Supreme Court dismissed defense appeal against acquittal, ruling cassation order did not mandate new evidence collection.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defense's appeal against the cassation order that remanded the case for retrial. The defense argued that the appellate court failed to order necessary evidence collection, yet the appellate court explicitly stated it would have convicted the defendant had the law not prohibited such a verdict. The court held that since the appellate court did not express a need for new evidence, the cassation order was not defective under the relevant procedural articles.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.; Cassation orders do not constitute a defect if the appellate court explicitly rejects the need for new evidence collection despite potential grounds for questioning the defendant's credibility.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KS 43/25 POSTANOWIENIE Dnia 10 września 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski w sprawie P. M. oskarżonej o czyn z art. 148 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 10 września 2025 r. skargi obrońcy oskarżonejod wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II AKa 39/25, uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2024 r., sygn. akt III K 159/24, i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania postanowił:
1. na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. oddalić skargę;
2. zwolnić oskarżoną od zapłaty kosztów postępowania skargowego;
3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego Ł. G., obrońcy z urzędu oskarżonej P. M., 1476 (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć) zł, w tym 23% VAT, za sporządzenie i wniesienie skargi. UZASADNIENIEP. M. została oskarżona o to, że w dniu 12 lipca 2023 r. między godzinami 8.00 a 12.30 w Z. gmina W., w lokalu mieszkalnym, zajmowanym wspólnie z P. M. 1 i synem F. M., w zamiarze bezpośrednim pozbawienia życia, zadała P. M.1 dwa ciosy nożem kuchennym w tym w klatkę piersiową w okolice poniżej lewej brodawki sutkowej i drugi cios nożem w ramię lewe, doprowadzając przy pierwszym zadaniu ciosu do rozcięcia worka osierdziowego i ranę, której kanał drążył do lewej komory oraz powodując ranę cięto- kłutą mięśnia sercowego z tamponadą worka osierdziowego i masywnym krwotokiem do opłucnej, w następstwie czego doszło do śmierci pokrzywdzonego P. M.1, tj. o przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2024 r., sygn. akt III K 159/24, uniewinnił P. M. od popełnienia zarzuconego jej czynu, a kosztami procesu obciążył Skarb Państwa.
Po rozpoznaniu apelacji prokuratora, który zarzucił szeroko opisany błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść oraz apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, który podniósł zarzuty obrazy art. 7 k.p.k. wynikającej z nieprawidłowej oceny dowodów oraz błędu w ustaleniach faktycznych, Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II AKa 39/25, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
Skargę od tego wyroku wniósł obrońca P. M., który zarzucił naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, podczas gdy Sąd odwoławczy:- pomimo dokonania odmiennej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dostrzeżenia konieczności przeprowadzenia kolejnych dowodów, nie usunął wskazywanych uchybień w drodze niezbędnego uzupełnienia materiału dowodowego w ramach postępowania apelacyjnego,- zaniechał sformułowania w sposób kategoryczny konkluzji, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy brak jest możliwości wydania wyroku uniewinniającego wobec oskarżonej, co skutkowało przedwczesnym uznaniem wystąpienia podstaw do zmiany wyroku uniewinniającego i skazania oskarżonej, czego efektem było nieprawidłowe uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, pomimo braku podstaw ku temu.W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, jak też o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W pisemnych odpowiedziach na skargę Prokurator Rejonowy w Kamieniu Pomorskim wniósł o jej oddalenie, natomiast pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego o „utrzymanie w mocy wyroku Sądu II instancji”, chociaż art. 539e § 2 k.p.k. nie przewiduje takiej postaci orzeczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. strona kwestionująca wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego powinna wykazać, że został on wydany z naruszeniem art. 437 (konkretnie - § 2 zd. drugie) k.p.k., względnie że orzeczenie to jest obarczone uchybieniem określonym w art. 439 § 1 k.p.k.
Chociaż obrońca wskazał, że zaskarżonemu wyrokowi zarzuca obrazę art. 437 § 2 k.p.k. (w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.), to argumenty, które podniósł w części motywacyjnej skargi, nie przekonują o konieczności jej uwzględnienia. Powodem uniewinnienia P. M. przez Sąd pierwszej instancji było ustalenie, że ciosy nożem zadała pokrzywdzonemu działając w obronie koniecznej (art. 25 § 1 k.k.). Sąd Apelacyjny zanegował to ustalenie, wskazując, iż cyt. „rację mają obaj skarżący, że ustalenia faktyczne jakie poczynił Sąd I instancji nie mogą zostać uznane za prawidłowe” oraz że „rację należy przyznać pełnomocnikowi oskarżyciela posiłkowego, że te błędne ustalenia faktyczne wynikają z dokonania przez Sąd Okręgowy pobieżnej i nie odpowiadającej regułom zawartym w treści art. 7 k.p.k. i 410 k.p.k. oceny zgromadzonego materiału dowodowego w jego wzajemnym powiązaniu”.
Sąd ad quem poddał ten materiał analizie i doszedł do wniosku, że „sprzeczna z zasadami wiedzy oraz doświadczenia życiowego, pobieżna ocena dowodu z jej (oskarżonej – SN) wyjaśnień, spowodowała dokonanie błędnych ustaleń faktycznych przez Sąd I instancji i niezasadne przyjęcie, że oskarżona działała w warunkach obrony koniecznej. Prawidłowa ocena zgromadzonego aktualnie w sprawie materiału dowodowego przemawia za stwierdzeniem, że oskarżona wyczerpała znamiona czynu z art. 148 § 1 k.k., co wobec zakazu ne peius określonego treścią art. 454 § 1 k.p.k. powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania”.
To stwierdzenie jest kilkakrotnie powtarzane w uzasadnieniu wyroku:- „nieuprawnionym jest więc uznanie, że w świetle wyjaśnień oskarżonej możliwym jest uznanie, że P. M. 1 odniósł obrażenia na skutek działania przez oskarżoną w warunkach obrony koniecznej” (s. 8),- „prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiał dowodowego wskazuje na brak podstaw do uznania relacji oskarżonej za wiarygodną (…), co przemawia za stwierdzeniem, że oskarżona w warunkach kontratypu nie działała, a jej uniewinnienie nie było słuszne.
Wobec zakazu ne peius określonego treścią art. 454 § 1 k.p.k. koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania” (s. 9),- „prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiał dowodowego przemawia za stwierdzeniem, że oskarżona nie działała w obronie koniecznej w rozumieniu art. 25 § 1 k.k., co wobec zakazu ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania” (s. 10),- „Sąd odwoławczy nie stwierdzając podstaw do uznania, że oskarżona działała w warunkach obrony koniecznej, uznaje za bezprzedmiotowe, a co najmniej przedwczesne ustosunkowanie się do tej części zarzutów, w których skarżący domagają się (…)” (s. 11),- „powyższe, teoretyczne rozważania w tym przedmiocie, nie zmieniają stanowiska Sądu odwoławczego co do braku na gruncie niniejszej sprawy dowodów mogących wskazywać na to, że oskarżona działała w ramach obrony koniecznej” (s. 11).
W świetle powyższych stwierdzeń przeświadczenie obrońcy, iż Sąd odwoławczy „zaniechał sformułowania w sposób kategoryczny konkluzji, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy brak jest możliwości wydania wyroku uniewinniającego wobec oskarżonej”, nasuwa przypuszczenie, że autor skargi nie zapoznał się dostatecznie uważnie z uzasadnieniem wyroku tego Sądu. W żadnej mierze nie przekonuje zamieszczony w skardze wywód oparty na twierdzeniu, iż wyrok kasatoryjny jest przedwczesny, bowiem Sąd ad quem powinien we własnym zakresie uzupełnić postępowanie dowodowe, w szczególności jeżeli dostrzegł podstawy do zakwestionowania wiarygodności przedstawianych przez oskarżoną relacji, to powinien ją przesłuchać w ramach postępowania apelacyjnego.
Zdaniem skarżącego „w świetle wyrażanych przez Sąd ad quem twierdzeń, jako konieczne jawi się również uzupełnienie materiału dowodowego o dowody wskazane przez obrońcę oskarżonej we wniosku dowodowym z dnia 28 listopada 2024 r., w szczególności dowodu z opinii biegłego psychologa, która byłaby kluczowa dla należytego zrekonstruowania zachowania oskarżonej”. Ta argumentacja byłaby skuteczna, gdyby Sąd odwoławczy wskazał, że wyrok kasatoryjny wydał z powodu nieprawidłowości w sposobie gromadzenia dowodów przez Sąd meriti (nie dość wnikliwe wysłuchanie oskarżonej, nieprzeprowadzenie koniecznego dowodu), tymczasem w niniejszej sprawie Sąd ad quem wyraził w sposób jednoznaczny przekonanie o wadliwości wyroku uniewinniającego i stwierdził, że gdyby nie zakaz z art. 454 § 1 k.p.k., wydałby wyrok skazujący.
Nie wyraził poglądu o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego. Nie zmienia tej konstatacji wskazanie, w pewnym stopniu niekonsekwentne względem wyżej przytoczonych, ale w istocie będące wyrazem poszanowania samodzielności jurysdykcyjnej Sądu meriti (art. 8 § 1 k.p.k.), że „dopiero prawidłowa ocena dowodów (..) pozwoli na ustalenie czy oskarżona została zaatakowana, czy też pomiędzy konkubentami wywiązała się kolejna z ich licznych awantur (…)”. Uwaga ta odnosi się też do zalecenia sformułowanego przez Sąd Apelacyjny - że „w toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie umożliwiającym mu dokonanie prawidłowej oceny poszczególnych wyjaśnień oskarżonej, z dostrzeżeniem ich rzeczywistej treści oraz zmienności”, jak też do wzmianki, że „w sytuacji gdyby Sąd Okręgowy uznał, że dla oceny mechanizmu powstania obrażeń na ciele pokrzywdzonego, w kontekście wyjaśnień oskarżonej, niezbędne jest dodatkowe pozyskanie opinii wydanej przez biegłych z zakresu medycyny sądowej, dopuszczenie takiej opinii jest możliwe (…)”.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt 1 części dyspozytywnej postanowienia. Zawarte w pkt 2 rozstrzygnięcie o zwolnieniu oskarżonej od zapłaty kosztów postępowania skargowego znajduje oparcie w art. 624 § 1 k.p.k., który zastosowano wobec trudnej sytuacji materialnej oskarżonej, którą wykazała ubiegając się o wyznaczenie jej obrońcy z urzędu. Wobec tego, że obrońca został wyznaczony z zastrzeżeniem, iż chodzi o postępowanie dotyczące skargi (k. 645-646 akt sprawy), już na tym etapie postępowania w pkt 3 zasądzono na jego rzecz żądane wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną oskarżonej, która polegała na sporządzeniu i wniesieniu skargi.
Czynność ta nie jest wykazana w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2024.764), wobec tego, uznając, że jest najbardziej zbliżona do sporządzenia i wniesienia kasacji (§ 5 rozporządzenia), wynagrodzenie zasądzono według stawki określonej w § 17 ust. 3 pkt 2, z uwzględnieniem (co do podatku VAT) § 4 ust. 3 rozporządzenia. [J.J.][r.g.]