Social Security Court dismisses appeal on sick leave when claimant earns social activity income.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Social Security Court dismissed the Social Security Institution's cassation appeal against a lower court ruling granting sick leave benefits to a claimant. The claimant received a fixed fee for participating in supervisory board meetings of a housing cooperative, which the lower court deemed social activity rather than paid employment. The court held that the existing jurisprudence sufficiently clarifies that such social activities do not constitute paid work under the relevant statute, leaving no need for further interpretation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; Social activities performed by an insured person during sick leave, even if remunerated, do not constitute paid employment and do not preclude the granting of sick leave benefits.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III USK 522/21 POSTANOWIENIE Dnia 25 sierpnia 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania W. S.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L.o zasiłek chorobowy,na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 25 sierpnia 2022 r.,na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L.z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt V Ua […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w L., wyrokiem z dnia 22 czerwca 2021 r., oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w L. od wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 15 stycznia 2021 r., mocą którego zmieniono decyzję organu rentowego z dnia 24 lipca 2019 r. i przyznano W. S. prawo do: świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego oraz ustalono brak obowiązku świadczeniobiorcy zwrotu świadczenia rehabilitacyjnego i zasiłku chorobowego.W sprawie ustalono, że wnioskodawca pełnił w czasie orzeczonej niezdolności do pracy funkcje członka Rady Nadzorczej oraz sekretarza Komisji Rewizyjnej Rady Nadzorczej w Spółdzielni Mieszkaniowej im. […], w L. oraz regularnie uczestniczył w posiedzeniach Spółdzielni i otrzymywał z tego tytułu ryczałt w wysokości 840 zł.
Sądy powszechne ustaliły, że spotkania wspólnoty odbywały się w warunkach, które nie miały negatywnego wpływu na zdrowie ubezpieczonego, a ich częstotliwość oraz przebieg nie były obciążające dla organizmu, co potwierdzili biegli lekarze.W ocenie Sądu Okręgowego, udział ubezpieczonego w posiedzeniach Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej stanowił formę społecznej działalności. Tym samym ubezpieczony nie wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności pracy zarobkowej oraz nie wykorzystywał zwolnienia w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na konieczność usunięcia rozbieżności w orzecznictwie dotyczącym pracy zarobkowej i ujednolicenie wykładni tego pojęcia, a także wyjaśnienia zagadnienia: czy przy ocenie pracy zarobkowej priorytetowe znaczenia ma aktywność zawodowa i realizacja określonych zadań, także dla oceny celowościowej czy też decyduje zarobkowy aspekt działalności.W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik odwołującego się wniósł jedynie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz.1133, dalej jako ustawa zasiłkowa) ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.Przepis ten doczekał się wykładni w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego oraz w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 lutego 2014 r., SK 18/13 (OTK-A 2014 nr 2, poz. 5).
W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej – w zakresie, w jakim stanowi podstawę utraty prawa do zasiłku chorobowego ubezpieczonego, który w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonywał pracę zarobkową, uzyskując wynagrodzenie przekraczające minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę – jest zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny dokonał obszernej i wieloaspektowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, argumentując, że zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy zasiłek przysługuje ubezpieczonemu, który w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego stał się niezdolny do pracy z powodu choroby.
Konstrukcja tego świadczenia wiąże się z wystąpieniem określonego zdarzenia losowego (choroba), które prowadzi do powstania sytuacji chronionej, stanowiącej ryzyko ubezpieczeniowe (niezdolność do pracy). Tak określone zdarzenie ubezpieczenia chorobowego wiąże się z przyznaniem świadczenia wynikającego z czasowego ograniczenia możliwości wykonywania pracy, a tym samym utraty wynagrodzenia z pracy. Istotą ochrony realizowanej w formie zasiłku chorobowego jest przyznanie świadczenia zastępującego zarobki utracone przez ubezpieczonego z powodu niezdolności do pracy.
Z tego względu ustawodawca wyraźnie wyłącza prawo do zasiłku za te okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony zachował prawo do wynagrodzenia (art. 12 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Podstawowa funkcja zasiłku chorobowego jako świadczenia zastępującego utracone (nieuzyskane) wynagrodzenie za pracę ma swoje odzwierciedlenie również w art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z tym przepisem zasiłek chorobowy nie przysługuje w sytuacji, w której osoba niezdolna do pracy ma ustalone prawo do emerytury lub renty, kontynuuje działalność zarobkową, jest uprawniona do innego świadczenia bądź podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Chodzi o takie okoliczności, w których ubezpieczony ma źródło dochodu, a tym samym nie ma konieczności zapewnienia mu ze strony całego społeczeństwa ochrony polegającej na wypłacie zasiłku chorobowego.Ustawodawca uregulował odrębnie sytuacje, w których ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego (art. 17 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej). Wiąże się to zawsze z negatywną oceną jego zachowań. Zalicza się do tych sytuacji między innymi działania ubezpieczonego polegające na wykonywaniu pracy zarobkowej w czasie zwolnienia lekarskiego.
Pracą zarobkową, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, jest każda aktywność ludzka, niezależnie od stosunku prawnego, w ramach której jest realizowana, której skutkiem jest uzyskanie dochodu. Nie ma natomiast znaczenia, czy konkretna praca jest podejmowana w celu zarobkowym, a więc czy osiągnięcie dochodu było głównym motywem jej podjęcia. Spełnienie tej przesłanki było wielokrotnie przedmiotem oceny zarówno ze strony Sądu Najwyższego, jak i sądów powszechnych. W orzecznictwie dominuje podejście przypisujące zarobkowy charakter każdej działalności przynoszącej jakikolwiek dochód.
Nie dotyczy to jedynie sporadycznych, incydentalnych i wymuszonych okolicznościami przejawów aktywności zawodowej (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 5 kwietnia 2005 r., I UK 370/04, OSNP 2005 nr 21, poz. 342; z 12 maja 2005 r., I UK 275/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 59; z 5 października 2005 r., I UK 44/05, OSNP 2006 nr 17-18, poz. 279; z 15 czerwca 2007 r., II UK 223/06, OSNP 2008 nr 15-16, poz. 231).Ustawodawca jednoznacznie uzależnił przyznanie prawa do zasiłku chorobowego zarówno od niezdolności do pracy, jak i od braku posiadania przez ubezpieczonego innych możliwości zarobkowania (np. prawa do wynagrodzenia, ustalonego prawa do emerytury lub renty, uzyskiwania przychodów z prowadzenia działalności gospodarczej).
Zasiłek chorobowy nie jest świadczeniem dodatkowym, ale zastępuje utracone wynagrodzenie, stając się czasowo jedynym źródłem utrzymania ubezpieczonego. Taka konstrukcja ustawowa zasiłku chorobowego wynika zarówno z unormowań określających grono osób uprawnionych, jak również z przepisów ustawy zasiłkowej, przewidujących okoliczności (warunki) pozbawienia prawa do tego świadczenia. Uzyskiwanie dochodów z innego zajęcia zarobkowego, które nie gwarantują nawet minimum życiowego (np. dochodów rzędu 100-200 zł miesięcznie), nie stanowi (nie może stanowić w obecnych warunkach gospodarczych i społecznych) alternatywy dla zasiłku chorobowego w tym znaczeniu, że nie stanowi zastępczego źródła dochodu utraconego przez osobę niezdolną do pracy z powodu choroby, pozwalającego na wypełnienie luki po wynagrodzeniu, którego nie otrzymuje ona z tytułu pracy zarobkowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2021 r., I USKP 12/21, OSNP 2021 nr 12, poz. 139).Artykuł 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nie wprowadza jakichkolwiek kryteriów jego zastosowania odnoszących się do poziomu uzyskiwanych przychodów (dochodów) ubezpieczonego, pobierającego zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy, które mogłyby wyłączać jego zastosowanie.
Odmowa zastosowania tego przepisu pozostawiona jest zatem ocenie sądów rozpoznających konkretne sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Decydujące znaczenie ma bowiem kontekst sytuacyjny (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r., II USKP 163/21, niepublikowany).Na gruncie niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy, analizując materiał dowodowy sprawy, w tym przede wszystkim opinie biegłych sądowych, dokumentację medyczną oraz zeznania zawnioskowanych świadków, doszedł do wniosku, że wnioskodawca wykorzystywał zwolnienie lekarskie w spornym okresie zgodnie z jego celem, a jego udział w posiedzeniach rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej stanowił w okolicznościach niniejszej sprawy formę społecznej działalności.
Mając powyższe na względzie, warto raz jeszcze odnieść się do wyroku Sądu Najwyższego, zgodnie z którym działalność uzasadniona potrzebą środowiskową, społeczną czy publiczną, za którą otrzymuje się wynagrodzenie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, nie jest pracą zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2016 r., II UK 171/15, LEX nr 2368283).W tej sytuacji należy przyjąć, że większość wątpliwości interpretacyjnych dotyczących art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej została wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Skarżący organ rentowy w istocie kwestionuje ocenę materialnoprawną ustalonego (bezspornego) stanu faktycznego, czyli subsumcję, a więc sposób zastosowania normy prawnej, a nie sposób wykładni tego przepisu.Uznając, że ani nie zachodzi potrzeba wykładni art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej w świetle dotychczasowego, bogatego orzecznictwa sądowego, Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Z treści wniosku zgłoszonego w odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wynika, aby pełnomocnik domagał się zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku nieprzyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Żądanie zasądzenia kosztów w postępowaniu kasacyjnym odnosiło się wyłącznie do wydania wyroku oddalającego skargę. Wobec tego koszty odpowiedzi na skargę kasacyjną, w której nie wskazano argumentów dotyczących przyczyn kasacyjnych (art. 3989 § 1 k.p.c.), uzasadniających odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie mogą być uznane - w razie odmowy przyjęcia skargi do rozpoznania - za koszty celowej obrony w rozumieniu art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. [as],