Supreme Court found excessive delay in social insurance appeal proceedings violated ECHR Article 6 right to court.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland ruled that the appellate court in Katowice violated the applicant's right to a court within a reasonable time. The applicant argued that proceedings regarding her social insurance disability pension lasted over two years without her fault, while the court president claimed increased caseloads caused the delay. The court rejected the caseload excuse as insufficient justification for the excessive delay in a matter of vital social importance, ordering compensation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności; Art. 398 § 1 k.p.c.; The state is obligated to ensure the organization of the judicial system that enables the effective exercise of the right to a court within a reasonable time, and increased workload cannot justify excessive delays in proceedings concerning matters of vital social importance.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 3 czerwca 2005 r.
III SPP 109/05
Obowiązkiem każdego państwa strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950
r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) jest zapewnienie takiej organizacji i
funkcjonowania systemu organów wymiaru sprawiedliwości, które umożliwiają
rzeczywiste i skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 tej Konwencji
prawa do sądu, w tym także prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.
Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Beata Gudowska,
Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca
2005 r. sprawy ze skargi Alfredy T.-Ż., z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego w
Katowicach, na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w Katowicach w
sprawach [...]
1. s t w i e r d z i ł, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach nastąpiła przewlekłość postępowania,
2. zasądził na rzecz skarżącej Alfredy T.-Ż. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwotę 5.000 zł (słownie: pięć tysięcy złotych).
Uzasadnienie
Pełnomocnik wnioskodawczyni - Alfredy T.-Ż. wniósł skargę na naruszenie
prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, która wpłynęła do Sądu
Apelacyjnego w Katowicach w dniu 21 marca 2005 r., żądając: po pierwsze - stwierdzenia, że w sprawie z odwołania wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych-Oddziału w C. - Inspektoratu w K. z dnia 29 czerwca 2001 r., odmawiającej wnioskodawczyni przedłużenia prawa do renty z tytułu niezdolności do
pracy, „w niniejszym postępowaniu prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Często-
chowie [...] oraz przez Sąd Apelacyjny w Katowicach [...] nastąpiła przewlekłość postępowania”; po drugie - zalecenia „rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w Katowicach
apelacji wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. oraz zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 12 listopada 2003 r. oddalającego wniosek ubezpieczonej o uzupełnienie
wyroku w terminie dwóch miesięcy”; po trzecie - przyznania ubezpieczonej od
Skarbu Państwa odpowiedniej sumy pieniężnej; po czwarte - zasądzenia „na rzecz
ubezpieczonej kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.” W uzasadnieniu powyższej skargi pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał na to, iż: (a) odwołanie od decyzji
organu rentowego z dnia 29 czerwca 2001 r. wnioskodawczyni wniosła do Sądu
Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie w dniu 26
lipca 2001 r.; (b) Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wydał wyrok w niniejszej sprawie w dniu 14 października 2003 r., co oznacza,
że postępowanie w tej sprawie trwało przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie ponad dwa lata, jakkolwiek skarżąca w
żaden sposób nie przyczyniła się do przedłużenia postępowania, natomiast dopuszczone w tym postępowaniu przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie opinie dwóch biegłych lekarzy zostały sporządzone z opóźnieniem; (c) następnie, wnioskodawczyni wniosła o uzupełnienie powyższego wyroku
Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia
14 października 2003 r. „przez nadanie mu w części dotyczącej przyznania renty na
okres 1 roku rygoru natychmiastowej wykonalności, jednakże Sąd Okręgowy-Sąd
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie postanowieniem z dnia 12 listopada 2003 r. wniosek ten oddalił”; (d) z kolei, wobec naruszenia - w ocenie skarżącej
- przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) oraz przepisów Kodeksu
postępowania cywilnego, a w konsekwencji tego wobec „nie rozpoznania sprawy w
sposób wszechstronny choćby poprzez pominięcie aspektu społecznego czyniącego
skarżącą niezdolną do pracy na stałe”, skarżąca wniosła od powyższego wyroku
Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia
14 października 2003 r. apelację do Sądu Apelacyjnego w Katowicach, a ponadto
wniosła również zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie z
dnia 12 listopada 2003 r. o oddaleniu jej wniosku o uzupełnienie tego wyroku przez
częściowe nadanie mu rygoru natychmiastowej wykonalności, w związku z czym
akta tej sprawy zostały przekazane z Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Częstochowie do Sądu Apelacyjnego w Katowicach w grudniu 2003
r., gdzie nadano im sygnaturę [...]; (e) pomimo to „do chwili obecnej, a zatem po
upływie 1 roku i 5 miesięcy od wydania przez Sąd Okręgowy zaskarżonego wyroku
oraz po upływie 1 roku i 4 miesięcy od wydania zaskarżonego postanowienia, zarówno apelacja, jak i zażalenie nie zostały rozpoznane”, jakkolwiek „postępowanie w
przedmiocie przyznania ubezpieczonej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy
nie jest sprawą o charakterze precedensowym. Nie jest też sprawą szczególnie
skomplikowaną (...). Ubezpieczona w toku postępowania od samego początku wnosi
jedynie o ponowne przyznanie jej prawa do renty. Stawiała się na każde wezwanie
Sądu i lekarzy przeprowadzających badania, była obecna na rozprawach. (...) Natomiast, zdaniem skarżącej, w toku postępowania ma miejsce kilka okresów bezczynności Sądów rozpoznających niniejsza sprawę. Ubezpieczona ma świadomość dużej
ilości rozpoznawanych przez Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny spraw, jednakże nie
można tracić z pola widzenia, iż postępowanie, w którym osoba niezdolna do pracy z
tytułu choroby ubiega się o rentę, winno być rozpatrywane niezwłocznie, w pierwszej
kolejności. Pomoc bowiem osobie od 1993 r. niezdolnej do pracy, a wcześniej przez
23 lata pracującej zawodowo i odprowadzającej składki do systemu ubezpieczeń
społecznych, winna być obowiązkiem każdego demokratycznego państwa prawa.
Konsekwencje bowiem dla skarżącej przewlekłości postępowania są daleko idące.
(...) wskazania wymaga (...) art. 133 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (...).”
Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi na powyższą skargę
na przewlekłość postępowania wniósł: po pierwsze - o jej odrzucenie z tej przyczyny,
że w jego opinii skarga ta nie czyni zadość wymaganiom określonym w art. 6 ust. 2
pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do
rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr
179, poz. 1848), albowiem „pomimo żądania stwierdzenia przewlekłości oraz wskazania sygnatur spraw, w których ubezpieczona domaga się stwierdzenia przewlekłości, nie wskazuje, w jakim okresie przewlekłość miała lub też w wyniku czego przewlekłość ta miałaby nastąpić. Ubezpieczona jedynie ogólnie wskazuje, iż od chwili
przesłania akt sprawy Sądowi Apelacyjnemu do dnia 17 marca 2005 roku zarówno
apelacja, jak i zażalenie nie zostały rozpoznane”; po drugie - a w sytuacji, gdyby Sąd
Najwyższy uznał, iż nie zachodzą przesłanki formalne uzasadniające odrzucenie
skargi, o jej oddalenie, albowiem „nie ma podstaw do przyjęcia, że doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy przedstawionej Sądowi Apelacyjnemu w
Katowicach w dniu 23 grudnia 2003 r., to jest takiej, do której doszło na skutek działania lub bezczynności Sądu”, tłumacząc zarazem długi czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozpoznania spraw - i to „mimo podjęcia wszelkich możliwych działań
organizacyjnych wraz z ponawianymi wnioskami o przyznanie dodatkowych etatów
orzeczniczych” - dużym wpływem spraw tego typu do Sądu oraz tym, że „sprawy kierowane są do rozpoznania na rozprawie zgodnie z kolejnością ich wpływu. Odstępstwo od tej zasady mogło mieć miejsce w odniesieniu do uczestników postępowania
znajdujących się w trudnej sytuacji zdrowotnej lub finansowej, wykazanej we wniosku
o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Skarżąca takiego wniosku nie złożyła.”
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Skargę na przewlekłość w postępowaniu, którego skarga dotyczy, składa
się w toku postępowania w sprawie do sądu, przed którym toczy się postępowanie
(art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki), a sądem właściwym
do rozpoznania tej skargi jest sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie, natomiast jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem apelacyjnym właściwym jest Sąd Najwyższy (art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym
bez nieuzasadnionej zwłoki). Wynika stąd, że ocena dokonywana przez sąd właściwy dla rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania nie odnosi się do wcześniejszych etapów postępowania w sprawie, które zostały już zakończone (zamknięte) w wyniku wydania stosownych orzeczeń kończących postępowanie przed
sądem w danej instancji, lecz jedynie do etapu postępowania przed tym sądem,
przed którym postępowanie to się nadal toczy, jakkolwiek ocena terminowości i prawidłowości czynności podejmowanych przez sąd na danym (aktualnym) etapie postępowania w sprawie powinna być dokonywana przy uwzględnieniu przebiegu i wyników także wszystkich wcześniejszych etapów postępowania w tej sprawie (art. 2 w
związku z art. 12 ust. 2 i ust. 3 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki).
W rozpoznawanej sprawie we wniesionej przez pełnomocnika skarżącej - Alfredy T.-Ż. skardze na przewlekłość postępowania sformułowane zostały zarzuty
dotyczące przewlekłości postępowania zarówno w sprawie zakończonej wyrokiem
Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia
14 października 2003 r. [...], jak i toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach postępowaniu na skutek wniesionej przez skarżącą jako ubezpieczoną (a)
apelacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. oraz (b) zażalenia od postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 12 listopada 2003 r. o odmowie uzupełnienia powyższego wyroku.
Tym niemniej, zważywszy na to, że ocena dokonywana przez sąd właściwy dla rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania nie odnosi się do wcześniejszych
etapów postępowania w sprawie, które zostały już zakończone (zamknięte) w wyniku
wydania stosownych orzeczeń kończących postępowanie przed sądem w danej instancji, lecz jedynie do etapu postępowania przed tym sądem, przed którym postępowanie to nadal się toczy, przedmiotem rozpoznania przed Sądem Najwyższym
mogą być wyłącznie podniesione w niniejszej skardze zarzuty dotyczące przewlekłości w toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach postępowaniu, mającym na celu rozpoznanie (a) apelacji od powyższego wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października
2003 r. oraz (b) zażalenia od postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 12 listopada 2003 r. o odmowie uzupełnienia powyższego wyroku.
2. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej - (ubezpieczonej) w uzasadnieniu skargi o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym, żądając stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie oraz przyznania z
tego tytułu na jej rzecz od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach odpowiedniej sumy pieniężnej, wskazał na okoliczności uzasadniające żądania skarżącej, które znajdują potwierdzenie w aktach tej sprawy i nie zostały zakwestionowane
przez stronę przeciwną - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach, a mianowicie
na to, że: po pierwsze - w dniu 28 listopada 2003 r. skarżąca wniosła zażalenie na
postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Czę-
stochowie z dnia 12 listopada 2003 r. o oddaleniu jej wniosku o uzupełnienie wyroku
Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia
14 października 2003 r. poprzez częściowe nadanie mu rygoru natychmiastowej wykonalności [...]; po drugie - następnie, w dniu 2 grudnia 2003 r. skarżąca wniosła
apelację od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
Częstochowie z dnia 14 października 2003 r. [...]; po trzecie - z kolei, w dniu 23
grudnia 2003 r., co w odpowiedzi na skargę przyznaje Prezes Sądu Apelacyjnego w
Katowicach, akta sprawy skarżącej przekazane zostały do Sądu Apelacyjnego w
Katowicach; po czwarte - tymczasem, do chwili wniesienia niniejszej skargi na przewlekłość postępowania, która do Sądu Apelacyjnego w Katowicach wpłynęła w dniu
21 marca 2005 r., a więc pomimo upływu piętnastu miesięcy od daty przekazania akt
sprawy przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie
do Sądu Apelacyjnego w Katowicach, nie zostały rozpoznane przez Sąd Apelacyjny
w Katowicach oba wniesione przez skarżącą środki prawne w postępowaniu dotyczącym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych - (a) ani wymienione wyżej zażalenie z dnia 28 listopada 2003 r. na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 12 listopada 2003 r., które Sąd
Apelacyjny w Katowicach oddalił postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2005 r. [...]; (b)
ani też apelacja z dnia 2 grudnia 2003 r. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 14 października 2003 r., która
rozpoznana została przez Sąd Apelacyjny w Katowicach na rozprawie w dniu 20
kwietnia 2005 r. [...], w wyniku której Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowił: (1)
uzupełnić postępowanie dowodowe i dopuścić w sprawie dowód z opinii biegłych
sądowych - psychiatry i psychologa na okoliczność, czy ubezpieczona była częściowo niezdolna do pracy w okresie od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 11 listopada
2002 r. oraz (2) rozprawę odroczyć. Powyższe okoliczności wskazują jednoznacznie
na to, że: z jednej strony - zasadne okazały się zarzuty skargi, jeśli zważyć, że w
sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc w sprawie zaliczanej do dziedziny rozstrzygnięć o szczególnym znaczeniu społecznym, które z istoty swej dotyczą podstawowych problemów życiowych ubezpieczonego, Sąd Apelacyjny w Katowicach przystąpił do rozpoznania środków prawnych wniesionych przez ubezpieczoną (zażalenia i apelacji) dopiero po upływie piętnastu miesięcy od daty ich wniesienia; a z drugiej strony - Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi na
skargę powołał się na to, że wydłużony okres oczekiwania ubezpieczonej na rozpo-
znanie sprawy jest w danym wypadku następstwem wzrostu wpływu tego typu spraw
do tego Sądu. Tymczasem, okoliczność taka w żadnym razie nie może stanowić
usprawiedliwienia zaistniałej faktycznie przewlekłości postępowania w sprawie. Należy bowiem mieć na uwadze to, że - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącym gwarantowanego w art. 6 ust. 1 sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Konwencji o ochronie praw człowieka i
podstawowych wolności, która weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej dnia 19 stycznia 1993 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. oraz poz. 285)
prawo do rozpoznania sprawy przez sąd w rozsądnym terminie - jest obowiązkiem
każdego państwa-strony tej Konwencji praktyczne zapewnienie takiej organizacji i
takiego funkcjonowania systemu organów wymiaru sprawiedliwości, które faktycznie
umożliwia rzeczywiste i skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 tej Konwencji „prawa do sądu”, w tym także prawa do rozpoznania sprawy w „rozsądnym
terminie” (por. Marek Antoni Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka, Orzecznictwo, Tom I, Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001 r., s. 46 i nast.
oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).
W konsekwencji, Sąd Najwyższy stwierdził, że oczywiście bezzasadne okazały się podniesione przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi
na skargę argumenty, które miały uzasadniać bądź odrzucenie przedmiotowej skargi,
bądź też jej oddalenie i odstąpienie od przyznania skarżącej odpowiedniej sumy pieniężnej. Przeciwnie, Sąd Najwyższy stwierdza, że w niniejszej sprawie w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach nastąpiło naruszenie prawa skarżącej do rozpoznania jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki i równocześnie zaistniały
okoliczności uzasadniające zasądzenie z tego tytułu od Skarbu Państwa - Sądu
Apelacyjnego w Katowicach na rzecz skarżącej kwoty 5 tysięcy złotych.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 w
związku z art. 3941 § 3 k.p.c., a także art. 8 ust. 2 oraz art. 12 ust. 2 i ust. 4 ustawy o
skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki orzekł jak w sentencji.