Supreme Court ruled farmer insurance premium payment obligation applies to both statutory and voluntary insured persons.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that the obligation to pay farmer insurance premiums applies to persons covered by the law as well as those covered by application. The dispute arose when a pension decision excluded a widow from mandatory insurance, yet the insurer demanded premiums from her husband for the quarter she received benefits. The court held that the specific provision regarding premium cessation applies to all insured persons regardless of whether their coverage stems from statutory mandate or voluntary application.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 3a ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; The obligation to pay premiums for farmer insurance terminates at the end of the quarter specified in the law for all persons covered by the insurance, whether by statutory mandate or by application.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 8 kwietnia 1999 r.
III ZP 4/99
Przewodniczący SSN: Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Beata Gudowska, Stefania Szymańska.
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony
Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Zdzisława M. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w K. o zapłatę składki po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 8 kwietnia 1999 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 18 grudnia 1998 r.
[...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC
Czy obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie rolników w terminie
określonym treścią art. 3a ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu
społecznym rolników (Dz.U. z 1989 r. Nr 7, poz. 25) dotyczy osób podlegających
temu ubezpieczeniu na mocy ustawy czy tylko na wniosek ?
p o d j ą ł następującą uchwałę:
Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie rolników w terminie
określonym treścią art. 3a ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25) dotyczy osób podlegających temu ubezpieczeniu zarówno na mocy ustawy jak i na
wniosek.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne
sformułowane zostało na tle następującego stanu faktycznego: decyzją z dnia 14
kwietnia 1998 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w
K. przyznała Jolancie M. rentę inwalidzką rolniczą od dnia nabycia prawa do
świadczenia, tj. od 10 marca 1998 r. Decyzją z dnia 23 kwietnia 1998 r. organ rentowy ustalił ustanie obowiązku ubezpieczenia społecznego Jolanty M. z dniem 1 lipca
1998 r. równocześnie ustalając obowiązek opłacenia przez rolnika - jej małżonka
Zdzisława M. składki ubezpieczeniowej za II kwartał 1998 r. Sąd Wojewódzki-Sąd
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem z dnia 29 czerwca 1998 r.
[...], zmienił zaskarżoną decyzję orzekając, że Jolanta M. od dnia 10 marca 1998 r.
jest z mocy ustawy wyłączona z ubezpieczenia wobec czego nie ma obowiązku
opłacenia za nią składki na ubezpieczenie za II kwartał 1998 r. Jako podstawę
prawną rozstrzygnięcia Sąd powołał art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o
ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze
zm.), nazywanej dalej „ustawą”. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaskarżyła ten wyrok apelacją zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędne
zastosowanie art. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i niezastosowanie art. 3a ust. 4 tejże ustawy.
Wątpliwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku dotyczą interpretacji art. 3a ust. 1
i 3a ust. 4 ustawy i wynikają z rozbieżnego orzecznictwa tego Sądu w materii uregulowanej obu przepisami. Organ rentowy traktuje termin ustania obowiązku ubezpieczenia z art. 3a ust. 4 ustawy jako szczególny w stosunku do wynikającego z art.
3a ust. 1. Zdaniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego termin określony w
art. 3a ust. 1 nie może mieć zastosowania w razie nabycia przez rolnika albo domownika uprawnień do renty lub emerytury bez względu na system ubezpieczenia
(zaopatrzenia) z jakiego świadczenia te pochodzą, tj. do sytuacji przewidzianych w
art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 16 ust. 1 i 3 ustawy. Stanowisko organu rentowego budzi
wątpliwości Sądu. Odniesienie art. 3 ust.4 ustawy do ubezpieczenia przymusowego
sprawia bowiem, że decyzja „nabiera charakteru konstytutywnego chociaż jedynie
potwierdza spełnienie z określonym terminem warunków do uzyskania prawa do
świadczeń z ubezpieczenia wobec wystąpienia z tym terminem ryzyka ubezpieczeniowego”. Nadto, przepis ten wprowadza odstępstwo od powszechnych zasad wypłaty świadczeń wynikających z art. 76 i art. 99 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w
zw. z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. W konsekwencji obowiązek opłacania składki istniałby po nabyciu prawa do świadczeń a nawet w okresie ich
pobierania. Uzasadnione przeto byłoby stosowanie 3a ust. 4 ustawy „wyłącznie do
emerytów czy rencistów nabywających uprawnienia do tych świadczeń z tytułu
ubezpieczenia społecznego rolników na ich wniosek. Ograniczenie zakresu stosowania tego przepisu wyłącznie do osób podlegających ubezpieczeniu na wniosek na
podstawie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych w warunkach zbliżonych do
cywilnoprawnej umowy ubezpieczenia uzasadniałoby powołanie przez ustawodawcę
terminu wydania decyzji stwierdzającej nabycie emerytury lub renty”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3a ust. 1 ustawy wynika zasada, że ubezpieczenie ustaje z końcem
kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu.
Przepis ten dotyczy zarówno ubezpieczenia obowiązkowego, jak i dobrowolnego.
Tylko ubezpieczenia dobrowolnego dotyczy ust. 2 art. 3a ustawy, na co jednoznacznie wskazuje użyty w tym przepisie zwrot „ubezpieczenie na wniosek ustaje także”.
Ust. 3 art. 3a dotyczy jedynie ustania ubezpieczenia przymusowego (w okolicznościach uzasadniających objęcie ubezpieczeniem na wniosek). Ust. 4 art. 3a ustawy
określa termin ustania ubezpieczenia w relacji do daty wydania decyzji (ogłoszenia
orzeczenia sądu) w przedmiocie ustalenia prawa ubezpieczonego do emerytury lub
renty. Ze względu na przedmiotowy zakres regulacji należy przyjąć, że jest to przepis
szczególny w stosunku do ust. 1. Ustalenie prawa do emerytury lub renty stanowi
bowiem tylko jedną z okoliczności uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ustalenie prawa do emerytury i renty wyklucza możliwość dalszego ubezpieczenia emerytalno - rentowego, zarówno z ustawy, jak i na wniosek (art. 16 ust. 3), wyłącza przymus ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego, przy
możliwości dobrowolnego ubezpieczenia tego rodzaju z prawem do świadczeń wypadkowych (art. 7 ust. 1 i ust. 3 w związku z art. 8 ust. 3). Przy zastosowaniu gramatyczno - logicznych reguł wykładni jedynie możliwą odpowiedzią na przedstawione
zagadnienie prawne jest odpowiedź zawarta w uchwale.
Sąd Najwyższy zważył nadto:
Uchwała zawiera odpowiedź „wprost” na przedstawione zagadnienie. Nie rozstrzyga istoty problemu (także występującego w rozpoznawanej sprawie) - czy
ubezpieczenie ustaje z upływem kwartału, w którym ubezpieczony nabył prawo do
świadczenia, czy też z upływem kwartału, w którym orzeczono w przedmiocie nabycia prawa.
Obowiązujący od 1 stycznia 1997 r. art. 3a ustawy został dodany przez art. 1
pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 124, poz. 585). Art. 3a ust. 4 w pierwotnej wersji brzmiał:
„Jeżeli ustawa uzależnia ustanie ubezpieczenia od ustalenia prawa ubezpieczonego
do emerytury lub renty, ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym wydano
decyzję lub ogłoszono orzeczenie sądu w przedmiocie ustalenia tego prawa, lecz nie
wcześniej niż z końcem kwartału, w którym ubezpieczony nabył to prawo. Jeżeli
ustalenie prawa do emerytury lub renty nie stało się prawomocne, ubezpieczenie
ulega przywróceniu”. Obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 grudnia
1996 r. o sprostowaniu błędów (Dz.U. Nr 155, poz. 771) pkt 1 lit. b) przepisowi temu
nadano treść: „Jeżeli złożony został wniosek o rentę lub emeryturę, obowiązek
ubezpieczenia ustaje z końcem kwartału, w którym wydana została decyzja o przyznaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż z końcem kwartału, w którym ubezpieczony nabył to prawo”. Zastąpienie zwrotu „Jeżeli ustawa uzależnia ustanie ubezpieczenia od ustalenia prawa ubezpieczonego do emerytury lub renty” zwrotem „Jeżeli złożony został wniosek o rentę lub emeryturę” zasadniczo modyfikuje sens
prawny przepisu. Zmiana ta, wprowadzająca w rzeczywistości odmienną od poprzedniej regulację prawną, przekracza granice sprostowania błędu. W procedurze
pozalegislacyjnej Prezes Rady Ministrów zmienił nie tylko treść przepisu, ale i jego
funkcje. Przepis uprzednio ochronny stał się po „sprostowaniu błędów” fiskalnym.
Przy wykładni art. 3a ustawy okoliczność powyższa powinna być brana pod uwagę.