy nie miała woli jej posiadania (animus), co czyni jej wniosek bezpodstawnym (por. s. 38-39 oraz 71-72 uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego). Niezależnie od tego, należy zwrócić uwagę, że kwestia, czy sąd rozpoznający sprawę o zasiedzenie jest uprawniony bądź zobligowany do orzekania z urzędu ponad żądanie wniosku i dokonywania stwierdzenia (lub nie) zasiedzenia nieruchomości na rzecz osób, w stosunku do których nie zgłoszono wniosku w tym zakresie, została już wystarczająco wyjaśniona w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2015 r., III CZP 112/14 (OSNC 2015, Nr 13, poz. 675), wskazującej, iż „Stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz osoby wskazanej przez wnioskodawcę lub innego uczestnika postępowania”.

Uchwała ta jest respektowana w późniejszym orzecznictwie, czemu nie sposób skutecznie zaprzeczyć – jak czyni to skarżąca - powołując judykaty wcześniejsze. Orzekające w niniejszej sprawie Sądy meriti uchwały tej w istocie nie kwestionowały, a miały jedynie wzgląd na to, że w postępowaniu w sprawie Sądu Rejonowego w S. o sygn. I Ns (…) oparto się na odmiennym założeniu. Powoływanych przez skarżącą przyczyn kasacyjnych nie wyczerpuje również drugie ze sformułowanych przez nią zagadnień. Należy przypomnieć, że w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1975 r., III CZP 63/75 (OSNCP 1976, nr 12, poz. 259), której nadano moc zasady prawnej, przyjęto dopuszczalność nabycia użytkowania wieczystego przez zasiedzenie biegnące przeciwko poprzedniemu wieczystemu użytkownikowi.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono przy tym stanowisko, że możliwe jest tylko nabycie przez zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego, które już wcześniej skutecznie powstało; prawa nieistniejącego nie można zasiedzieć. Prawo to nie może zatem powstać w drodze zasiedzenia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2016 r., III CZP 57/16, OSNC 2017, nr 5, poz. 51, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2010 r., IV CSK 553/09, niepubl.). Zwrócono również uwagę, że zgodnie z art. 232 k.c. użytkowanie wieczyste nie może obciążać gruntów prywatnych, w związku z czym np. zasiedzenie własności gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste powoduje nie tylko utratę jego własności przez Skarb Państwa albo jednostkę samorządu terytorialnego, lecz także wygaśnięcie ustanowionego na nim użytkowania wieczystego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2016 r., III CZP 57/16), a nadto, ze względu na inny charakter posiadania właścicielskiego i posiadania użytkownika wieczystego, wykluczono możliwość zliczania – dla stwierdzenia upływu terminu zasiedzenia – okresów posiadania w tym charakterze (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 68/08, OSNC 2009, nr 7-8, poz. 109 i z dnia 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 6).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budziło przy tym wątpliwości, że dopuszczenie możliwości zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego oznacza, że w drodze analogii do zasiedzenia tego prawa zastosowanie znajdują przepisy o zasiedzeniu prawa własności nieruchomości (np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2015 r., II CSK 811/14, niepubl. i z dnia 25 stycznia 2017 r., IV CSK 799/15, niepubl.). Skarżąca nie wskazała przepisów prawa, na których tle wyłoniło się - jej zdaniem - formułowane zagadnienie prawne ani nie przedstawiła argumentacji jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącej o istotności tego zagadnienia.

W świetle przytoczonych wyżej wypowiedzi Sądu Najwyższego uzasadniona była więc ocena, że powołana przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie została wykazana.Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencj.