Supreme Court rules pension increase for dual insured farmers must be added to minimum worker pension.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that a pension increase for farmers must be added to the minimum worker pension. The applicant argued that the increase should not be included, but the court found the lower court's interpretation correct. The decision ensures that dual-insured individuals receive full compensation for their contributions without being disadvantaged by low wages.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 15 ust. 3-3b; Art. 21 ust. 4 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent: The increase for farmers constitutes a sui generis component that must be added to the minimum worker pension to prevent the negation of the law's functional purpose and ensure equality before the law.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 4 lutego 1999 r.
III ZP 38/98
Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Teresa Romer, Stefania
Szymańska (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony
Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Witolda S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych-Oddziałowi w S. o podstawę wymiaru emerytury, po rozpoznaniu na
posiedzeniu jawnym w dniu 4 lutego 1999 r. zagadnienia prawnego przekazanego
przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 listopada 1998 r. [...] do
rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC
Czy zwiększenie świadczenia określonego w art. 15 ust. 3 - 3b ustawy z dnia
17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania
emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) dolicza się na podstawie art. 21 ust. 4 tej ustawy do wysokości przysługującej wnioskodawcy najniższej emerytury ?
podjął następującą uchwałę:
Zwiększenie świadczenia określonego w art. 15 ust. 3 - 3b ustawy z dnia
17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania
emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.)
dolicza się na podstawie art. 21 ust. 4 tej ustawy do wysokości przysługującej
najniższej emerytury.
Uzasadnienie
Przedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:
Wnioskodawca Witold S. zgodnie z decyzją z dnia 6 lipca 1993 r. pobiera
emeryturę na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Do pobieranej
emerytury decyzją z dnia 23 lutego 1995 r. organ rentowy przyznał zwiększenie z
tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za 109 kwartałów - w
kwocie 52,86 zł oraz stwierdził, że wnioskodawca nadal będzie otrzymywał
świadczenie w minimalnej wysokości.
Po rozpoznaniu kolejnego wniosku o wysokość emerytury i przeliczenie podstawy jej wymiaru, decyzją z dnia 5 czerwca 1997 r. organ rentowy wniosek ten załatwił odmownie.
Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji Sąd Wojewódzki wyrokiem z
dnia 29 stycznia 1997 r. zmienił zaskarżoną decyzję i nakazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. wypłacenie wnioskodawcy zwiększenia z tytułu
zbiegu okresów opłacanych składek na ubezpieczenie społeczne rolnicze z okresem
innego ubezpieczenia w pełnej wysokości przy przysługującej najniższej emeryturze
pracowniczej, poczynając od dnia 8 kwietnia 1997 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd
stwierdził, że przyjęcie za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy w uwzględnieniu wniosku z dnia 4 czerwca 1993 r. wynagrodzenia z 4 kolejnych lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 13 lat kalendarzowych, tj. z
lat 1983-1986 jest zgodne z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r.
o rewaloryzacji emerytur i rent... (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Jednak stwierdził,
że organ rentowy błędnie interpretuje stosowanie art. 13 ust. 1 i art. 16 ust. 4 ustawy
o rewaloryzacji „przy zwiększeniu emerytury z tytułu zbiegu okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolnicze na podstawie art. 15 przez dodanie art. 15
ust. 3a, ust. 3b i 3c”.
W apelacji organ rentowy zarzucił naruszenie prawa materialnego przez
błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 13 i art. 16
ustawy o rewaloryzacji przez przyjęcie, że stosowanie powyższych przepisów dotyczy tylko świadczeń przyznawanych na podstawie przepisów wymienionych w art. 1
tej ustawy oraz wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania w całości.
Sąd Apelacyjny zaznaczył, iż przedstawiając zagadnienie prawne miał na
uwadze treść przepisów art. 15 ust. 3a i 3b ustawy o rewaloryzacji, które to przepisy
dają podstawę do przyznania emerytom i rencistom zwiększenia świadczenia za cały
okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zwiększenie to organ
rentowy naliczył wnioskodawcy, lecz doliczył do ustalonej wysokości należnej mu
emerytury, a skoro emerytura ta po doliczeniu zwiększenia jest niższa niż wysokość
najniższej emerytury, uznał, że świadczenie przysługuje mu w najniższej wysokości.
Natomiast stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest odmienne od stanowiska pozwanego organu rentowego.
Prawdą jest - wywiódł dalej Sąd Apelacyjny - że kwoty najniższych emerytur i
rent oblicza się bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art. 21 (zob. art. 16),
tj. dodatku pielęgnacyjnego, kombatanckiego i dla sierot zupełnych. Zwiększenie
świadczenia o kwotę odpowiadającą części składkowej emerytury lub renty rolniczej
obliczonej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jest
niezależne od świadczenia pracowniczego i ma rekompensować „podwójne ubezpieczenie” i dlatego stanowi swego rodzaju odrębny składnik świadczenia, a jako
odrębny składnik świadczenia podlega doliczeniu do najniższej emerytury należnej
wnioskodawcy zgodnie z przepisami. Ustawodawca zamieszczając stwierdzenie w
art. 16 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, że kwoty najniższych emerytur i rent oblicza się
„bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art. 21”, miał niewątpliwie również
na uwadze zwiększenie świadczenia z art. 15 ust. 3-3b. W przepisie art. 21 ust. 4
ustawy o rewaloryzacji ustawodawca bowiem wyraźnie stwierdza, że do emerytur i
rent przysługujących na podstawie przepisów, o których mowa w art. 1, a więc w sytuacji wnioskodawcy do najniższej emerytury, a nie - jak to interpretuje ZUS - przysługuje także zwiększenie wymienione w art. 15 ust. 3-3b, jak to przyjął Sąd pierwszej
instancji w sentencji zaskarżonego wyroku. Praktyka stosowana przez pozwany
organ rentowy uzasadnia przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia
prawnego, bowiem udzielenie odpowiedzi będzie miało wpływ na stosowanie
odpowiedniej praktyki w rozstrzyganiu analogicznych spraw.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Charakter zwiększenia świadczenia określonego w art. 15 ust. 3-3b ustawy z
dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji i cel wprowadzenia tego zwiększenia
zostały już wyjaśnione dokładnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Znalazło to
wyraz, między innymi, w uchwale z dnia 12 stycznia 1995 r., II UZP 24/94
(OSNAPiUS 1995 nr 9, poz. 21), w uzasadnieniu której przedstawiono wyczerpująco
kiedy i dlaczego został wprowadzony dodatek do emerytury i renty z tytułu podwójnego ubezpieczenia, tj. z tytułu podlegania równocześnie ubezpieczeniu pracowniczemu lub z tytułu innej działalności oraz z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego
oraz przejęcie funkcji tego dodatku przez zwiększenie świadczeń emerytalno-rentowych, określonego w art. 15 ust. 3-3b ustawy o rewaloryzacji. Wobec opublikowania
tej uchwały nie występuje potrzeba powtarzania podanej w niej argumentacji
prawnej. Podkreślenia jednakże wymaga, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd
Apelacyjny w uzasadnieniu zagadnienia prawnego, iż zwiększenie świadczenia o
kwotę odpowiadającą części składkowej emerytury lub renty rolniczej obliczonej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest niezależne od
świadczenia pracowniczego i ma rekompensować „podwójne ubezpieczenie”. Konsekwencją tego stanowiska jest kolejne prawidłowe stwierdzenie Sądu Apelacyjnego,
że zwiększenie to stanowi sui generis odrębny składnik świadczenia, a jako taki
składnik podlega on doliczeniu do najniższej emerytury pracowniczej, należnej
zgodnie z przepisami. Sąd Najwyższy w całości podziela to stanowisko. W przeciwnym bowiem razie osoba, która podlegała równocześnie podwójnemu ubezpieczeniu, tj. pracowniczemu lub z tytułu innej działalności oraz ubezpieczeniu społecznemu rolników, opłacając z tego tytułu składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego
Rolników, nie miałaby żadnej rekompensaty, gdyż zwiększenie przewidziane w art.
15 ust. 3-3b ustawy o rewaloryzacji należne z tego tytułu, zostałoby wchłonięte przez
świadczenie emerytalno-rentowe przysługujące z zaopatrzenia emerytalnego pracowników lub z innego ubezpieczenia społecznego, które z uwagi na niskie zarobki
lub dochody może być wypłacane tylko w najniższej wysokości. Uprawnione jest zatem stanowisko, że w takiej sytuacji należy najpierw obliczyć wysokość świadczenia
emerytalno-rentowego przysługującego z zaopatrzenia emerytalnego pracowników
lub innego systemu ubezpieczenia społecznego i w wypadku, gdy jest ono niższe od
świadczenia w najniższej wysokości ustalić jego wysokość na poziomie najniższego
świadczenia, a dopiero następnie doliczyć kwotę zwiększenia określonego w art. 15
ust. 3-3b ustawy o rewaloryzacji. Tylko bowiem w takiej sytuacji osoba, która z mocy
prawa podlegała równocześnie także ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacała
składki, odniesie odpowiednie korzyści. W przeciwnym razie zostałby zniweczony cel
zwiększenia określonego w art. 15 ust. 3-3b ustawy o rewaloryzacji, co byłoby
niezgodne z jego wykładnią funkcjonalną, a także z przepisem art. 21 ust. 4 tejże
ustawy i wręcz prowadziłoby do naruszenia tego ostatniego przepisu.
Dlatego też nie można przeciwko temu stanowisku skutecznie powoływać się
na brzmienie art. 15 ust. 5 ustawy o rewaloryzacji, gdyż jego dosłowne stosowanie
mogłoby doprowadzić do sytuacji, której nie można byłoby zaakceptować, a to z
uwagi na funkcje i cel omawianego zwiększenia. Nie ma podstawy do przypisania
prawodawcy zamiaru pozbawienia tego zwiększenia, stanowiącego w istocie rekompensatę za opłacanie składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników,
takich osób, które osiągały z tytułu równoczesnego zatrudnienia lub innej działalności
niskie zarobki lub dochody. Byłyby one bowiem postawione w niekorzystnej sytuacji
w porównaniu z osobami, które z tytułu równoczesnej pozarolniczej działalności
osiągały zarobki lub dochody uprawniające je co najmniej do świadczeń emerytalnorentowych w najniższej wysokości. Stanowiłoby to naruszenia zasady równości wobec prawa.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy, odpowiadając wprost na przedstawione zagadnienie prawne, podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.