Supreme Court dismissed appeal against election commission's rejection of a dissolved party's financial report.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed Ewa Maria K.'s appeal against the Electoral Commission's rejection of the dissolved 'Dom Ojczysty' party's financial report. The Commission rejected the report because the party had no bank account and funds came from election committee members rather than the party's own account, violating specific financial reporting articles. The Court ruled that filing the report is a necessary legal act for the liquidation process of a party already removed from the register, regardless of its current existence.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 38c ust. 1 ustawy o partiach politycznych; Art. 45 pkt 2 ustawy o partiach politycznych: The submission of a financial report is a necessary legal act for the liquidation of a political party removed from the register, and the party's dissolution does not preclude the obligation to file such reports.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 4 sierpnia 2006 r.
III SW 14/06
Złożenie sprawozdania, o którym mowa w art. 38c ust. 1 ustawy z dnia 27
czerwca 1997 r. o partiach politycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79,
poz. 857 ze zm.), jest czynnością niezbędną do przeprowadzenia likwidacji partii.
Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Krystyna
Bednarczyk, Katarzyna Gonera, Beata Gudowska, Jerzy Kuźniar, Maria Tyszel,
Andrzej Wróbel (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 sierpnia
2006 r. sprawy ze skargi Ewy Marii K. - likwidatora majątku partii Dom Ojczysty na
uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 26 czerwca 2006 r. o odrzuceniu
sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych w 2005 r.
o d d a l i ł skargę.
Uzasadnienie
Państwowa Komisja Wyborcza uchwałą z dnia 26 czerwca 2006 r. w sprawie
sprawozdania partii Dom Ojczysty o źródłach pozyskania środków finansowych w
2005 r. postanowiła odrzucić sprawozdanie partii Dom Ojczysty o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania
oraz o wydatkach poniesionych z Funduszu Wyborczego w 2005 r., z powodu naruszenia art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych
(jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r., Nr 79 poz. 857 ze zm. powoływanej dalej jako
ustawa).
W uzasadnieniu uchwały Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła, między
innymi, że sprawozdanie zostało sporządzone według wzoru określonego w załączniku do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 lutego 2003 r. w sprawie sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych (Dz.U. Nr 33, poz. 269). Par-
tia nie pozyskała w 2005 r. żadnych środków finansowych, nie posiadała w okresie
sprawozdawczym rachunku bankowego.
Partia Dom Ojczysty uczestniczyła w wyborach parlamentarnych przeprowadzonych w dniu 25 września 2005 r. Finansowanie kampanii wyborczej odbywało się
ze środków osób fizycznych wpłaconych na rachunek bankowy Komitetu Wyborczego utworzonego przez partię a nie ze środków partii zgromadzonych na rachunku
Funduszu Wyborczego. Stanowi to - w ocenie Państwowej Komisji Wyborczej - naruszenie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy, co prowadzi do odrzucenia sprawozdania na podstawie art. 38a ust. 2 pkt 5 ustawy.
Ewa Maria K. -likwidator majątku partii Dom Ojczysty w skardze na powyższą
uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Państwowej Komisji Wyborczej „z
powodu nieistnienia partii Dom Ojczysty w czasie podjęcia zaskarżonej uchwały,
przez co przedmiotowa uchwała została wydana bez podstawy prawnej” oraz o przeprowadzenie dowodu z akt rejestrowych partii Dom Ojczysty [...] na okoliczność wykreślenia partii z rejestru partii politycznych oraz rejestracji partii Dom Ojczysty w wyborach do Sejmu i Senatu RP przeprowadzonych we wrześniu 2005 r., mimo wcześniejszego wystąpienia Państwowej Komisji Wyborczej do sądu rejestrowego o likwidację partii i wykreślenie jej z rejestru. Skarżąca jest zdania, że ustawa o partiach
politycznych nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ zaskarżona
uchwała dotyczy i jest skierowana do podmiotu, którego byt prawny ustał (przed
dniem podjęcia uchwały).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z akt sprawy wynika niespornie,
że partia Dom Ojczysty pismem z dnia 30 czerwca 2005 r. zawiadomiła Państwową
Komisję Wyborczą o zamiarze zgłoszenia kandydatów na posłów i senatorów, o powołaniu pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego. Państwowa Komisja Wyborcza w piśmie z dnia 6 lipca 2005 r. potwierdziła złożenie w tym dniu zawiadomienia o zgłoszeniu przez Komitet Wyborczy kandydatów na posłów i senatorów w
wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
zarządzonych na dzień 25 września 2005 r. oraz o powołaniu pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego, któ-
rego dokonał Zarząd Krajowy „Domu Ojczystego”. Następnie, Państwowa Komisja
Wyborcza uchwałą z dnia 7 lipca 2005 r. w sprawie przyjęcia zawiadomienia o zgłoszeniu przez Komitet Wyborczy kandydatów na posłów i senatorów w wyborach do
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych
na dzień 25 września 2005 r. oraz o powołaniu pełnomocnika wyborczego komitetu
wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego, postanowiła przyjąć
zawiadomienie.
Państwowa Komisja Wyborcza na podstawie art. 38c ust. 1 ustawy o partiach
politycznych pismem z dnia 1 sierpnia 2005 r. wniosła do Sądu Okręgowego w Warszawie o wykreślenie wpisu partii politycznej „Dom Ojczysty” z ewidencji partii politycznych. W uzasadnieniu wniosku podniosła między innymi, że partia ta nie złożyła
Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych w 2004 r., co stanowi podstawę do zastosowania postępowania określonego
w art. 38c ust. 1 ustawy. Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 14 listopada 2005 r. [...] wykreślił Dom Ojczysty partię polityczną z siedzibą w L. z ewidencji partii politycznych. Sąd ten postanowieniem z dnia 29 maja 2006 r. postanowił
wyznaczyć likwidatorów majątku wykreślonej partii Dom Ojczysty [...] w osobach Haliny S., Gertrudy S. i Ewy Marii K.
W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy w sytuacji, gdy Państwowa Komisja Wyborcza przyjęła zawiadomienie o zgłoszeniu przez Komitet Wyborczy kandydatów na posłów i senatorów w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do
Senatu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 25 września 2005 r. oraz o
powołaniu pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego, a następnie - jeszcze przed wskazaną wyżej datą wyborów parlamentarnych, tj. dnia 1 sierpnia 2005 r. - wniosła do Sądu Okręgowego w
Warszawie o wykreślenie partii politycznej z ewidencji partii politycznych, które orzeczono postanowieniem Sądu zapadłym po przeprowadzeniu tych wyborów, w których
partia uczestniczyła, wyznaczony postanowieniem Sądu likwidator majątku partii politycznej ma obowiązek przedłożyć Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdanie tej
partii o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i
warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach poniesionych z Funduszu Wyborczego w
2005 r.
Zgodnie z przepisem art. 38c ust. 1 ustawy o partiach politycznych w przypadku niezłożenia przez partię polityczną sprawozdania w terminie określonym w art. 38
ust. 1 Państwowa Komisja Wyborcza występuje do sądu z wnioskiem o wykreślenie
wpisu tej partii z ewidencji. Stosownie zaś do przepisu art. 38 ust. 1 ustawy partia
polityczna składa Państwowej Komisji Wyborczej, nie później niż do 31 marca każdego roku, sprawozdanie o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach poniesionych ze
środków Funduszu Wyborczego w poprzednim roku kalendarzowym. Przewidziany w
tym przepisie termin do składania sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych nie później niż do 31 marca każdego roku ma charakter terminu ustawowego i jego przekroczenie powoduje odrzucenie sprawozdania (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 3 października 2002 r., III SW 24/02, OSNP 2003 nr 4, poz. 92).
Inną konsekwencją naruszenia przez partię polityczną art. 38 ust. 1 ustawy jest,
przewidziane w art. 38c ust. 1, wystąpienie Państwowej Komisji Wyborczej do sądu z
wnioskiem o wykreślenie wpisu tejże partii z ewidencji. Złożenie takiego wniosku nie
zostało ograniczone żadnym terminem (poza określonym w art. 38 ust. 1 ustawy). Z
regulacji prawnej nie wynika w szczególności, ażeby warunkiem wystąpienia Państwowej Komisji Wyborczej z wnioskiem o wykreślenie partii politycznej z ewidencji
było uprzednie odrzucenie jej sprawozdania finansowego. Partia polityczna może
wszak, godząc się - świadomie lub nieświadomie - na ustawowe sankcje takiego zaniechania, nie złożyć w ogóle sprawozdania. Wynika stąd, że samo niezłożenie
sprawozdania do 31 marca, niezależnie od przyszłych zdarzeń (niezłożenia go w
ogóle lub spóźnionego złożenia), uzasadnia wystąpienie PKW z wnioskiem o wykreślenie partii politycznej z ewidencji (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia
16 września 2004 r., III SZP 3/04, OSNP 2005 nr 8, poz. 117).
Skarżąca wyraża pogląd, że Państwowa Komisja Wyborcza nie mogła skutecznie przyjąć zawiadomienia dokonanego przez Zarząd Krajowy „Domu Ojczystego” o zgłoszeniu przez Komitet Wyborczy kandydatów na posłów i senatorów w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
zarządzonych na dzień 25 września 2005 r. oraz o powołaniu pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego, ponieważ „wcześniej” wystąpiła do Sądu Okręgowego w Warszawie o „likwidację partii i
wykreślenie jej z rejestru”. Pogląd ten nie jest prawidłowy. Należy wskazać, że powyższe twierdzenie jest oparte na błędnej ocenie stanu faktycznego, bowiem z akt
sprawy wynika jednoznacznie, że wniosek o wykreślenie wpisu partii politycznej z
ewidencji nosi datę 1 sierpnia 2005 r., a więc z pewnością został złożony po przyję-
ciu zawiadomienia przez Państwową Komisję Wyborczą, które miało miejsce w dniu
7 lipca 2005 r.
Skarżąca jest zdania, że zaskarżona uchwała Państwowej Komisji Wyborczej
z dnia 6 czerwca 2006 r. została wydana bez podstawy prawnej, ponieważ w dniu jej
wydania partia Dom Ojczysty nie istniała. Skarżąca nie kwestionuje natomiast, że
mimo wykreślenia partii z ewidencji partii politycznych prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 14 listopada 2005 r., partia ta była obowiązana - na podstawie art.
38 ust. 1 i 3 ustawy - do złożenia Państwowej Komisji Wyborczej - w terminie do dnia
31 marca 2006 r. - sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych w
2005 r., w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach
poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego i faktycznie złożyła takie sprawozdanie w terminie. Sąd Najwyższy jest zdania, że wykreślenie partii politycznej, która
uczestniczyła w wyborach parlamentarnych, z ewidencji partii politycznych prawomocnym postanowieniem Sądu wydanym po dniu wyborów parlamentarnych, nie ma
wpływu na realizację przez partię obowiązku, o którym mowa w art. 38 ust. 1 i 3
ustawy. Ponadto, w sytuacji gdy partia wykreślona z ewidencji partii politycznych
złoży, tak jak w niniejszej sprawie, Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdanie, o
którym mowa w art. 38 ust. 1 ustawy, Państwowa Komisja Wyborcza jest zarazem
upoważniona i obowiązana do skorzystania ze stosownych ustawowych kompetencji,
w tym do odrzucenia złożonego sprawozdania (art. 38a ust. 2 ustawy). W sytuacji
bowiem, gdy partia polityczna, w okolicznościach takich jak w niniejszej sprawie,
przedłożyła Państwowej Komisji Wyborczej powyższe sprawozdanie, postępowanie
przed Państwową Komisją Wyborczą nie staje się bezprzedmiotowe tylko z tego powodu, że partia polityczna została wykreślona z rejestru prawomocnym orzeczeniem
Sądu i zarządzono jej likwidację oraz wyznaczono likwidatorów. Postępowanie to
dotyczy bowiem publicznoprawnych obowiązków partii politycznej uczestniczącej w
wyborach do Sejmu i Senatu zarządzonych na dzień 25 września 2005 r., obowiązków wynikających z zasady jawności źródeł finansowania partii politycznych (art. 27a
ustawy), szczegółowo określonych w rozdziale 4 Finanse i finansowanie partii politycznych.
Partia polityczna Dom Ojczysty została wykreślona z ewidencji partii politycznych na wniosek Państwowej Komisji Wyborczej na podstawie art. 38c ustawy o partiach politycznych, a zatem w konsekwencji niezłożenia przez partię polityczną sprawozdania w terminie określonym w art. 38 ust. 1. Powyższa przyczyna wykreślenia
partii z ewidencji partii politycznych nie jest jednak wskazana w katalogu przyczyn
wykreślenia partii z ewidencji postanowieniem Sądu, wskutek którego to postanowienia partia polityczna podlega likwidacji (art. 45 pkt 2). Ponieważ jednak przepis art.
45 ustawy wskazuje tylko dwie sytuacje, w których partia polityczna podlega likwidacji, a mianowicie wskutek: 1) rozwiązania mocą uchwały uprawnionego statutowego
organu partii, albo 2) postanowienia sądu o wykreśleniu wpisu partii z ewidencji z
przyczyn, o których mowa w art. 20, 21, 39 i 44, przy czym art. 39 został skreślony
przez art. 238 pkt 17 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U Nr 46,
poz. 499) z dniem 31 maja 2001 r., to należy przyjąć, że art. 45 pkt 2 dotyczy także
wykreślenia partii z ewidencji partii politycznych z przyczyny określonej w przepisie
art. 38c ust. 1 ustawy. Na marginesie należy podnieść, że ustawodawca powinien
bardziej starannie przeprowadzać zmiany w ustawie o partiach politycznych, zwłaszcza w kontekście postulatu systemowej spójności i niesprzeczności jej przepisów, niż
to uczynił wprowadzając do ustawy art. 38a - d bez zmiany art. 45 pkt 2, który oczywiście jest strukturalnie, funkcjonalnie i merytorycznie powiązany z tymi nowymi
przepisami, zwłaszcza z art. 38c ust. 1 ustawy.
Zgodnie z art. 47 ustawy sąd po uprawomocnieniu się postanowienia, o którym mowa w art. 45 pkt 2, zarządza likwidację partii politycznej i wyznacza likwidatora tej partii. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia
14 listopada 2005 r. [...] wykreślił Dom Ojczysty - partię polityczną z siedzibą w L. z
ewidencji partii politycznych, a następnie Sąd ten postanowieniem z dnia 29 maja
2006 r. wyznaczył likwidatorów majątku wykreślonej partii Dom Ojczysty [...] w osobach Haliny S., Gertrudy S. i Ewy Marii K. W postępowaniu przed Państwową Komisją Wyborczą w sprawie sprawozdania partii Dom Ojczysty o źródłach pozyskania
środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz
o wydatkach poniesionych z Funduszu Wyborczego w 2005 r. uczestniczy likwidatorczłonek zarządu partii politycznej wykreślonej z ewidencji partii politycznych, który
zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr, 20 poz. 104 ze zm.) w związku z art. 49 ustawy o partiach politycznych, powinien dokonywać czynności prawnych niezbędnych do przeprowadzenia
likwidacji. Taką czynnością prawną jest złożenie sprawozdania, o którym mowa w
art. 38 ust. 1 ustawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że finanse i źródła finansowania
partii politycznej, która została wykreślona z rejestru, muszą podlegać kontroli w try-
bie i na zasadach określonych w ustawie, w szczególności w trybie kontroli przez
Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach
poniesionych z funduszu wyborczego, a ponadto na uwadze należy mieć skutki,
które dla majątku likwidowanej partii politycznej może mieć odrzucenie sprawozdania
przez Państwową Komisję Wyborczą ( art. 39a ustawy).
Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.