Criminal appeal dismissed; appellate court's remand for retrial does not violate ne peius rule.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defense's appeal against the appellate court's decision to remand the case for a retrial. The defense argued that the appellate court violated procedural rules by implying a high probability of conviction without new evidence. The court ruled that the appellate court correctly identified that the lower court's acquittal was legally impossible given the established facts, thus the remand was necessary and did not violate the ne peius principle.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 437 § 2 k.p.k.; Art. 454 § 1 k.p.k.: An appellate court's remand of a case for retrial is not a violation of the ne peius rule if the lower court's acquittal was legally impossible due to the established facts, as the possibility of conviction in the new trial is not equivalent to a mandate to convict.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KS 11/23 POSTANOWIENIE Dnia 9 maja 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski w sprawie B. M. i W. M.oskarżonych o przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 9 maja 2023 r., skargi obrońcy oskarżonych na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 1 grudnia 2022 r., sygn. akt II Ka 321/22 uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Stalowej Woli z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II K 449/20 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł:
1. oddalić skargę;
2. kosztami postępowania skargowego obciążyć oskarżonych B. M. i W. M. w częściach na nich przypadających.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Stalowej Woli wyrokiem z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II K 449/20 uniewinnił B. M. i W. M. od popełnienia zarzucanych im w akcie oskarżenia przestępstw kwalifikowanych z art. 286 § 1 k.k.Na skutek apelacji wywiedzionej na niekorzyść oskarżonych przez prokuratora, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu po jej rozpoznaniu, wyrokiem z dnia 1 grudnia 2022 r., sygn. akt II Ka 321/22, uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Stalowej Woli do ponownego rozpoznania. Skargę na wyrok sądu odwoławczego wniósł obrońca z wyboru oskarżonych, zaskarżając go w całości na ich korzyść.
W skardze podniósł zarzut naruszenia art. 454 § 1 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 k.p.k., poprzez błędne subiektywne – niepoparte żadnym nowym materiałem dowodowym, a jedynie własnymi dywagacjami nie mającymi poparcia w materiale dowodowym, że działali oni umyślnie w zakresie pomocnictwa jak i w konsekwencji – że zachodzi możliwość skazania oskarżonych w toku nowego przewodu sądowego, nadto Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu nie wskazał na czym polega – skutecznie podniesiony przez oskarżyciela publicznego zarzut błędnej oceny materiału dowodowego.
W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Tarnobrzegu. W odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesiona w niniejszej sprawie skarga na wyrok sądu odwoławczego nie jest zasadna, co implikowało jej oddalenie na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. podstawą do wniesienia skargi na wyrok sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania jest wyłącznie naruszenie przepisu art. 437 k.p.k. albo wystąpienie uchybienia wymienionego enumeratywnie w treści art. 439 § 1 k.p.k.
Tak więc rozpoznanie skargi ogranicza się do zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 k.p.k. albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego, względnie, czy jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Natomiast niedopuszczalne jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. badał merytorycznie prawidłowość przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie uchybień podniesionych w apelacji, jak również zasadność uchybień stwierdzonych przez sąd odwoławczy (zob. m.in. uchwała SN z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17, OSNKW 2018, nr 3, poz. 23; postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2018 r., IV KS 20/18, LEX nr 2591541; postanowienie SN z dnia 29 stycznia 2021 r., V KS 33/20, LEX nr 3160402; postanowienie SN z dnia 22 czerwca 2021 r., IV KS 27/21, LEX nr 3347129; postanowienie SN z dnia 26 sierpnia 2021 r., III KS 16/21, LEX nr 3321909; postanowienie SN z dnia 12 stycznia 2022 r., IV KS 64/21, LEX nr 3287910; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2022 r., V KS 36/21, LEX nr 3324938; postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2022 r., II KS 29/21, LEX nr 3314955; postanowienie SN z dnia 2 lutego 2022 r., III KS 1/22, LEX nr 3314949; postanowienie SN z dnia 29 czerwca 2022 r., II KS 9/22, LEX nr 3400051).
Celem instytucji skargi na wyrok sądu odwoławczego nie jest bowiem dublowanie przeprowadzonej już kontroli odwoławczej, a wyeliminowanie bezpodstawnego wydawania przez sądy odwoławcze wyroków kasatoryjnych w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie in meriti mogło zapaść w drugiej instancji. Analiza akt przedmiotowej sprawy prowadzi do wniosku, że sąd odwoławczy nie dopuścił się naruszeń, o których mowa w art. 539a § 3 k.p.k., w szczególności obrazy przepisów art. 454 § 1 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 k.p.k. wskazanych przez skarżącego.
Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podstawą orzeczenia uchylającego rozstrzygnięcie sądu meriti było błędne ustalenie, że oskarżeni nie mieli świadomości współdziałania w popełnieniu czynu z art. 286 § 1 k.k. w postaci zjawiskowej pomocnictwa w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na wyciagnięcie tak dalece korzystnych dla nich wniosków (punkt 3.1. uzasadnienia). Sąd ad quem jako powód wydania wyroku kasatoryjnego wskazał zakaz ne peius określony w art. 454 § 1 k.p.k., który stanowi, że sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie (punkt 5.3.1.4.1. uzasadnienia).
Rację ma skarżący, że możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego, umarzającego albo warunkowo umarzającego postępowanie karne i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) – stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k.
Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. (zob. uchwała SN z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18, OSNK 2018/11, poz. 73). Rzecz jednak w tym, że w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu wyraźnie wskazał, że organ a quo błędnie uznał, że oskarżeni nie mieli świadomości sprawstwa czynu z art. 286 § 1 k.k. Zdaniem sądu odwoławczego ustalony stan faktyczny pozwalał przyjąć, że oskarżeni przewidywali możliwość popełnienia przestępstwa oszustwa przez inną osobę (zlecającą im przewóz przesyłek) i godzili się na pomocnictwo takiej osobie w popełnieniu czynu.
Zatem w ocenie sądu ad quem brak było podstaw do wydania wyroku uniewinniającego, albowiem w ramach zarzutów aktu oskarżenia zachodzi podstawa do przyjęcia odpowiedzialności karnej oskarżonych przynajmniej w zakresie pomocnictwa do przestępstwa stypizowanego w art. 286 § 1 k.k. Uznał więc wydanie wyroku skazującego za realne, a nie jedynie hipotetyczne. Tak więc trafnym jest wniosek, iż w układzie procesowym jaki wystąpił w przedmiotowej sprawie, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu nie miał możliwości wydania innego orzeczenia niż kasatoryjne, bowiem na przeszkodzie temu stał zakaz wynikający z art. 454 § 1 k.p.k., na który to przepis powołał się sąd odwoławczy w swoim wyroku.
Powyższej oceny nie zmieniają argumenty podniesione w skardze, które koncentrują się na polemice z oceną faktyczną i prawną dokonaną przez sąd ad quem. Jak wskazano powyżej, poprzez zarzut naruszenia art. 437 § 2 k.p.k. nie można kwestionować merytorycznego stanowiska sądu odwoławczego, a jedynie to, czy dawało ono podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego. Przywoływane przez skarżącego okoliczności, w szczególności dotyczące znamion strony podmiotowej pomocnictwa, winny być przedmiotem analizy przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Są one jednak irrelewantne z puntu widzenia skuteczności skargi na wyrok sądu odwoławczego. Na zakończenie należy zauważyć, że sąd odwoławczy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji i przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania, dał wyraz przeświadczeniu, że prawdopodobieństwo skazania oskarżonych jest wysokie, co wszak nie jest równoznaczne z nakazaniem zastosowania się przez Sąd Rejonowy w Stalowej Woli do tego poglądu. Należy z całą stanowczością podkreślić, że sytuacja procesowa oskarżonych w dalszym ciągu nie jest przesądzona, albowiem sąd ad quem nie ma prawa ograniczać zasady swobodnej oceny dowodów przez sąd meriti, w szczególności poprzez narzucenie mu ostatecznych wniosków płynących z oceny całokształtu materiału dowodowego i poczynionych na jego podstawie ustaleń faktycznych.
W dalszym ciągu sąd a quo procedować więc będzie w granicach wyznaczonych przez art. 7 k.p.k. tj. według zasady swobodnego uznania sędziowskiego.Z tych względów, wobec niestwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. O kosztach sądowych postępowania skargowego rozstrzygnięto na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 633 k.p.k. oraz art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 4 a contrario k.p.k.