Supreme Court dismisses appeal regarding mandatory defense for partially deaf defendant, ruling no absolute ground for retrial.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defense's appeal against a lower court's decision to overturn a first-instance acquittal and remand the case. The defense argued that the mandatory defense rule was violated because the defendant, suffering from Usher syndrome, was effectively blind and required psychiatric expert opinions. The court rejected this, holding that the mandatory defense provision applies only to completely deaf individuals, not those with significant hearing loss, and thus the absence of a mandatory defense order did not constitute a procedural error warranting retrial.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 79 § 1 pkt 2 k.p.k.; Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.: The mandatory defense requirement under Art. 79 § 1 pkt 2 k.p.k. applies exclusively to defendants with complete deafness; significant hearing loss does not trigger this obligation, and the absence of a mandatory defense order in such cases does not constitute a ground for retrial under Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KS 25/24 POSTANOWIENIE Dnia 20 maja 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk w sprawie R. Z. oskarżonego z art. 157 § 1 i 3 k.k.,po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu 20 maja 2024 r.skargi obrońcy oskarżonegona wyrok sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Nowym Sączuz 28 grudnia 2023 r., sygn. akt II Ka 288/22, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączuz 23 marca 2022 r., sygn. akt II K 782/21, i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł oddalić skargę.
UZASADNIENIE
R. Z. został oskarżony o to, że„w dniu 02 marca 2021 roku w N. przy ul. T. nie zachowując należytej ostrożności po wyjściu z klatki schodowej, nieumyślnie potrącił idącą pieszo chodnikiem B. T., w wyniku czego pokrzywdzona upadła na ziemię doznając obrażeń ciała w postaci złamania kłykcia bocznego kości ramiennej lewej z przemieszczeniem, które to obrażenia naruszyły czynność narządów jej ciała na okres powyżej siedmiu dnitj. o przestępstwo z art. 157 § 1 i 3 k.k.” Sąd Rejonowy w Nowym Sączu wyrokiem z 23 marca 2022 r., sygn. akt II Ka 288/22, uniewinnił R.
Z. od czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia. Apelację od tego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając go w całości na niekorzyść R. Z. . Zarzucił on „obrazę przepisu prawa procesowego a to art. 193 § 1 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie i nie uzyskanie wiadomości specjalnych z zakresu medycyny, tj. w szczególności wiadomości w zakresie posiadanej przez oskarżonego w związku ze stwierdzeniem u niego zespołu USHERA wady wzroku oraz innych związanych z tym zespołem schorzeń mogących mieć wpływ na przebieg zdarzenia, i samodzielne ustalenie przez Sąd, że oskarżony w warunkach takich jakie panowały w chwili zdarzenia jest zasadniczo niewidomy, tj. nie dostrzega przy ograniczonym oświetleniu ulicznym przeszkód wielkości człowieka nawet z najbliższej odległości i to nawet idąc ostrożnie wzdłuż krawędzi chodnika i patrząc przed siebie, co wskazywało z kolei na możliwe poważne zaostrzenie choroby, które powinno wzbudzić uzasadnioną wątpliwość co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego, który nawet już po zderzeniu z pokrzywdzoną i po jej upadku był zdezorientowany, i nie wiedział co się stało, przy czym zgodnie z dostępną wiedzą medyczną zespół USHERA może wiązać się z poważnymi zaburzeniami neurologicznymi, w szczególności defektem błędnika ale także w szczególności - występowaniem chorób psychicznych - co obligowało Sąd I instancji do powołania w myśl art. 202 § 1 k.p.k. opinii dwóch biegłych lekarzy psychiatrów w celu wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego odpowiadającej w szczególności na pytania, czy oskarżony mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenie lub pokierować swoim postępowaniem, skoro nawet po popełnieniu czynu nie był w stanie stwierdzić samodzielnie jaki był przebieg zdarzenia i co do niego doprowadziło, a Sąd jednoznacznie ustalił przy tym - również naruszając dyspozycję art. 193 § 1 k.p.k.
że zdiagnozowany u oskarżonego zespół USHERA miał bezpośredni wpływ na przebieg zdarzenia wyłączając jakąkolwiek możliwość uniknięcia ze strony oskarżonego zderzenia z pokrzywdzoną - tj. wyłączając w zasadzie odpowiedzialność karną oskarżonego.” Autor apelacji wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu wyrokiem z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt II Ka 288/22, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania.
Skargę od tego wyroku wniósł obrońca R. Z. , zaskarżając go w całości, zarzucił naruszenie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 2 k.p.k. poprzez przeprowadzenie rozprawy pomimo usprawiedliwionej nieobecności obrońcy na posiedzeniu 11 lipca 2022 r.i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowego w Nowym Sączu. W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie w całości jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna, dlatego też Sąd Najwyższy postanowił ją oddalić. Nie ma racji obrońca, że w niniejszej sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Nie sposób zgodzić się ze skarżącym, który podniósł, że oskarżony jest osobą obustronnie głuchą, a w tej sytuacji obecność na rozprawie jego obrońcy była obowiązkowa. Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze przedmiotu podnosi się dość powszechnie, że obligatoryjna obrona w rozumieniu art. 79 § 1 pkt 2 k.p.k.
(w postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli jest głuchy), zachodzi tylko w sytuacji całkowitej głuchoty (zob.: T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 257; J. Grajewski w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Grajewski, Zakamycze 2006, s. 297; postanowienie SN z 10 marca 1997 r., III KKN 155/96; postanowienie SN z 27 stycznia 2010 r., II KK 299/09). Dla ścisłości należy oczywiście zauważyć, że prezentowane są również stanowiska powyższemu przeciwne, a z których wynika, iż za „głuchego” w rozumieniu art. 79 § 1 pkt 2 k.p.k. należy uznać również - ze względów gwarancyjnych - osobę, która dotknięta jest takim przytępieniem słuchu (głęboką utratą słuchu), która utrudnia i ogranicza orientację w otoczeniu i porozumiewaniu się z osobami słyszącymi w takim stopniu, że utrudnia, albo wręcz uniemożliwia samodzielną obronę (zob.:
R. A. Stefański (w:) Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 79). Rzecz jednak w tym, że istnienie obrony obligatoryjnej na podstawie art. 79 § 2 k.p.k. (oskarżony musi mieć obrońcę również wtedy, gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę), ma swoje źródło w postanowieniu sądu, a niewydanie takiego postanowienia oznacza, że prowadzenie rozprawy sądowej bez udziału obrońcy oskarżonego nie kwalifikuje się jako uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. (postanowienie SN z 28 października 2020 r., II KK 295/20).
W rozpoznawanej sprawie ani Sąd Rejonowy, ani Sąd Okręgowy takiego postanowienia nie wydały. Jeżeli więc chodzi o oskarżonego R. Z., to niewątpliwie stwierdzono u niego znaczny niedosłuch (k. 112), ale nie całkowitą głuchotę, a to nie uzasadnia tezy, że w odniesieniu do niego zachodzą przesłanki obrony obligatoryjnej określone w art. 79 § 1 pkt 2 k.p.k. W takiej sytuacji za oczywiście chybione należało uznać zarzuty, że oskarżony R. Z. jako osoba „głucha” musiał w toku postępowania posiadać obrońcę, którego udział w rozprawie był obowiązkowy (art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.).
Oskarżony w toku całego postępowania sądowego posiadał co prawda obrońcę z wyboru, ale ten nie wziął udziału w rozprawie 11 lipca 2022 r. Ta jednak nieobecność obrońcy na rozprawie - jak wykazano to już wyżej - nie mogła zostać uznana za obrażającą przepis art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt 2 k.p.k. Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.[J.J.][ms]