Supreme Court dismisses cassation appeal on employer liability for natural force risks and employee fault.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defendant's cassation appeal against a labor court judgment awarding damages to an employee. The defendant argued that the employer should not be liable because the workplace was not powered by natural forces and the employee voluntarily engaged in dangerous work without consent. The court rejected these claims, ruling that liability depends on the specific factual circumstances of the enterprise's technology rather than a fixed catalog of industries.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 435 § 1 k.c.; Art. 361 § 1 k.c.; Art. 5 k.c.; Art. 120 k.p.; Art. 362 k.c. The court established that determining if an enterprise is powered by natural forces requires a case-specific assessment of the actual significance of such technologies in the business, rather than applying a closed list or relying on analogies to other enterprises.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III PK 216/18 POSTANOWIENIE Dnia 24 października 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Gudowska w sprawie z powództwa A.W. przeciwko P.T. o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę,na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 24 października 2019 r.,na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 23 maja 2018 r., sygn. akt III APa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
2. oddala wniosek powoda o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 23 maja 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację pozwanego P.T. od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 lipca 2017 r., którym zasądzono na rzecz powoda A.W. kwotę 70.000,00 zł z odsetkami tytułem zadośćuczynienia i ustalono odpowiedzialność pozwanego na przyszłość za skutki wypadku jakiemu powód uległ w dniu 14 lutego 2012 r.Skarga kasacyjna pozwanego została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 435 § 1 k.c., polegającą na uznaniu, że przedsiębiorstwo pozwanego jest przedsiębiorstwem wprawianym w ruch siłami przyrody, mimo że znaczną część swoich usług świadczy bez maszyn i urządzeń wprawianych w ruch taki siłami, błędną wykładnię art. 435 § 1 k.c. w związku z art. 361 § 1 k.c. przez nieprzyjęcie wyłącznej winy poszkodowanego pracownika, który „samowolnie, bez zgody i wiedzy pracodawcy podjął się wykonania czynności,” błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie 361 § 1 k.c. oraz art. 120 k.p. przez przypisanie odpowiedzialności pracownikowi pozwanego, za którego pozwany nie ponosi odpowiedzialności.
Na wypadek uznania za podstawę jego odpowiedzialności art. 120 k.p. w związku z art. 415 i 361 k.c., zarzucił naruszenie tych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie, naruszenie art. 5 k.c. przez przyznanie powodowi świadczeń mimo oczywistej sprzeczności takiego rozstrzygnięcia z zasadami współżycia społecznego, polegającej na obciążeniu pozwanego odpowiedzialnością za zdarzenie wywołane przez powoda na skutek "jego oczywistych i wielokrotnych naruszeń podstawowych obowiązków pracowniczych oraz zasad bhp, sprowadzających zagrożenie nie tylko dla powoda, ale i innego pracownika" oraz naruszenie art. 362 k.c. przez przyznanie powodowi świadczenia obniżonego o stopień przyczynienia się ustalony na 30%, choć jest on rażąco wyższy.
Skarżący objął skargą także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., polegające na przypisaniu odpowiedzialności z art. 435 § 1 k.c. zarówno pozwanemu, jak i jego pracownikowi oraz nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do szeroko uargumentowanego zarzutu naruszenia art. 5 k.c.Wnosząc o przyjęcie skargi do rozpoznania, skarżący wskazał na występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne sprowadzające się do pytań: a. „jakie są obiektywne przesłanki uznania przedsiębiorstwa za wprawiane w ruch siłami przyrody w sytuacji, gdy współcześnie trudno znaleźć zakład pracy, w którym nie są wykorzystywane energia elektryczna, paliwa płynne lub energia cieplna, mające swoje źródło w siłach przyrody i to w sposób polegający na przetwarzaniu tej energii na pracę, a w szczególności, czy wystarczające do zakwalifikowania tego przedsiębiorstwa jako wprawianego w ruch siłami przyrody w rozumieniu art. 435 § 1 k.c. jest wykorzystywanie przez przedsiębiorstwo w toku wykonywania usług urządzeń zasilanych prądem lub paliwami, jeżeli urządzenia te wykorzystywane są tylko w toku niektórych czynności w ramach wykonywanych przez przedsiębiorstwo usług?b. czy przedsiębiorstwo opiera się na funkcjonowaniu maszyn i urządzeń w sposób uzasadniający zakwalifikowanie tego przedsiębiorstwa jako wprawianego w ruch siłami przyrody w rozumieniu art. 435 § 1 k.c. w sytuacji, gdy praca urządzenia jedynie wspiera pracę człowieka pracującego w tym samym miejscu, albo urządzenie stanowi jedynie narzędzie człowieka?c. czy ustalenie innej przyczyny zdarzenia powodującego szkodę - obok winy poszkodowanego - wymaga ustalenia związku przyczynowego między analizowanym działaniem czy zaniechaniem a powstaniem tego zdarzenia?Jeżeli zaś tak to czy:- naruszenie przez pracodawcę obowiązku dokonania prawidłowej oceny ryzyka zawodowego oraz udzielenia zatrudnionemu pracownikowi wyczerpującej informacji o ryzyku zawodowym na zajmowanym przez niego stanowisku pracy pozostaje w związku przyczynowym z wypadkiem tego pracownika powstałym na innym stanowisku pracy niż to, na którym zgodnie z przyjętym podziałem zadań i poleceniem pracodawcy miał wykonywać pracę, gdy zamiana stanowiska pracy miała miejsce samowolnie, bez wiedzy i zgody pracodawcy a w konsekwencji czy uzasadnia zanegowanie wyłącznej winy poszkodowanego w rozumieniu art. 435 § 1 k.c.?- naruszenie przez pracodawcę normy bhp (obowiązku dokonania prawidłowej oceny ryzyka zawodowego oraz udzielenia zatrudnionemu pracownikowi wyczerpującej informacji o ryzyku zawodowym na zajmowanym przez niego stanowisku pracy) pozostaje w związku przyczynowym z wypadkiem tego pracownika powstałym na skutek zlekceważenia przez pracownika znanych mu norm zachowania i ryzyk (mimo niepoinformowania o nich pracownika) i w konsekwencji uzasadnia zanegowanie wyłącznej winy poszkodowanego w rozumieniu art. 435 § 1 k.c.?”Na uzasadnienie wniosku skarżący podniósł istnienie potrzeby wykładni art. 435 § 1 k.c. jako budzącego rozbieżności w orzecznictwie sądów, mimo wielu orzeczeń Sądu Najwyższego i sądów powszechnych podejmujących próby generalnego zdefiniowania warunków uznania przedsiębiorstwa za wprawiane w ruch siłami przyrody i podniósł, że nie udało się dotychczas przedstawić interpretacji umożliwiającej jednoznaczną odpowiedź na pytanie czy konkretne przedsiębiorstwo spełnia te kryteria.
Kluczową rolę odgrywają tu orzeczenia kazuistycznie wskazujące na uznanie lub zaprzeczenie takiego statusu w przypadku konkretnych typów przedsiębiorstw.Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.Istotność zagadnienia prawnego jako przyczyny kasacyjnej ujętej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. - zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury - konkretyzuje się w znaczeniu jego rozstrzygnięcia dla rozwoju prawa lub wydaniu orzeczenia będącego precedensem dla rozstrzygania innych podobnych spraw.
Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. powinno zatem przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi art. 390 § 1 k.p.c., a więc odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do wątpliwości co do rozumienia określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do analizowanej instytucji prawnej.W żadnym razie zagadnienie prawne traktowane jako przyczyna kasacyjna nie może być sprowadzone do wątpliwości skarżącego dotyczących prawidłowości rozstrzygnięcia jego indywidualnej sprawy i stosowania prawa w konkretnym stanie faktycznym (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 marca 2009 r., III UK 90/08, LEX nr 707909 i III UK 91/08, LEX nr 707910 oraz z dnia 8 września 2008 r., III UK 52/08 i III UK 55/08, niepublikowane).
Tymczasem kwestie, których istnienie miało uzasadnić przyjęcie skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania, zostały sformułowane jako pytania powtarzające ujęte w podstawach skargi zarzuty przeciwko ustaleniom i rozważaniom Sądu drugiej instancji. Osłabia to argumentację na rzecz istnienia przyczyn rozpoznania skargi, gdyż powtórzone w uzasadnieniu wniosku twierdzenia ujęte w podstawach skargi kasacyjnej nie są badane w ramach przedsądu, w którym Sąd Najwyższy ogranicza analizę do istnienia przyczyn kasacyjnych przewidzianych w art. 3989 § 1 k.p.c.Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. także musi korespondować z rolą Sądu Najwyższego chroniącego obowiązujący porządek prawny przed dowolnością i niejednolitością orzekania (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147; z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, niepublikowane), zatem istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów nie może polegać na powiązaniu zagadnień wykładni przepisów prawa materialnego z faktami nieustalonymi lub ustalonymi wbrew twierdzeniom skarżącego (art. 39813 § 2 in fine oraz art. 3983 § 3 k.p.c.).Nie ma potrzeby „wskazania obiektywnych przesłanek uznania przedsiębiorstwa za wprawiane w ruch siłami przyrody przez generalne zdefiniowanie warunków i odpowiedź na pytanie czy konkretne przedsiębiorstwo spełnia te kryteria”, gdyż kwestia ta ma charakter wybitnie kazuistyczny i może być rozstrzygnięta odmiennie w każdym stanie faktycznym przedstawionym pod osąd.
Była zresztą przedmiotem licznych tego rodzaju wypowiedzi judykatury (por. orzeczenie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1960 r., 1 CR 165/60, OSNC 1962, Nr 1, poz. 11, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1946 r., C I 179/46, P i P 1949, z. 12, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1970 r., III CZP 17/70 i z dnia 5 października 1974 r., III CZP 71/73, OSNC 1975, Nr 5, poz. 72; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 maja 1961 r., 3 CR 962/60, OSPiKA 1962, poz. 110; z dnia 10 maja 1962 r., 3 CR 941/61, OSNCP 1963, Nr 10, poz. 226; z dnia 1 grudnia 1962 r., 1 CR 460/62, OSPiKA 1964, Nr 4, poz. 88; z dnia 24 czerwca 1963 r., 1 CR 499/62, OSNCP 1964, Nr 6, poz. 117; z dnia 23 marca 1967 r., I PR 60/67, niepublikowane; z dnia 24 lutego 1971 r., II CR 619/70, OSNC 1971, Nr 10, poz. 182; z dnia 22 listopada 1972 r., II CR 458/72, OSNC 1973, Nr 7-8, poz. 139; z dnia 5 stycznia 1973 r., II CR 620/72, OSNC 620/72, OSNC 1973, Nr 12, poz. 212; z dnia 21 stycznia 1974 r., I CR 762/73, OSNC 1975, Nr 4, poz. 61; z dnia 22 lutego 1983 r., I CR 472/82, niepublikowane; z dnia 22 listopada 1972 r., II CR 458/72, OSNC 1973, Nr 7-8, poz. 139; z dnia 20 września 1984 r., IV CR 337/84, OSNCP 1985, Nr 5-6, poz. 77; z dnia 27 listopada 1985 r., II CR 399/85, niepublikowane; z dnia 11 stycznia 1990 r., I CR 1377/89, OSNCP 1991, Nr 2-3, poz. 32; z dnia 21 marca 2001 r., I PKN 319/00, OSNAPiUS 2002, nr 24, poz. 598; z dnia 19 czerwca 2001 r., II UKN 424/00, OSNP 2003, nr 6, poz. 155; z dnia 13 grudnia 2001 r., IV CKN 1563/00; z dnia 18 września 2002 r., III CKN 1334/00; z dnia 11 marca 2004 r., II UK 260/03, OSNP 2004, nr 21, poz. 377; z dnia 28 lutego 2007 r., V CK 11/06, niepublikowane; z dnia 23 listopada 2007 r., II PK 93/07, niepublikowane; z dnia 28 listopada 2007 r., V CSK 282/07, OSNC - ZD 2008, Nr 2, poz. 54; z dnia 15 lutego 2008 r., I CSK 376/07, OSNC - ZD 2008, Nr D, poz. 117; z dnia 9 maja 2008 r., II CKN 360/07, niepublikowane; z dnia 10 października 2008 r., II CSK 232/08; z dnia 24 września 2009 r., IV CSK 207/09, OSNC 2010, Nr 4, poz. 58; z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 25/12, niepublikowane; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2008 r., I PK 258/07, niepublikowane; z dnia 7 kwietnia 1975 r., II CR 98/75, OSNCP 1976, Nr 5, poz. 113; z dnia 12 lipca 1977 r., IV CR 216/77; z dnia 21 sierpnia 1987 r., II CR 222/87, OSNCP 1989, Nr 7, poz. 145; z dnia 6 lutego 2004 r., II CK 397/02, niepublikowane; z dnia 8 grudnia 2005 r., I UK 97/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 336; z dnia 4 września 2009 r., III CSK 14/09, niepublikowane).W orzecznictwie Sądu Najwyższego, przy aprobacie doktryny, wielokrotnie również stwierdzano, że nie da się ustalić całościowego i zamkniętego katalogu przedsiębiorstw (zakładów) wprawianych w ruch za pomocą sił przyrody, a ocena, czy przedsiębiorstwo lub zakład należy do kategorii wskazanej w art. 435 k.c., musi być dokonywana in casu z uwzględnieniem faktycznego znaczenia określonych technologii w działalności konkretnego przedsiębiorstwa oraz na podstawie ustalenia czy możliwe byłoby osiągnięcie zakładanych celów produkcyjnych bez użycia sił przyrody.
Nie jest uzasadnione odnoszenie się wprost do ustaleń sądów dotyczących innych przedsiębiorstw i zakładów, choćby prowadzących analogiczną działalność, bez ustalenia, czy ich struktura, stopień "nasycenia" urządzeniami wprowadzanymi w ruch za pomocą sił przyrody i ich niezbędność dla funkcjonowania jednostki jako całości są porównywalne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r., I PK 198/11, niepublikowane). Przykładowo w wyroku z dnia 18 grudnia 2018 r., IV CSK 483/17 (niepublikowane) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przedsiębiorstwo usług leśnych prowadzące działalność w zakresie wycinki drzew i ich transportu może być uznane za wprowadzane w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 § 1 k.c.).Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).as