Supreme Court dismisses prosecutor's appeal, upholding lower court's reversal due to violation of impartial tribunal rights.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the prosecutor's appeal against the Regional Court's decision to overturn the first-instance judgment and remand the case. The Regional Court found the defendant guilty of causing severe injury but vacated the verdict because the presiding judge at the first instance had a conflict of interest regarding the same evidence and parties. The Supreme Court ruled that this violation of the right to an impartial tribunal constituted 'flagrant injustice' under Article 440 of the Criminal Procedure Code, necessitating a full retrial to ensure procedural fairness.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 437 § 2 k.p.k.; Art. 440 k.p.k.: A violation of the right to an impartial tribunal, where the first-instance judge adjudicated on the same evidence and parties, constitutes flagrant injustice requiring a full retrial.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KS 10/24 POSTANOWIENIE Dnia 8 marca 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 8 marca 2024 r., w sprawie E. J., oskarżonego o popełnienie przestępstwa z art. 156 § 1 pkt 2 k.k., skargi wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, na wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie, z dnia 13 listopada 2023 r., sygn. akt III Ka 624/23, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt II K 346/18 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowił 1.oddalić skargę pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego Z. K.; 2.obciążyć oskarżyciela posiłkowego Z. K. kosztami postępowania skargowego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Leżajsku wyrokiem z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt II K 346/18, uznał oskarżonego E. J. za winnego tego, że:„w dniu 20 czerwca 2017 r. w miejscowości C. D. pow. L., umyślnie wykręcał ręce i zadawał kopnięcia Z. K. w okolice lewego barku, w wyniku czego nieumyślnie spowodował u niego obrażenia w postaci zwichnięcia stawu ramiennego z rozerwaniem torebki stawu, ostrego niedokrwienia kończyny górnej lewej, uszkodzenia - rozerwania tętnicy pachowej lewej, porażenia kończyny górnej lewej, które stanowiły ciężki uszczerbek na zdrowiu pokrzywdzonego w postaci innego ciężkiego kalectwa”,tj. przestępstwa z art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k., za które wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności (pkt I).
Tym samym wyrokiem Sąd I instancji na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 k.k. warunkowo zawiesił wobec oskarżonego wykonanie kary pozbawienia wolności na okres 2 lat próby (pkt II). Ponadto Sąd I instancji na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do informowania kuratora o przebiegu okresu próby (pkt III) oraz na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego Z. K. kwotę 5.000,00 złotych tytułem częściowego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (pkt IV).Po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego E. J., w której zarzucono szczegółowo opisane: obrazę prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.k., obrazę prawa procesowego i błąd w ustaleniach faktycznych, oraz apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego Z.
K., w której zarzucono szczegółowo opisane: obrazę prawa materialnego, tj. art. 46 § 1 k.k. w zw. z art. 445 § 1 k.c., art. 46 § 2 k.k., art. 156 § 2 k.k., błąd w ustaleniach faktycznych i rażącą niewspółmierność zadośćuczynienia, Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 13 listopada 2023 r., sygn. akt III Ka 624/23, uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego Z. K., zaskarżając go w całości, zarzucając:„naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji mimo braku ku temu przesłanek, w szczególności wystąpienia w niniejszej sprawie okoliczności mogącej wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego w pierwszej instancji i poddanie oceny przez Sąd odwoławczy kwestii wyłączenia sędziego na gruncie art. 41 § 1 k.p.k., podczas gdy w sprawie brak było podstaw do wydania wyroku kasatoryjnego, gdyż Sąd odwoławczy wyszedł poza granice zaskarżenia wyroku Sądu I instancji (żadna ze stron nie podniosła w środku odwoławczym obrazy przepisu art. 41 § 1 k.p.k.), nadto ani sędzia referent ani też żadna ze stron występująca w sprawie nie zainicjowała wniosku o wyłączenie sędziego wypełniając normę przepisu art. 41 § 1-2 k.p.k. i tym samym nie doszło do możliwości wyłączenie sędziego zgodnie z art. 42 § 1, 3-4 k.p.k.
Sąd Rejonowy w Leżajsku w sprawie o sygn. akt II K 346/18 działał zgodnie z procedurą karną, nie uchybiając przepisom art. 41 § 1 k.p.k., a przy tym nie godził w procesową zasadę obiektywizmu (art. 4 k.p.k.), jak również w zasadę domniemania niewinności (art. 5 § 1 k.p.k.), zatem brak było podstaw do uchylenia wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania”.Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu.W odpowiedzi na skargę Prokurator Rejonowy w Leżajsku wniósł o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarga jest bezzasadna, a tym samym podlegała oddaleniu na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. in principio.Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.pk.
Oznacza to, że zasadność skargi może wynikać z zaistnienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, braku konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości lub naruszenia przez sąd odwoławczy reguły ne peius, o której mowa w art. 454 k.p.k. Zdaniem skarżącego w sprawie Sąd odwoławczy naruszył art. 437 § 2 k.p.k., bowiem nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie. W skardze wskazano, że Sąd odwoławczy wykroczył poza granice zaskarżenia przyjmując w sprawie obrazę art. 41 k.p.k.W pierwszej kolejności należy uznać, że z treści uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego wynika, że podstawą uchylenia wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania była konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości (pkt 5.3.1.2.1 uzasadnienia).
Sąd odwoławczy przyjął, że przesłanka ta zaistniała ze względu na fakt, iż sędzia tworzący Sąd I instancji uprzednio prowadził sprawę przeciwko tym samym stronom o czyn popełniony w tym samym miejscu i czasie. W uzasadnieniu Sąd odwoławczy wskazał, że: „sędzia referent w dniu 30 maja 2019 r., przewodniczył składowi Sądu Rejonowego w Leżajsku, który uznał Z. K. za winnego tego, że w dniu 20 czerwca 2017 r., około godziny 21:00 w C. pow. L., znieważył oskarżyciela prywatnego E. J. słowami wulgarnymi. Jednocześnie uznał Z.
K. za winnego tego, że w dniu 20 czerwca 2017 r., około godziny 21:00 w C. pow. L. uderzył kolanem w podbrzusze oskarżyciela prywatnego E. J., powodując obrażenia ciała w postaci urazu podbrzusza, co spowodowało naruszenie czynności narządu ciała na okres trwający nie dłużej niż 7 dni” (pkt 3 uzasadnienia). Sąd odwoławczy podkreślił, że ówczesne rozstrzygnięcie Sądu I instancji w tym samym składzie zostało szeroko uzasadnione „na tym samym materiale dowodowym, który był podstawą później wydania wyroku w sprawie sygn. akt II K 346/18”.
To, zdaniem Sądu odwoławczego, doprowadziło w przedmiotowej sprawie do naruszenia art. 41 § 1 k.p.k., skoro sędzia przed wydaniem wyroku „z góry zajęła już stanowisko co do istoty sprawy i zachowania E. J. w trakcie zdarzenia w dniu 20 czerwca 2017 r. mającego miejsce pomiędzy nim a Z. K.”.Przechodząc do meritum Sąd Najwyższy wskazuje, że Sąd odwoławczy zasadnie przyjął w niniejszej sprawie naruszenie przez Sąd I instancji art. 41 § 1 k.p.k. W pełni należy podzielić stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt I KZP 9/07.
Sąd Najwyższy przyjął w tym orzeczeniu, że wówczas, gdy sędzia miałby orzekać w sprawie osoby, której zarzuca się inny czyn niż czyn przypisany osobie uprzednio osądzonej, z udziałem w składzie orzekającym tego samego sędziego, a istnieje określony stopień powiązania między tymi czynami, powinno nastąpić wyłączenie sędziego z powodów określonych w art. 41 § 1 k.p.k. W takiej sytuacji bowiem „w bardzo istotny sposób sędzia narażony jest na wewnętrzny konflikt sumienia, a co jeszcze pewniejsze - że następuje kumulacja czynników zagrażających postrzeganiu tej sytuacji jako bezstronnej”.
Jeżeli w składzie sądu brał udział sędzia, który wcześniej, na podstawie identycznego (tożsamego) materiału dowodowego, przesądził sprawstwo oskarżonego i jego rolę w przestępstwie, trudno przyjąć, by ten sam sędzia w drugiej sprawie dokonał odmiennej oceny dowodów (por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 31 maja 2010 r., sygn. akt II AKa 103/10, OSAW 2011, nr 2, poz. 218). Dla uniknięcia zarzutu stronniczego rozpoznania kwestii odpowiedzialności oskarżonego w drugiej sprawie, sędzia ten powinien być wyłączony od jej rozpoznania.
Rację miał zatem Sąd odwoławczy twierdząc, że w szczególności chodzi o bezstronność w wymiarze zewnętrznym (obiektywnym).Należy jednocześnie odnotować, że ani w apelacjach, ani w dalszym postępowaniu apelacyjnym obraza art. 41 § 1 k.p.k. nie była podnoszona przez strony. Uchylenie orzeczenia niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów w niniejszym układzie procesowym było jednak możliwe ze względu na łączne spełnienie dwóch przesłanek:
1) utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe w rozumieniu art. 440 k.p.k.;
2) konieczne było przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.„Rażąca niesprawiedliwość”, o której mowa w art. 440 k.p.k., a którą sąd odwoławczy może przyjąć pomimo braku zarzutu stron postępowania, musi być nie tylko „oczywista” – a więc „widoczna na pierwszy rzut oka”, „niewątpliwa” – ale też ma wyrażać poważny „ciężar gatunkowy” uchybienia, które legło u podstaw wydania orzeczenia dotkniętego „rażącą niesprawiedliwością”. Rzecz więc dotyczy nie każdej „niesprawiedliwości” wydanego orzeczenia, a jedynie takiej, której nie można pogodzić chociażby z zasadą rzetelnego procesu (zob.
D. Świecki, w: idem (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, Lex 2024, teza 2 do art. 440). Bez wątpienia naruszenie prawa do bezstronnego sądu, które łączy się z zasadą rzetelnego procesu (vide art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka), które wynika z orzekania w sprawie przez sędziego, który powinien podlegać wyłączeniu, uzasadnia twierdzenie o rażącej niesprawiedliwości orzeczenia.W sprawie zrealizowana została również druga z przesłanek, opisana w art. 437 § 2 k.p.k. in fine.
Konieczność przeprowadzenia na nowo w całości przewodu, a tym samym uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi bowiem m.in. wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego (wyrok SN z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt V KS 36/23). Bez wątpienia wobec naruszenia przepisu o tak fundamentalnym znaczeniu dla ochrony praw oskarżonego w procesie dotyczącym jego odpowiedzialności karnej, jakim jest art. 41 k.p.k., doszło do konieczności ponowienia całości postępowania (zob. np. uwagi SN w wyroku z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt I KS 2/23 w kontekście prawa oskarżonego do obrony).
Należy bowiem zagwarantować oskarżonemu, by wszystkie dowody były przeprowadzone i ocenione przez sąd, który spełnia warunek bezstronności w wymiarze zarówno subiektywnym, jak i obiektywnym.Z powyższego wynika, że Sąd odwoławczy nie uchybił treści art. 437 § 2 k.p.k. uchylając wyrok Sądu I instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Po pierwsze, pomimo braku postawienia zarzutu art. 41 § 1 k.p.k. przez strony w postępowaniu apelacyjnym Sąd odwoławczy był uprawniony do oceny tego aspektu sprawy z punktu widzenia rażącej niesprawiedliwości orzeczenia (art. 440 k.p.k.).
Po drugie, charakter naruszenia prawa do bezstronnego sądu, które wynikało z orzekania przez Sąd I instancji co do tego samego materiału dowodowego, tych samych stron oraz realizacji zarzuconego czynu w tym samym czasie i miejscu, uzasadniało konieczność przeprowadzenia od nowa całości postępowania w sprawie (art. 437 § 2 k.p.k. in fine w zw. z art. 41 § 1 k.p.k.).Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.[PGW][ał]