Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KS 49/24 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses prosecutor's appeal, ruling mandatory defense counsel was ignored, violating fair trial rights.

Numero d'incarto III KS 49/24
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the prosecutor's appeal against a lower court decision that overturned a conviction due to a procedural error. The lower court had failed to appoint mandatory defense counsel for the accused, despite reasonable doubts regarding his mental capacity arising from the evidence. The court held that this omission constituted a fundamental violation of the right to a fair trial, necessitating the dismissal of the appeal regardless of the merits of the case.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.; Art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.; The failure to appoint mandatory defense counsel when reasonable doubts exist regarding the accused's mental capacity constitutes an absolute ground for appeal that cannot be cured by later appointment or expert opinions.

Parole chiave

Generato dall'IA
mandatory defense counsel mental capacity doubts absolute ground for appeal right to fair trial procedural violation cured by later appointment psychiatric opinion riesame da parte dell'assicuratore

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
było stwierdzenie wystąpienia na etapie postępowania przez Sądem pierwszej instancji bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., której Sąd ten upatrywał w braku udziału obrońcy oskarżonego w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy.
Art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.
zachodzi zawsze, gdy sąd zignoruje powinność wynikającą z art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k., w konsekwencji czego oskarżony przez pewien czas trwania postępowania sądowego nie będzie miał obrońcy, gdy jest to obowiązkowe.
Art. 79 § 4 zd. 1 k.p.k.
16 i 17 uzasadnienia podał przyczyny swojego rozstrzygnięcia, pomimo że w analizowanej sprawie występowały wątpliwości co do poczytalności oskarżonego oraz zdolności do udziału w prowadzonym postępowaniu (art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k.), to G.
Art. 539e § 2 k.p.k.
akt II K 310/20 i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł:
art. 13 § 1 k.k
oskarżonego z art. 13 § 1 k.k.
art. 286 § 1 k.k
art. 270 § 1 k.k
art. 11 § 2 k.k
art. 13 § 2 k.k
i za to przy zastosowaniu art. 13 § 2 k.k.
art. 14 § 1 k.k

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I KZP 25/05
akt I KZP 25/05 stanowiący, że „(…) „bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

III KS 49/24 POSTANOWIENIE Dnia 8 października 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk w sprawie G. B. oskarżonego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 8 października 2024 r. skargi Prokuratora Rejonowego w Zakopanem od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 17 czerwca 2024 r., sygn. akt II Ka 487/21, uchylającego – w odniesieniu do oskarżonego G. B. – wyrok Sądu Rejonowego w Zakopanem z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II K 310/20 i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł:

1. oddalić skargę;

2. kosztami postępowania skargowego obciążyć Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2021 r. Sąd Rejonowy w Zakopanem w sprawie sygn. akt II K 310/20 uznał oskarżonego G. B. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, a to, że „w okresie od 15 grudnia 2018 r. do 1 marca 2019 r., w Z. oraz w innym bliżej nie ustalonym miejscu za pośrednictwem sieci teleinformatycznej, działając z góry powziętym zamiarem uzyskania odszkodowania z tytułu najmu samochodu zastępczego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej usiłował doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym A. z siedzibą w W. w kwocie 64.944,00 złotych wprowadzając przedmiotową spółkę w błąd, co do istotnych okoliczności mających znaczenie dla ustalenia i wypłaty odszkodowania w ten sposób, że za pośrednictwem poczty elektronicznej z adresu e-mail […] przedłożył, jako autentyczny uprzednio podrobiony przez siebie dokument w postaci umowy najmu samochodu marki J. o numerze rejestracyjnym K. która miała być zawarta pomiędzy firmą R.

S.C w imieniu której działał R. S. , a M. R. , a której to umowy M. R. w rzeczywistości nie zawarł, a jego podpis został przez niego podrobiony, jednak zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na przeprowadzoną procedurę wewnętrzną przez A. z siedzibą w W. ”, stanowiącego przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to przy zastosowaniu art. 13 § 2 k.k. i art. 14 § 1 k.k. na mocy art. 286 § 1 k.k. wymierzył mu karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionej osobiście przez oskarżonego G. B., wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 17 czerwca 2024 r., sygn. II Ka 487/21, powyższy wyrok Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do oskarżonego G. B. uchylono i w tym zakresie sprawę przekazano Sądowi Rejonowemu w Zakopanem do ponownego rozpoznania.Skargę od tego wyroku wniósł Prokurator Rejonowy w Zakopanem zaskarżając orzeczenie to w całości co do pkt. I dotyczącego uchylenia wyroku w odniesieniu do oskarżonego G. B. Skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisu postępowania w postaci art. 437 § 2 k.p.k. polegającego na uznaniu, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Zakopanem z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II K 310/20, w odniesieniu do oskarżonego G.

B. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, podczas gdy w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., co skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości.Podnosząc powyższe zarzuty, Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku co do pkt. I i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na skargę obrońca oskarżonego wniósł o jej oddalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu (pkt 5.3.1) bezspornie wynika, że wyłączną przyczyną wydania w tej sprawie orzeczenia kasatoryjnego w odniesieniu do G. B. było stwierdzenie wystąpienia na etapie postępowania przez Sądem pierwszej instancji bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., której Sąd ten upatrywał w braku udziału obrońcy oskarżonego w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. W ocenie Sądu drugiej instancji, który na s. 16 i 17 uzasadnienia podał przyczyny swojego rozstrzygnięcia, pomimo że w analizowanej sprawie występowały wątpliwości co do poczytalności oskarżonego oraz zdolności do udziału w prowadzonym postępowaniu (art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k.), to G.

B. nie miał obrońcy, co jak argumentował Sąd odwoławczy nakazywało uchylenie wyroku w stosunku do niego i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zakopanem.Trafnie wskazał obrońca oskarżonego w odpowiedzi na skargę, że do naruszenia art. 79 § 1 pkt 3 i § 3 k.p.k. dochodzi nie tylko wówczas, gdy rozprawa przeprowadzona została bez udziału obrońcy, pomimo że sąd powziął wątpliwość co do poczytalności oskarżonego, ale także wtedy, gdy w świetle materiałów zgromadzonych w sprawie powinien był taką wątpliwość powziąć (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2001 r., III KKN 108/01).Taka zaś sytuacja wystąpiła na gruncie analizowanej sprawy, o czym przekonująco argumentował w treści uzasadnienia Sąd odwoławczy.

Jak trafnie wskazał ten Sąd w motywach swojego wyroku, w aktach sprawy znajdują się informacje, które powinny doprowadzić do dopuszczenia dowodu z opinii sądowo – psychiatrycznej, a tym samym do wyznaczenia G. B. obrońcy z urzędu w związku z uzasadnionymi wątpliwościami co do jego stanu zdrowia psychicznego i to jeszcze w fazie postępowania przygotowawczego. Są to:-protokoły przesłuchania G. B. w charakterze podejrzanego na etapie dochodzenia, kiedy dwukrotnie oświadczył do protokołu przesłuchania odpowiednio w dniach 16 stycznia oraz 17 czerwca 2020 r., że leczy się psychiatrycznie na depresję i inne choroby (k. 121 - 123; k. 141 - 143),-wiadomość mailowa przesłana przez oskarżonego już na etapie postępowania jurysdykcyjnego do której załączył on zaświadczenie lekarskie z dnia 1 lutego 2021 r. z Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych „D.” w G., z którego wynika, że od dnia 8 lutego 2021 r. przebywa w szpitalu psychiatrycznym i dlatego nie mógł stawić się na rozprawę w dniu 2 marca 2021 r. (k. 184).

Wobec powyższego nie można zgodzić się z Prokuratorem, że podstawą powzięcia przez Sąd odwoławczy wątpliwości dotyczących zdrowia psychicznego G. B. były tylko fotokopie dawnych opinii psychiatrycznych z dnia 10 lipca 2020 r. oraz z dnia 11 sierpnia 2021 r., przedłożone na rozprawie apelacyjnej przez obrońcę oskarżonego G. B. tuż przed wyrokiem Sądu Okręgowego, a wydane w innych postępowaniach o zupełnie inne czyny.Z treści opinii psychiatrycznej z dnia 15 kwietnia 2023 r., którą wobec wskazanych wyżej sygnałów z poprzednich etapów postępowania dopuścił Sąd drugiej instancji wynika, że poczytalność G.

B. w chwili popełnienia zarzuconego mu czynu nie była zniesiona, ani ograniczona w stopniu znacznym oraz że jest on zdolny do udziału w postępowaniu i prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Jak wskazuje prokurator miałoby to przemawiać za tym, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do przyjęcia, że wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., skutkująca uchyleniem zaskarżonego wyroku.Przypomnieć należy skarżącemu, co wprawdzie zauważa w skardze, lecz nie wyprowadza z tego trafnych wniosków, że wątpliwość co do poczytalności oskarżonego musi być realna, a więc oparta na dowodach zgromadzonych w sprawie lub na spostrzeżeniach organu dotyczących zachowania się oskarżonego.

Wobec wskazanych wcześniej sygnałów podjęcie przez Sąd odwoławczy decyzji o zasięgnięciu opinii sądowo-psychiatrycznej dotyczącej G. B. w sytuacji, gdy powziął on w zakresie poczytalności tego oskarżonego uzasadnione wątpliwości, albowiem w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania - miał podstawy do ich powzięcia - uznać należy za uprawnione.Co więcej, jak zasadnie wskazał sąd ad quem, takie uzasadnione wątpliwości – wobec ujawnionych na etapie kontroli instancyjnej zaszłości – powinien powziąć już wcześniej Sąd pierwszej instancji, czego wszakże nie uczynił.

Skoro zatem w kwestii oceny stanu zdrowia psychicznego oskarżonego uzasadnione wątpliwości – wobec ujawnionych konkretnych ustalonych okoliczności – istniały już i to zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i jurysdykcyjnym przez Sądem Rejonowym, wchodził w grę obligatoryjny udział w tym postępowaniu obrońcy, a zatem wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Nie ma w tym kontekście znaczenia, że w wydanej w postępowaniu apelacyjnym opinii biegli lekarze psychiatrzy nie stwierdzili w przypadku oskarżonego okoliczności o jakich mowa w art. 79 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.k., bo przecież dopiero uznanie takiej opinii za uzasadnioną uprawniałoby do orzeczenia przez sąd, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy (art. 79 § 4 zd. 1 k.p.k.), ale warunkiem pierwotnym – o czym już wspomniano – jest dopuszczenie dowodu z takiej opinii, czego Sąd Rejonowy w tej sprawie zaniechał.

Trafnie przytoczył obrońca oskarżonego – odpowiadając na skargę wniesioną przez Prokuratora – pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2005 r., sygn. akt I KZP 25/05 stanowiący, że „(…) „bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. zachodzi zawsze, gdy sąd zignoruje powinność wynikającą z art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k., w konsekwencji czego oskarżony przez pewien czas trwania postępowania sądowego nie będzie miał obrońcy, gdy jest to obowiązkowe. Uchybienie to nie ulega konwalidacji wskutek pojawienia się obrońcy w późniejszej fazie procesu i stwierdzenia przez biegłych lekarzy psychiatrów, że poczytalność oskarżonego zarówno w chwili popełniania zarzucanego mu czynu (lub czynów), jak i w czasie procedowania nie budzi wątpliwości”.Opisana wyżej sytuacja miała bez wątpienia miejsce na gruncie analizowanej sprawy.Wystąpienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. musiało więc skutkować – stosownie do treści tego przepisu in principio – uchyleniem zaskarżonego orzeczenia niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienie na treść tego orzeczenia, w celu zapewnienia oskarżonemu prawa do rzetelnego procesu, czego nie można mylić z mającą zupełnie inne podstawy przesłanką wydania przez sąd odwoławczy wyroku kasatoryjnego jakim jest konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego (art. 437 § 2 zd. 2 in fine k.p.k.).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. skargę oddalono czego konsekwencją było też obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania skargowego. [J.J.][ms] ‎