Supreme Court excludes judge from retrial due to appointment by non-independent Judicial Council under ECHR Art. 6 standards.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court granted a request to exclude Judge Zbigniew Kapiński from the retrial panel in case III KO 99/24. Defense counsel argued that Kapiński's appointment by the Judicial Council, formed under specific statutory procedures, violated the requirement for an independent and impartial tribunal under Article 6 of the ECHR. The Court agreed, citing its own precedent that participation in such a council's appointment process renders a judge's involvement in a specific case incompatible with international standards of judicial independence.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 § 1 k.p.k.; Art. 6 ust. 1 EKPC: A judge appointed by a Judicial Council established under the 2017 amendment law must be excluded from a specific case if their participation in that Council's proceedings compromises the independence of the court, thereby violating the standard of an independent and impartial tribunal.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KO 99/24 POSTANOWIENIE Dnia 15 kwietnia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik w sprawie J. R. i B. O.w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. wniosku o wyłączenie Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej sędziego SN Zbigniewa Kapińskiego od udziału w sprawie III KO 99/24 Sądu Najwyższego, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Zbigniewa Kapińskiego od udziału w sprawie III KO 99/24.
UZASADNIENIE
W dniu 13 czerwca 2024 r. zarejestrowano w Sądzie Najwyższym, pod sygnaturą akt III KO 99/24, wniesioną przez obrońcę skazanych J. R. i B. O., sygnalizację potrzeby wznowienia postępowania karnego zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2023 r., w sprawie II AKa 19/23. Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2025 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Karnej wyznaczył w sprawie skład orzekający w osobach sędziów Sądu Najwyższego: Marka Siwka, Marka Pietruszyńskiego i Adama Rocha. Postanowieniami z dni 7 sierpnia 2025 r. i 22 października 2025 r.
Sąd Najwyższy uwzględnił wnioski SSN Marka Pietruszyńskiego i wyłączył odpowiednio SSN Marka Siwka i SSN Adama Roch od udziału w omawianej sprawie Sądu Najwyższego. Zarządzeniem z dnia 12 marca 2026 r. Prezes Sadu Najwyższego kierujący pracą Izby Karnej wyznaczał nowych skład Sądu w osobach: SN Zbigniewa Kapińskiego, SN Marka Pietruszyńskiego i SN Dariusza Kali.Sędzia SN Marek Pietruszyński złożył wniosek - na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. - o wyłączenie od orzekania w sprawie wznowieniowej III KO 99/24 sędziego SN Zbigniewa Kapińskiego, wskazując na uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w związku z powołaniem wskazanego w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. oraz poglądem wyrażonym w uchwale trzech połączonych Izb Sąd Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. w sprawie BSA I – 4110 – 1/20, albowiem skład orzekający Sądu Najwyższego z udziałem SSN Zbigniewa Kapińskiego nie spełniałby kryterium „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w znaczeniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, m.in. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce i in.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek należało uwzględnić.Aktualne pozostaje stanowisko Sądu Najwyższego podjęte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), w którym stwierdzono, że:
„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Uchwała ta ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61;
Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23, czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23. Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jest ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach - m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24.Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszy wniosek o wyłącznie podziela wykładnię tego przepisu przyjętą przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., w sprawie II KO 30/21, w którym wskazano, że sama okoliczność wzięcia przez konkretną osobę udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa w wadliwym konstytucyjnie składzie ukształtowanym na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie stanowi automatycznego powodu do stwierdzenia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do obiektywnej i subiektywnej bezstronności takiej osoby w rozpoznawaniu sprawy.
Okoliczność ta musi być jednak brana pod uwagę w szerszym zakresie, w szczególności uwzględniając szczególną funkcję jaką pełni art. 41 § 1 k.p.k., stanowiąc podstawę do ochrony prawa strony do niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy podkreślił, że „(w)ykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego 2021 r., I NWW 3/21) (...).
Rzeczą Sądu Najwyższego rozpoznającego wniosek na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest wyłączenie sędziego nie tylko wtedy, gdy zostanie wykazana okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, ale także wtedy, gdy orzekanie w tej sprawie przez tego sędziego mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, co przecież mogłoby skutkować nie tylko odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa (por. sprawa Reczkowicz), ale również mogłoby prowadzić do złożenia wniosku o wznowienie tego etapu postępowania (art. 540 § 3 k.p.k.)" (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2022 r., V KK 409/22).Europejski Trybunał Praw Człowieka wyrokiem z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, uznał, że udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21) – zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2025 r, III KK 95/95.Wobec powyższego, orzekanie w tej sprawie przez SSN Zbigniewa Kapińskiego prowadziłoby do jej rozpoznania przez sąd niespełniający standardów wskazanych w art. 6 ust. 1 EKPC i nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. na gruncie wykładni przyjętej w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.
Kierując się powyższym, orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia. [J.J.][r.g.]