Supreme Court allows prison officer to keep training costs due to valid pre-existing legal obligation.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland allowed a prison officer to retain training costs after overturning a lower court's decision. The officer argued that the new 1996 law creating the reimbursement obligation could not apply retroactively to training completed in 1996. The court ruled that the older 1959 law already mandated such reimbursement for early discharge, meaning no retroactive burden was imposed. Consequently, the court upheld the officer's right to keep the funds.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 65 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej z 1996 r.; Art. 62 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej z 1959 r.; The obligation to reimburse training costs for prison officers discharged before five years existed under the 1959 law, preventing retroactive application of the 1996 law and upholding the principle of legal certainty.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 13 grudnia 2001 r.
III RN 159/00
Na podstawie art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie
Więziennej (Dz.U. Nr 61, poz. 283 ze zm.) dopuszczalne jest obciążenie funkcjonariusza kosztami szkolenia, które odbyło się w czasie obowiązywania
ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej (jednolity tekst: Dz. U z
1984 r. Nr 29, poz. 149 ze zm.).
Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wasilewski.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2001 r. sprawy ze skargi
Cezarego S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 września 1999 r. [...] w
przedmiocie zwrotu kosztów z tytułu przeszkolenia, na skutek rewizji nadzwyczajnej
Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2000 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 3 września 1999 r. utrzymał w mocy
decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 18 maja 1999 r. zobowiązującą ppor. Cezarego S. do zwrotu zwaloryzowanej równowartości kosztów wyżywienia i umundurowania otrzymanych przez niego w czasie szkolenia w Centralnym
Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej w K. w okresie od 7 lutego do 24 lutego 1996
r. W uzasadnieniu podał, że zobowiązanie do zwrotu tych kosztów wynikło z faktu
zwolnienia Cezarego S. ze służby w Służbie Więziennej na jego wniosek, przed
upływem 5 lat od odbycia tego przeszkolenia. Przyczyna tego zwolnienia – nabycie
uprawnień do zaopatrzenia emerytalnego - nie ma w świetle obowiązujących przepisów prawnych żadnego znaczenia dla obowiązku zwrotu kosztów przeszkolenia.
Przepisy prawne przewidują możliwość zwolnienia funkcjonariusza w całości lub w
części z obowiązku zwrotu kosztów, ze względu na jego trudną sytuację życiową,
rodzinną lub materialną. Skarżący nie złożył jednakże takiego wniosku i nie uprawdopodobnił okoliczności uzasadniających zwolnienie go od tego obowiązku.
Cezary S. zaskarżył decyzję Ministra Sprawiedliwości do Naczelnego Sądu
Administracyjnego. Podał, że pełnił służbę w Służbie Więziennej od 1 lutego 1996 r.
do 28 maja 1999 r., kiedy to został zwolniony na własną prośbę, w związku z uzyskaniem uprawnień do wcześniejszej emerytury. Został zobowiązany do zwrotu
kosztów związanych z przeszkoleniem, mimo że nadal jest oficerem Służby Więziennej w stanie spoczynku. Uważa, że przepisy prawne nie dają podstawy do obciążenia obowiązkiem zwrotu tego rodzaju kosztów osoby, która przechodzi w stan spoczynku.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że obowiązek zwrotu kosztów związanych z przeszkoleniem wynika z art. 65
ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 marca 2000 r. [...] uchylił
zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości oraz decyzję organu pierwszej instancji. Przyjął, że art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej
(Dz.U. Nr 61, poz. 283 ze zm.) obejmuje dwa zdarzenia: odbycie szkolenia finansowanego przez organy Służby Więziennej i zwolnienie ze służby, w sposób określony
ustawą, przed upływem pięciu lat od tego szkolenia. W rozpatrywanej sprawie jedno
z tych zdarzeń miało miejsce pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 26
kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, nakładającej na funkcjonariusza omawiany
obowiązek. Drugie zaś (odbycie szkolenia) zaistniało wcześniej, wtedy gdy obowiązujące prawo takiego obowiązku zwrotu kosztów nie przewidywało. Pozwala to –
zdaniem Sądu – stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza zasadę nie działania
prawa wstecz (lex retro non agit), powszechnie akceptowaną w naszym porządku
prawnym i wyprowadzoną z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Odnosi bowiem przepis art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 26
kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej do stanu rzeczy, który powstał przed ustanowieniem tego aktu.
Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku zarzucił rażące naruszenie art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie
Więziennej oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o uchyle-
nie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. Minister zgodził się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o
Służbie Więziennej obejmuje dwa zdarzenia: odbycie szkolenia finansowanego przez
organy Służby Więziennej i zwolnienie ze służby, w sposób określony ustawą, przed
upływem pięciu lat od odbycia tego szkolenia. Nie budzi wątpliwości, iż w rozpatrywanej sprawie jedno z tych zdarzeń (tj. zwolnienie ze służby, w sposób określony
ustawą) miało miejsce pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 26 kwietnia
1996 r. o Służbie Więziennej. Zdaniem Ministra mylnie natomiast przyjął Naczelny
Sąd Administracyjny, że drugie zdarzenie (odbycie szkolenia) zaistniało wtedy, gdy
obowiązujące prawo takiego obowiązku zwrotu kosztów nie przewidywało. Przed
wejściem w życie ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej przedmiotową problematykę regulowały bowiem przepisy ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o
Służbie Więziennej (jednolity tekst: Dz.U. z 1984 r. Nr 29, poz. 149 ze zm.), która
weszła w życie z dniem 3 stycznia 1960 r. i obowiązywała do czasu wejścia w życie
przepisów ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, tj. do dnia 31
sierpnia 1996 r. Przepis art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie
Więziennej stanowił, że funkcjonariusz zwolniony ze służby między innymi na skutek
jego pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby „przed upływem 5 lat od obycia
szkolenia przewidzianego dla podoficerów, chorążych i oficerów Służby Więziennej
jest obowiązany zwrócić kwotę stanowiącą równowartość otrzymanej w czasie szkolenia pomocy materialnej, kosztów utrzymania i umundurowania”. Przyjęcie przez
Naczelny Sąd Administracyjny, że obowiązujące prawo takiego obowiązku zwrotu
kosztów nie przewidywało jest sprzeczne z obowiązującym (powyżej opisanym) stanem prawnym i stanowi rażące naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) oraz zasady praworządności (art. 7 Konstytucji).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Słusznie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej wprowadza dwie przesłanki powstania obowiązku zwrotu kosztów szkolenia:
odbycie szkolenia finansowanego przez Służbę Więzienną i zwolnienie ze służby – w
sposób szczegółowo określony ustawą – przed upływem pięciu lat od odbycia szkolenia. Jest niesporne, że skarżący został zwolniony ze służby w terminie i w sposób
przewidziany w tym przepisie pod rządem ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. Również zasadny jest pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego,
że nie można nakładać na obywatela obowiązków wobec Państwa z mocą wsteczną,
gdyż zakazuje tego art. 2 Konstytucji. Z działaniem prawa wstecz mielibyśmy do czynienia, gdyby obowiązek zwrotu kosztów szkolenia odbytego w lutym 1996 r. wywodził się wyłącznie z obowiązującej od dnia 1 września 1996 r. ustawy z dnia 26
kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. Jednakże – co trafnie podniesiono rewizji nadzwyczajnej - także obowiązująca do końca sierpnia 1996 r. ustawa z dnia 10 grudnia
1959 r. o Służbie Więziennej przewidywała (w art. 62 ust. 2) obowiązek zwrotu
kosztów szkolenia, a więc zawierała analogiczne uregulowanie co art. 65 ust. 1
ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. Nie doszło zatem do działania prawa wstecz, gdyż
także w czasie szkolenia obowiązywały przepisy nakładające obowiązek zwrotu jego
kosztów w razie zwolnienia funkcjonariusza ze służby (w sposób szczegółowo wyliczany) przed upływem pięciu lat od odbycia szkolenia.
Z tych względów na podstawie art. 39313 § 1 KPC w związku z art. 10 ustawy z
dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz.
189 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.