Supreme Court dismisses cassation appeal on abuse of contract clauses where factual subsumption lacks obvious legal error.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeals filed by both the construction company and the competition authority regarding alleged violations of consumer collective interests. The core dispute involved whether specific contract clauses regarding price adjustments based on construction index fluctuations were identical to abusive clauses registered in the official registry. The court ruled that the appellate court correctly distinguished the parties' clauses from the registered abusive ones, noting that the specific conditions and calculation methods differed significantly. Consequently, the Supreme Court found no obvious legal error justifying cassation and rejected the appeals.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 398 § 1 pkt 4 k.p.c.; Art. 398 § 2 k.p.c.; The Supreme Court holds that a cassation appeal based on the claim of an obvious legal error is inadmissible when the lower court correctly distinguished the specific contractual terms from registered abusive clauses through a substantive analysis of their content and legal consequences.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III SK 46/11
POSTANOWIENIE
Dnia 22 maja 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jerzy Kwaśniewski
w sprawie z powództwa J.W.Construction Holding Spółki Akcyjnej w Z.
przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i nałożenie kary pieniężnej,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw
Publicznych w dniu 22 maja 2012 r.,
na skutek skarg kasacyjnych strony powodowej i strony pozwanej od wyroku Sądu
Apelacyjnego
z dnia 28 marca 2011 r.,
1. odmawia przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej strony
powodowej i skargi kasacyjnej strony pozwanej,
2. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania
kasacyjnego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 listopada 2008 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i
Konsumentów między innymi: uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy
konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z 16 lutego 2007 r. o
ochronie konkurencji i konsumentów działania J.W. Construction Holding S.A. w Z.
polegające na stosowaniu we wzorcach umów:
„Ł.”, „L.”, „K.-J.”, „Osiedle C.-T.”, „L.”, „B. Osiedle”, „O. W.”
§ 7 ust. 2 o treści: „Strony ustalają, że cena podlega zwiększeniu w oparciu o
„wskaźnik” cen produkcji budowlano-montażowej GUS (wskaźnik wyliczony miesiąc
do miesiąca) począwszy od dnia zawarcia umowy, licząc od kwoty jaka pozostała
do zapłaty do pełnej wartości umowy. W przypadku, gdy w analogicznym okresie
wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS będzie wyższy niż wskaźnik
cen produkcji budowlano-montażowej GUS wówczas cena zostanie zwaloryzowana
według wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS. Cena wskazana w
par. 5 ust. 1 będzie waloryzowana miesięcznie według zasad określonych w
niniejszym ustępie, nie dłużej niż do terminu wskazanego w § 6 ust. 1. Kwotę
waloryzacji nabywca zobowiązuje się wpłacić nie później niż przed odbiorem lokalu.
Spółka poinformuje nabywcę o wysokości kwoty waloryzacji.”
- „Z.”, „G. P.”, „W. A.”
§ 5 ust. 4(1) o treści: „Strony ustalają, iż cena podlega zwiększeniu w oparciu o
„wskaźnik” cen produkcji budowlano-montażowej GUS (wskaźnik wyliczony miesiąc
do miesiąca) począwszy od dnia zawarcia umowy, licząc od kwoty jaka pozostała
do zapłaty do pełnej wartości umowy. W przypadku, gdy w analogicznym okresie
wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS będzie wyższy niż wskaźnik
cen produkcji budowlano-montażowej GUS wówczas cena zostanie zwaloryzowana
według wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS. Cena wskazana w §
5 ust. 1 będzie waloryzowana miesięcznie według zasad określonych w niniejszym
ustępie, nie dłużej niż do terminu wskazanego w § 6 ust. 1 z zastrzeżeniem § 6 ust.
4. Kwotę waloryzacji nabywca zobowiązuje się wpłacić w ciągu 14 dni po uzyskaniu
pisemnych wezwań Spółki. Wezwania Spółki następować będą w terminach 45 dni
po osiągnięciu poszczególnych zdarzeń wymienionych ust. 6 n/n §. Kwota
waloryzacji za zdarzenie określone w pkt 1 i 2 ust. 6 n/n § wymagana będzie po
zdarzeniu określonym w pkt 3 ust. 6 n/n §. Nabywca może zapłacić waloryzację do
dnia odbioru lokalu. W takim wypadku kwota waloryzacji powiększona będzie o
odsetki ustawowe pomniejszone o 3 punkty procentowe, liczone od dnia
wymagalności każdej z kwot waloryzacji do dnia zapłaty.” oraz § 5 ust. 4 (2
PROGRAM) o treści: „Strony ustalają, iż cena podlega zwiększeniu w oparciu o
„wskaźnik” cen produkcji budowlano-montażowej GUS (wskaźnik wyliczony miesiąc
do miesiąca) począwszy od dnia zawarcia umowy, licząc od kwoty jaka pozostała
do zapłaty do pełnej wartości umowy. W przypadku, gdy w analogicznym okresie
wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS będzie wyższy niż wskaźnik
cen
produkcji
budowlano-
montażowej
GUS
wówczas
cena
zostanie
zwaloryzowana według wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS.
Cena wskazana w par. 5 ust. 1 będzie waloryzowana miesięcznie według zasad
określonych w niniejszym ustępie, nie dłużej niż do terminu wskazanego w § 6 ust.
1. Kwotę waloryzacji nabywca zobowiązuje się wpłacić nie później niż przed
odbiorem lokalu. Spółka poinformuje nabywcę o wysokości kwoty waloryzacji.” i § 5
ust. 5 o treści: „Cena określona w niniejszym paragrafie jest ceną całkowitą za
przedmiot umowy i może ulec zmianie wyłącznie w następujących wypadkach: a)
wystąpienia różnicy rzeczywistego pomiaru powierzchni zgodnie z § 3 ust. 1 w
stosunku do odpowiednich wymiarów powierzchni wskazanych w § 2 ust. 1;(...) c) w
przypadkach opisanych w ust. 4 powyżej.”
- „Przedwstępna umowa sprzedaży Nr.”
§ 5 ust. 4 o treści: „Strony ustalają, iż cena podlega zwiększeniu w oparciu o
„wskaźnik” cen produkcji budowlano-montażowej GUS (wskaźnik wyliczony miesiąc
do miesiąca), nie więcej niż o 0, 25% miesięcznie, począwszy od dnia zawarcia
umowy, licząc od kwoty jaka pozostała do zapłaty do pełnej wartości umowy. Cena
wskazana w par. 5 ust. 1 będzie waloryzowana miesięcznie według zasad
określonych w niniejszym ustępie, nie dłużej niż do terminu wskazanego w § 6 ust.
1. Kwotę waloryzacji nabywca zobowiązuje się wpłacić nie później niż przed
odbiorem lokalu. Spółka poinformuje nabywcę o wysokości kwoty waloryzacji.
Aktualnie informacje odnośnie wysokości wskaźnika GUS znajdują się na stronie
internetowej - www.stat.gov.pl” i § 5 ust. 5 o treści: „Cena określona w niniejszym
paragrafie jest ceną całkowitą za przedmiot umowy i może ulec zmianie wyłącznie
w następujących wypadkach: a) wystąpienia różnicy rzeczywistego pomiaru
powierzchni zgodnie z § 3 ust. 1 w stosunku do odpowiednich wymiarów
powierzchni wskazanych w § 2 ust. 1;(...) c) w przypadkach opisanych w ust. 4
powyżej.”
- jako postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych
za niedozwolone i nakazał zaniechanie jej stosowania (pkt I.). Prezes UOKiK na
podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów
nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 1.680.003 zł (pkt II.).
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. W. Construction S.A. w Z.
zaskarżając decyzję w zakresie jej pkt I. i II.
Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony
Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie.
Wyrok Sądu Okręgowego powodowa Spółka zaskarżyła apelacją.
Wyrokiem z dnia 28 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny: zmienił zaskarżony
wyrok w ten sposób, że nadał mu następującą treść: „1. zmienia decyzję Prezesa
Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 listopada 2008 r. nr DDK
29/2008 w punkcie I w ten sposób, że nie uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe
interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego
2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów działania J.W. Construction Holding
S.A. z siedzibą w Z. polegającego na stosowaniu we wzorcach umów postanowień
o treści „§ 5 ust. 5 „Cena określona w niniejszym paragrafie jest ceną całkowitą za
przedmiot umowy i może ulec zmianie wyłącznie w następujących wypadkach: a)
wystąpienia różnicy rzeczywistego pomiaru powierzchni zgodnie z § 3 ust. 1 w
stosunku do odpowiednich wymiarów powierzchni wskazanych w § 2 ust. 1; (...) c)
w przypadkach opisanych w ust. 4 powyżej.” oraz w punkcie II w ten sposób, że
nałożoną karę pieniężną obniżył z kwoty 1.680.003 zł do kwoty 1.008.002 zł; 2. w
pozostałym zakresie odwołanie oddala; 3. znosi wzajemnie między stronami koszty
postępowania.” (pkt I.); w pozostałym zakresie apelację oddalił (pkt II.); zniósł
wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego (pkt III.).
Od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego skargi kasacyjne wniosły
obydwie strony postępowania – powodowa Spółka oraz pozwany Prezes UOKiK.
Strona powodowa we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne: „Czy dopuszczalne
jest, aby w świetle art. 3851 kodeksu cywilnego oraz art. 3853 kodeksu cywilnego, w
zawieranych z konsumentami umowach dotyczących sprzedaży nieruchomości
oznaczać cenę poprzez określenie podstaw do jej obliczenia w rozumieniu art. 536
§ 1 kodeksu cywilnego?”.
W skardze kasacyjnej pozwanego Prezesa UOKiK – w jej wniosku o
przyjęcie do rozpoznania – wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona, „co wynika z faktu nieuwzględnienia przez Sąd II instancji, przy
ocenie tożsamości treści postanowienia stosowanego przez pozwanego z klauzulą
abuzywną wpisaną do Rejestru pod poz. 227, przyczyn uznania jej za
niedozwolone postanowienie umowne, na które wskazał sąd I instancji.”. Ponadto w
sprawie występuje istotne zagadnienie prawne „przejawiające się potrzebą
dalszego doprecyzowania wykładni art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik w przedmiocie
tożsamość klauzuli stosowanej przez przedsiębiorcę z tą wpisaną do Rejestru, o
której to tożsamości jest mowa w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r. (III SZP
3/06)”.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strony powodowej pozwany Prezes
UOKiK wniósł o: 1. odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o: 2.
oddalenie skargi kasacyjnej oraz o: 3. zasądzenie od strony powodowej na rzecz
pozwanego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według
norm przepisanych prawem.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego Prezesa UOKiK strona
powodowa wniosła o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej strony powodowej nie
ujawnia istotnego zagadnienia prawnego sprawy w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. Postawione w tym wniosku pytanie jest nieadekwatne do podstaw
zaskarżonego rozpatrywaną skargą kasacyjną wyroku Sądu Apelacyjnego w
Warszawie. W sprawie nie chodziło bowiem o umowne ustalenie ceny sprzedaży
nieruchomości, ale o określenie we wzorcach umowy określonego mechanizmu
weryfikacji umówionej ceny. Postawione pytanie dotyczy przepisów, które nie
zostały objęte podstawą skargi określoną w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. W podstawie
skargi nie zarzuca się naruszenia przepisu art. 385 1 k.c. oraz art. 3853 k.c. Zgodnie
zaś z przepisem art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną
w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw.
Także wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwanego
Prezesa UOKiK nie przedstawia zagadnienia prawnego sprawy w rozumieniu art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący niezasadnie oczekuje od Sądu Najwyższego jakiejś
kazuistycznej
konkretyzacji
normy
prawnej
dotyczącej
tożsamości
klauzul
umownych z zarejestrowanymi klauzulami abuzywnymi. Ujęte w ten sposób
zagadnienie ujawnia raczej tylko problem zastosowania normy prawnej do
wyjaśnionego w sprawie, skonkretyzowanego stanu faktycznego. Sąd Najwyższy
wyjaśniał już, że kwestia subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod określoną
normę prawną nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2010 r., III UK 95/10 – LEX nr 694244).
Z kolei wykazanie – podnoszonej w skardze pozwanego – oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) wymagałoby
przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi oraz
argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona.
Chodzi tu o wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego lub
procesowego polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu
podstawowej
wiedzy
prawniczej
(por.
postanowienie
Sądu
Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08 – LEX nr 494134; z dnia 9 maja
2008 r., II PK 11/08 – LEX nr 490364). W niniejszej sprawie stan taki nie występuje.
Skarżący upatruje “oczywistej zasadności” skargi w twierdzeniu, że Sąd Apelacyjny
popełnił błąd polegający na „nieuwzględnieniu przyczyn" rejestracji porównywanej
w sprawie klauzuli abuzywnej. Nie ma racji skarżący w swoim twierdzeniu. Sąd
Apelacyjny
przeprowadził
bowiem
będącego
przedmiotem sprawy
porównanie
z klauzulą
analityczne
wpisaną
wzorca
umowy
do Rejestru
klauzul
abuzywnych pod pozycją 227. Sąd Apelacyjny dokonując analizy porównawczej
uwzględnił treści analizowanych postanowień i rozważył także konsekwencje
prawne (skutki). Istotne jest w szczególności ustalenie, że klauzula wpisana do
rejestru jako zasadę wprowadza zmianę ceny lokalu w każdym wypadku zmiany
powierzchni lokalu wynikającej z inwentaryzacji powykonawczej określając, że
zmiana ta będzie odpowiadała wartości wynikającej z pomnożenia różnicy w
powierzchni lokalu przez cenę jednego metra kwadratowego ustaloną w umowie.
Tymczasem stosowane przez stronę powodową (w niniejszej sprawie) klauzule
określają, że cena lokalu może ulec zmianie tylko w ściśle określonych wypadkach,
w tym wystąpienia różnicy rzeczywistego pomiaru powierzchni, nie określając
żadnych zasad zmiany ceny. Przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku
ustalenie
wskazujące
wprowadzeniu
jako
na
to,
zasady
że
postanowienia
automatycznej
umowne
zmiany
polegające
na
wynikającej
z
ceny
przemnożenia aktualnej powierzchni lokalu z ustaloną za metr kwadratowy
(klauzula wpisana do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją 227) nie są
tożsame z klauzulą obowiązywania ceny określonej w umowie z możliwością jej
zmiany w wypadku wystąpienia różnicy w pomiarach powierzchni - postanowienia
stosowane przez stronę powodową w niniejszej sprawie – w żadnym razie nie
może być kwalifikowane według kategorii oczywistej wadliwości, na którą powołuje
się skarżący.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.
398 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 398 9 § 2 k.p.c. O
wzajemnym zniesieniu pomiędzy stronami kosztów niniejszego postępowania
kasacyjnego Sąd Najwyższy postanowił na podstawie art. 102 k.p.c.