Supreme Court dismisses prosecutor's appeal, upholding lower court's remand due to correct identification of the State's legal representative.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the prosecutor's appeal against the appellate court's decision to remand the case for retrial. The lower appellate court had overturned the first-instance judgment because the State was allegedly represented by the wrong judicial body. The Supreme Court ruled that the Regional Court, which issued the detention orders, was the correct entity to represent the State under the relevant procedural code. Consequently, the prosecutor's claim that a full retrial was necessary was rejected, and the case was sent back to the appellate court for a new hearing.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 554 § 2b k.p.k.; The State is represented by the head of the court that issued the unlawful decision forming the basis of the claim, not the court where the compensation proceedings are pending.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KS 40/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący)SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca)SSN Anna Dziergawka w sprawie D.K. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie, na posiedzeniu bez udziału stron (art. 539e § 1 k.p.k.), po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2025 r., skargi prokuratora na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2025 r., sygn. akt II AKa 96/25, uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt III Ko 63/23, i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Anna Dziergawka
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Szczecinie — po rozpoznaniu żądania wnioskodawcy D.K. o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 24.000 zł tytułem odszkodowania oraz kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie w sprawie o sygn. akt II K 927/21 Sądu Rejonowego w Goleniowie — wyrokiem z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. III Ko 63/23, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz D.K. kwoty: 14.326 zł tytułem odszkodowania i 53.868 zł tytułem zadośćuczynienia (art. 552 § 4 k.p.k.) (pkt I), kwotę 384 zł tytułem ustanowienia w sprawie pełnomocnika z wyboru (art. 554 § 4 k.p.k.) (pkt II), w pozostałym zakresie oddalił wniosek (pkt III), zaś wydatkami postępowania obciążył Skarb Państwa (pkt IV).Wyrok ten po poddaniu go kontroli odwoławczej na skutek wniesienia apelacji przez pełnomocnika Przedstawiciela Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 maja 2025 r., sygn.
II AKa 96/25 uchylił i sprawę D.K. przekazał Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.Od wyroku sądu odwoławczego skargę wniósł prokurator. Na podstawie art. 539a § 1-2 k.p.k. zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2025 r. w całości na korzyść oskarżonego D.K. Wyrokowi temu na podstawie art. 539a § 3 k.p.k. zarzucił naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 437 § 2 k.p.k., poprzez jego niezasadne zastosowanie w wyniku błędnego uznania, że zachodzi potrzeba uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2024 r. w całości i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, z uwagi na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, albowiem w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji Skarb Państwa nie mógł należycie realizować swoich praw i bronić swoich interesów, gdyż reprezentowany był przez niewłaściwy organ, tj. przez Prezesa Sądu Rejonowego w Goleniowie, zamiast Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie, jako sądu, w którym wydano ostatnie orzeczenie kończące postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności karnej oraz zaliczono tymczasowe aresztowanie na poczet grzywny, podczas gdy w toku postępowania w niniejszej sprawie prawidłowo i zgodnie z treścią art. 552 § 2b pkt 1 k.p.k. określono organ reprezentujący Skarb Państwa, którym był Prezes Sądu Rejonowego w Goleniowie mający wiedzę o toczącym się postępowaniu.W konkluzji autor skargi na wyrok sądu odwoławczego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Przedstawiciela Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie wskazał, że popiera orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie i argumentację zawartą w jego uzasadnieniu.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesiona przez prokuratora skarga na wyrok sądu odwoławczego okazała się zasadna, co skutkowało koniecznością uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi w postępowaniu odwoławczym.Uwagi niniejsze zacząć należy od rozważenia, czy zasadne jest wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie zapatrywanie, że przymiot statio fisci w tym postępowaniu przysługuje właśnie Sądowi Okręgowemu w Szczecinie i w konsekwencji reprezentantem tego podmiotu (który działa w postępowaniu za Skarbu Państwa) powinien być w niniejszej sprawie Prezes Sądu Okręgowego w Szczecinie.Zgodnie z przepisami Rozdziału 58-go Kodeksu postępowania karnego Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie stronami w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia są: wnioskodawca, prokurator oraz Skarb Państwa (art. 554 § 2a k.p.k.), zaś organem reprezentującym Skarb Państwa jest:
1) prezes sądu, w którym wydano ostatnie orzeczenie kończące postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności karnej, stosowania środka zapobiegawczego, środka zabezpieczającego lub zatrzymania, albo 2) prezes sądu pierwszej instancji, w którym wydano zmienione orzeczenie - jeżeli orzeczeniem, o którym mowa w pkt 1, zmieniono orzeczenie sądu pierwszej instancji i zastosowano środek, w związku z którym nie przysługuje odszkodowanie w myśl niniejszego rozdziału, albo 3) organ, który dokonał zatrzymania - jeżeli sąd uwzględnił zażalenie na zatrzymanie albo jeżeli sąd nie rozpoznawał zażalenia na zatrzymanie (art. 554 § 2b k.p.k.).
Skoro przedmiotem postępowania prowadzonego przed Sądem Okręgowym w Szczecinie pod sygn. III Ko 63/23 było żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę związaną z oczywiście niesłusznym tymczasowym aresztowaniem D.K. w sprawie Sądu Rejonowego w Goleniowie, sygn. II K 927/21, to kwestią kluczową dla udzielenia odpowiedzi na postawione powyżej pytanie było dokonanie oceny z należytym uwzględnieniem brzmienia art. 554 § 2b k.p.k. któremu podmiotowi (w którego imieniu działa z kolei odpowiedni prezes sądu) przysługuje prawo realizacji uprawnień procesowych związanych z reprezentacją Skarbu Państwa w postępowaniu w przedmiocie zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie.
Jeśli uwzględnić fakt, że to wyłącznie Sąd Rejonowy w Goleniowie w całym ciągu postępowania o sygn. II K 927/21 stosował środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania (zastosowanie wobec D.K. tymczasowego aresztowania nastąpiło na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Goleniowie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II Kp 272/21; przedłużenie okresu stosowania tego środka zapobiegawczego do dnia 5 listopada 2021 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Goleniowie z dnia 30 sierpnia 2021 r., sygn. akt II Kp 359/21; postanowieniem z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt II K 927/21, Sąd Rejonowy w Goleniowie przedłużył stosowanie tymczasowego aresztowania na dalszy okres do dnia 5 stycznia 2022 r., a następnie postanowieniem z dnia 22 grudnia 2021 r. uchylił stosowanie wobec D.K. tego środka zapobiegawczego), orzeczenia Sądu Rejonowego w Goleniowie w przedmiocie stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego nie były nigdy poddane kontroli instancyjnej, zaś sąd ad quem-Sąd Okręgowy w Szczecinie wyłącznie zaliczył okres tymczasowego aresztowania na poczet grzywny orzeczonej za czyn zakwalifikowany z art. 157 § 2 k.k. (od pozostałych trzech zarzuconych czynów sąd odwoławczy D.K. uniewinnił), to należy dojść do przekonania, że organem reprezentującym Skarb Państwa w postępowaniu w przedmiocie odszkodowania lub zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie jest prezes Sądu Rejonowego w Goleniowie, a nie Prezes Sądu Okręgowego w Szczecinie, bowiem to tylko ten pierwszy sąd stosował środek zapobiegawczy.
Orzeczeniem Sądu Okręgowego w Szczecinie ani nie stosowano tymczasowego aresztowania po raz pierwszy tego środka, ani nie przedłużano jego stosowania, ani nie utrzymano w mocy orzeczenia w przedmiocie stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego. Analiza przepisu art. 554 § 2b k.p.k. prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było by Skarb Państwa w sprawach o odszkodowanie i zadośćuczynienie był reprezentowany przez ten podmiot (organ tego podmiotu), którego niesłuszna decyzja jest in concreto podstawą dochodzonego roszczenia.
Z art. 554 § 2b pkt 1 i 2 k.p.k. wynika bowiem, że organem reprezentującym Skarb Państwa jest prezes tego sądu, w którym doszło do wydania lub skontrolowania i utrzymania w mocy niezasadnej decyzji stanowiącej następnie podstawę do dochodzenia odszkodowania. Podobne kryterium zastosowano do organu niesądowego w pkt 3, skoro chodzi tu o sytuację, gdy ten organ niezasadnie dokonał zatrzymania, co stwierdził sąd w toku kontroli zażaleniowej, albo gdy nie rozpoznawał zażalenia na zatrzymanie. Skoro jak już powiedziano w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w Szczecinie nie wydał żadnego rozstrzygnięcia, z którym wiązane może być dochodzone przez D.K. roszczenie (innymi słowy ani nie stosował tymczasowego aresztowania, ani nie utrzymywał w mocy orzeczenia w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania), to podmiotem mającym przymiot statio fisci w niniejszym postępowaniu jest Sąd Rejonowy w Goleniowie, który decydował o pierwszym i kolejnym stosowaniu tymczasowego aresztowania wobec D.K.Wskazać bowiem należy, że zmiana orzeczenia sądu pierwszej instancji przez orzeczenie kary grzywny za czyn zakwalifikowany jako występek z art. 157 § 2 k.k. i zaliczenie na poczet tej kary okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie nie może być traktowana w kategoriach "stosowania środka zapobiegawczego" przez Sąd Okręgowy w Szczecinie (art. 554 § 2b pkt 1 k.p.k.):
środek ten był wyłącznie stosowany przez Sąd Rejonowy w Goleniowie, zatem to prezes tego sądu jest organem uprawnionym do reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu w przedmiocie zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie. W efekcie brak jest konieczności ponownego przeprowadzenia postępowania pierwszoinstancyjnego, skoro w toku tego postępowania organ uprawniony do reprezentowania interesów Skarbu Państwa był prawidłowo reprezentowany (zawiadomienia prezesa Sądu Rejonowego w Goleniowie o terminach rozprawy przed Sądem Okręgowym w Szczecinie – elektroniczne pokwitowanie odbioru na termin rozprawy wyznaczony: pierwotnie na dzień 27 października 2023 r. k. 35, następnie odwołany; na dzień 22 listopada 2023 r. k. 40; pierwotnie na dzień 16 stycznia 2024 r. k. 52, następnie odwołany; na dzień 28 marca 2024 r. k. 61; pierwotnie na dzień 12 czerwca 2024 r. k. 102, następnie odwołany; pierwotnie na dzień 26 lipca 2024 r. k. 108, następnie odwołany; na dzień 23 października 2024 r. k. 125; na dzień 5 grudnia 2024 r. k. 127A).Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uwzględnił skargę na wyrok sądu odwoławczego wniesioną przez prokurator Prokuratury Okręgowej w Szczecinie, uchylił zaskarżony skargą wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2025 r., sygn.
II AKa 96/25, i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym przed tym sądem. Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Anna Dziergawka[WB][a.ł]