Supreme Court dismisses appeal against Minister's decision to remove a notary due to procedural violations of the Administrative Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appeal filed by a notary against the Minister of Justice's decision to remove him from office. The notary argued that his rights were violated because he was not notified of the disciplinary proceedings or given access to evidence before the decision. The court ruled that the Minister and the disciplinary court failed to notify the notary, thereby violating mandatory notification requirements under the Administrative Procedure Code.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 16 § 3 Prawa o notariacie; art. 106 KPA: When the Minister of Justice refers a case to a disciplinary court to remove a notary, the Minister must notify the notary, and the disciplinary court's opinion must be served to the notary with information on the right to appeal.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 7 października 1997 r.
III RN 61/97
Minister Sprawiedliwości zwracając się w trybie art. 16 § 3 ustawy z dnia 14
lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 22, poz. 91 ze zm.) do sądu dyscyplinarnego właściwej izby notarialnej o zajęcie stanowiska w sprawie odwołania
notariusza, ma obowiązek powiadomić o tym zainteresowanego (art. 106 § 2
KPA). Sąd dyscyplinarny wyraża stanowisko w formie postanowienia, które
powinno być doręczone także notariuszowi wraz z pouczeniem o przysługującym
mu zażaleniu (art. 106 § 5, art. 124, art. 125 oraz art. 126 KPA).
Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Janusz Łętowski,
Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 października 1997 r. sprawy ze skargi
Jana D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 stycznia 1997 r. [...] w
przedmiocie odwołania ze stanowiska notariusza, na skutek rewizji nadzwyczajnej
Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w
Warszawie z dnia 26 marca 1997 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 4 listopada 1996 r. wydaną na podstawie
art. 16 § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 22, poz. 91 ze
zm.) odwołał Jana D. ze stanowiska notariusza, a następnie - w wyniku ponownego
rozpoznania sprawy na wniosek zainteresowanego - decyzją z 17 stycznia 1997 r.
uchylił swą pierwotną decyzję w części dotyczącej terminu odwołania, wyznaczając go
na dzień 30 kwietnia 1997 r. W uzasadnieniu decyzji o odwołaniu Jana D. ze stanowiska notariusza podano, że odwołanie nastąpiło z powodu dwóch ujemnych ocen
pracy notariusza, które dokonane zostały na podstawie wizytacji przeprowadzonych
przez wizytatorów notarialnych na zlecenie Rady Izby Notarialnej w K. kolejno w dniach
11 i 12 kwietnia 1995 r. oraz dnia 17 października 1995 r. Na tej podstawie w dniu 20
marca 1996 r. Minister Sprawiedliwości wystąpił do Sądu Dyscyplinarnego Izby
Notarialnej w K. o rozpatrzenie sprawy Jana D. Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w K.
na posiedzeniu w dniu 8 maja 1996 r. podjął uchwałę aprobującą odwołanie Jana D. ze
stanowiska notariusza.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą
decyzję Jan D. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz o
wstrzymanie jej wykonania, zarzucając w szczególności naruszenie podstawowych
praw strony w prowadzonym w jego sprawie postępowaniu (art. 10 oraz art. 28 KPA)
przez to, że ani nie zapewniono mu udziału w dotyczącym jego osoby postępowaniu
prowadzonym przez organy Izby Notarialnej w K., ani też nie stworzono mu możliwości
zapoznania się i ustosunkowania do materiału dowodowego zebranego w sprawie
dotyczącej jego osoby przed podjęciem rozstrzygnięcia. Równocześnie skarżący
zarzucił, że w toczącym się wobec niego postępowaniu naruszony został przepis art. 52
§ 1 Prawa o notariacie, wedle którego po upływie jednego roku od chwili czynu nie
można wszcząć postępowania dyscyplinarnego, a w razie wszczęcia podlega ono
umorzeniu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zarzuty
skarżącego są bezzasadne, bowiem nie można utożsamiać postępowania
prowadzonego na podstawie art. 16 § 3 Prawa o notariacie z postępowaniem dyscyplinarnym, którego dotyczy art. 50 i następne Prawa o notariacie. Tym samym, zdaniem
Ministra Sprawiedliwości, w rozpoznawanej sprawie nie mógł mieć zastosowania także
przepis art. 52 § 1 Prawa o notariacie.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 marca 1997 r. [...] oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że
bezzasadne są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia w niniejszej sprawie przez
Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej przepisów art. 50 i następnych Prawa o notariacie,
które określają zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zdaniem Naczelnego Sądu
Administracyjnego, Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej rozpatrując sprawę w trybie art.
16 § 3 Prawa o notariacie nie występuje bowiem w roli organu egzekwującego
odpowiedzialność dyscyplinarną i dlatego w tym wypadku nie mają zastosowania
przepisy art. 52 § 1, art. 58 i art. 62 Prawa o notariacie. Do postępowania
opiniodawczego, o którym mowa w art. 16 § 3 Prawa o notariacie, zdaniem Naczelnego
Sądu Administracyjnego, nie mają także zastosowania rygory prawne, o których mowa
w art. 106 KPA. Natomiast, w opinii tego Sądu, naruszenie przez Radę Izby Notarialnej
w K. przepisów proceduralnych, które gwarantować mają notariuszowi prawo do obrony
w toczącym się wobec niego postępowaniu jest w tej sprawie bez znaczenia, bowiem
jest to ?kwestia wywiązywania się korporacji zawodowej ze swych powinności wobec
członka, a nie kwestia legalności działań organu odwołującego notariusza@. Wreszcie,
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza w uzasadnieniu wyroku, że wprawdzie Sąd
Dyscyplinarny Izby Notarialnej w K. nie doręczył skarżącemu swej uchwały z 8 maja
1996 r. akceptującej zamiar Ministra Sprawiedliwości odwołania go ze stanowiska
notariusza i nie pouczył go tym samym o przysługujących mu w tym wypadku środkach
odwoławczych, tym niemniej z akt sprawy wynika, że skarżący miał możliwość
zapoznania się z treścią tej uchwały, a: "brak pouczenia o środkach odwoławczych
osoby wykonującej zawód prawniczy nie stanowi - zdaniem Sądu - naruszenia prawa
mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy@.
Rewizję nadzwyczajną od tego wyroku złożył Rzecznik Praw Obywatelskich,
zarzucając w niej rażące naruszenie art. 9, art. 10 § 1, art. 61 § 4 i art. 106 § 1-§ 5 KPA
w związku z art. 124 § 1 i § 2 oraz art. 125 § 1 KPA oraz art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z
dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze
zm.) i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W
uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że rozpatrzenie
sprawy przez Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w K. nastąpiło z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności z naruszeniem art. 106 KPA, przez co pozbawiono skarżącego przysługujących mu gwarancji
procesowych. Sąd Dyscyplinarny nie zajął stanowiska w wymaganej prawem formie
postanowienia i nie doręczył go zainteresowanemu wraz z pouczeniem o przysługujących mu środkach prawnych. Stanowiło to, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, naruszenie
podstawowej zasady postępowania administracyjnego określonej w art. 9 KPA, tzn.
obowiązku organu prowadzącego postępowanie co do należytego i wyczerpującego
informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych toczącego się
postępowania, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw lub obowiązków będących
przedmiotem postępowania. Naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tym
bardziej że decyzja Ministra Sprawiedliwości o odwołaniu skarżącego ze stanowiska
notariusza oparta była na uchwale Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w K. podjętej
w wyniku postępowania przeprowadzonego bez udziału strony. W dniu 2 października
1997 r. zainteresowany - Jan D. doręczył pismo procesowe, w którym popiera rewizję
nadzwyczajną, podnosząc dodatkowo, że w toku postępowania w niniejszej sprawie
przed organami Rady Izby Notarialnej w K. naruszone zostały przepisy Prawa o
notariacie dotyczące zasad i trybu prowadzenia postępowania dyscyplinarnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 22, poz. 91 ze zm.)
reguluje odrębnie zasady i tryb postępowania w sprawie powoływania i odwoływania
notariuszy (art. 10 - art. 16 Prawa o notariacie) oraz zasady i tryb postępowania w
sprawie odpowiedzialności dyscyplinarnej notariuszy (art. 50 - art. 70 Prawa o notariacie). Na odrębność obu wymienionych postępowań wyraźnie wskazuje także dyspozycja art. 61 Prawa o notariacie, który stanowi, że: "w razie odwołania notariusza w
toku postępowania dyscyplinarnego, postępowanie toczy się nadal@.
W art. 16 Prawa o notariacie określone zostały enumeratywnie przesłanki
prawne, których spełnienie powoduje, że Minister Sprawiedliwości jest obowiązany (art.
16 § 1 Prawa o notariacie) lub też upoważniony (art. 16 § 3 Prawa o notariacie) do
odwołania notariusza. Zasadą jest, że podjęcie przez Ministra Sprawiedliwości decyzji w
sprawie odwołania notariusza powinno być poprzedzone stosowną opinią właściwej
rady izby notarialnej (art. 35 pkt 1 Prawa o notariacie). Tym niemniej w wypadku, gdy
Minister Sprawiedliwości zamierza odwołać notariusza ze względu na to, że w wyniku
kolejnych wizytacji [...] notariusz ten uzyskał dwie ujemne oceny swej pracy, przed
podjęciem decyzji o odwołaniu notariusza Minister Sprawiedliwości obowiązany jest
przedstawić daną sprawę do rozpatrzenia sądowi dyscyplinarnemu właściwej izby
notarialnej. Zważywszy, że kompetencja Ministra Sprawiedliwości do powołania (art. 10
Prawa o notariacie) lub odwołania natariusza (art. 16 Prawa o notariacie) ma wszelkie
znamiona prawne autorytatywnego rozstrzygnięcia organu administracyjnego w
indywidualnej sprawie, należy przyjąć, że w zakresie w jakim przepisy Prawa o
notariacie nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie to powinno być podejmowane przez
Ministra Sprawiedliwości z zachowaniem przepisów Kodeksu postępowania
administracyjnego (art. 1 § 1 pkt 1 KPA w związku z art. 10 i nast. Prawa o notariacie).
Jeżeli więc art. 16 § 3 Prawa o notariacie zobowiązuje Ministra Sprawiedliwości, aby
przed odwołaniem notariusza przedstawił sprawę do rozpatrzenia sądowi
dyscyplinarnemu właściwej izby notarialnej, to w braku odmiennej regulacji prawnej w
Prawie o notariacie obowiązuje w tym zakresie dyspozycja art. 106 KPA. Oznacza to,
że Minister Sprawiedliwości zwracając się w trybie art. 16 § 3 Prawa o notariacie do
sądu dyscyplinarnego właściwej izby notarialnej o zajęcie stanowiska w sprawie, ma
obowiązek powiadomić o tym równocześnie stronę - notariusza (art. 106 § 2 KPA).
Natomiast z punktu widzenia toczącego się postępowania, stanowisko zajęte w
przedmiotowej sprawie przez właściwy sąd dyscyplinarny ma walor prawny
postanowienia i powinno być doręczone także stronie - notariuszowi, którego dotyczy,
wraz z pouczeniem o przysługującym środku prawnym - zażaleniu (art. 106 § 5, art.
124, art. 125 oraz art. 126 KPA). Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie zarówno
Minister Sprawiedliwości, jak i właściwy Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w K. uchybił
wymaganiom postępowania, o których mowa w art. 106 KPA i tym samym pozbawił
stronę - notariusza możliwości skorzystania z przysługujących mu praw, przez co
rażąco naruszone zostało prawo, a w szczególności przepisy art. 9, art. 10 § 1, art. 61 §
1, art. 106 § 1-§ 5 oraz art. 124-art. 126 KPA.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 10 ustawy z 1
marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta
Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu
postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189) w związku z art. 393 13 KPC orzekł,
jak w sentencji.