Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KO 7/18 Generato dall'IA

Supreme Court allows retrial for 1982 protest conviction under the Act on Invalidating War Decree sentences.

Numero d'incarto III KO 7/18
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court granted a retrial for a 1982 conviction based on new evidence linking the defendant to pro-independence activities. The court rejected the prosecution's argument that only organized group actions qualify for invalidation under the Act on Invalidating Sentences. Consequently, the lower court's refusal to invalidate the sentence was overturned, and the case was remanded for reconsideration with the new evidence.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczenia wydane wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego; Działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego obejmuje również pojedyncze udziały w manifestacjach opozycyjnych, a decyzja administracyjna o statusie osoby represjonowanej nie stanowi prejudykatu dla orzeczeń sądowych.

Parole chiave

Generato dall'IA
Act on Invalidating Sentences Pro-independence Activities War Decree Conviction New Evidence Retrial Political Repression Status Supreme Court Ruling 1982 Protests persecuzioni politiche anteriori

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k.
do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika obwinionej o wznowienie postępowania sądowego na podstawie art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k. i art.
art. 542 § 1 k.p.k.
art. 547 § 2 k.p.k.
ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczenia wydane wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
art. 542 § 1 k.p.k

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2017 r. w sprawie III KO 103/16
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III KO 7/18 POSTANOWIENIE Dnia 12 kwietnia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)‎SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca)‎SSN Andrzej Ryński po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 12 kwietnia 2018r., w sprawie G.D. o stwierdzenie nieważności orzeczenia na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, wniosku pełnomocnika wnioskodawczyni, o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 26 stycznia 2010r., sygn. akt II AKz […]/10, utrzymującym w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 29 grudnia 2009r., sygn. akt XI Ko […]/09 - Un 1/ wznowić postępowanie o uznanie za nieważne orzeczenia Rejonowego Kolegium ds. wykroczeń w T. z dnia 4 maja 1982r. nr rej. […]/82 skazującego G.D. za popełnienie czynu z art. 50 ust.1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym, 2/ uchylić postanowienie Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 26 stycznia 2010r., sygn. akt II AKz […]/10 i utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 29 grudnia 2009r., sygn. akt XI Ko […]/09 – Un i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania, 3/ zarządzić zwrot opłaty wniesionej przez wnioskodawczynię, 4/ kosztami sądowymi postępowania wznowieniowego obciążyć Skarb Państwa UZASADNIENIEPostanowieniem z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II AKz […]/10, Sąd Apelacyjny w G. utrzymał w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt XI Ko […]/09 – Un, odmawiające stwierdzenia nieważności orzeczenia Rejonowego Kolegium ds. wykroczeń w T. z dnia 4 maja 1982 r. nr rej. […]/82, którym wymierzono G.D. karę 2 miesięcy aresztu za czyn z art. 50 ust. 1 Dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. z 1981 r., poz.29, nr 154).W dniu 19 stycznia 2018 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika obwinionej o wznowienie postępowania sądowego na podstawie art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k. i art. 542 § 1 k.p.k. oraz 547 § 2 k.p.k., gdyż zdaniem wnioskodawcy, po wydaniu orzeczenia ujawnione zostały nowe dowody wskazujące na to, iż czyny popełnione zostały w związku z działalnością skazanej na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.Do nowych dowodów wnioskodawca zaliczył:1.artykuł historyczny napisany przez W.W. z Instytutu Pamięci Narodowej opisujący przebieg manifestacji, w której brała udział wnioskodawczyni,2.oświadczenie J.D.

– brata wnioskodawczyni.3.informację o działalności opozycyjnej i doznanych represjach przez wnioskodawczynię,4.decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 13.03.2017 r.W świetle tych dowodów, zdaniem autora wniosku, udział w wydarzeniach z dnia 3 maja 1982 roku w G., należy potraktować jako przejaw działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.W konkluzji autor wniosku wniósł o uchylenie zaskarżonych orzeczeń i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w G. do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na ten wniosek prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o wznowienie przedmiotowego postępowania oraz uchylenie postanowień Sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G..Sąd Najwyższy zważył co następuje:Wniosek należy ocenić jako zasadny.Z uzasadnienia zarówno orzeczenia Sądu Apelacyjnego, jaki i poprzedzającego je postanowienia Sądu Okręgowego wynika, że powodem oddalenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia kolegium ds. wykroczeń z dnia 4 maja 1982r. było uznanie, iż w zachowaniu wnioskodawczyni nie można doszukać się trwałej działalności opozycyjnej, a „skutki zdarzenia z dnia 3 maja 1982r. nie stanowiły represji za działalność G.D. na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego”.

W ocenie Sądów obu instancji udział wnioskodawczyni w proteście był przypadkowy. Powyższe stanowisko w ocenie Sądu Najwyższego wymaga zweryfikowania poprzez pryzmat nowych dowodów przedstawionych we wniosku wznowieniowym.Niewątpliwie w sprawie brak dowodów na to, że G.D. należała do jakiejkolwiek organizacji o charakterze niepodległościowym, jak i na to, że przed tą datą prowadziła jakąkolwiek działalność, którą można ocenić jako skierowaną na odzyskanie przez Państwo Polskie pełnej niepodległości. Była co prawda szeregowym członkiem związku zawodowego NSZZ Solidarność, lecz bezpośrednio z tego tytułu nie spotkały ją żadne represje.

Trudno też kwestionować i to ustalenie, że wzięła udział w przedmiotowej demonstracji w sposób spontaniczny. Zauważyć natomiast już należy, że jak wynika z protokołu posiedzenia z dnia 29 grudnia 2009 r. (k. 54v akt XI Ko […]/09) wnioskodawczyni twierdziła, że brała udział w manifestacjach 1 i 3 maja zarówno przed, jak i po zatrzymaniu. Niezależnie jednak od powyższych okoliczności, nowe dowody przedstawione przez wnioskodawcę, pozwalają pełniej ocenić charakter samych wydarzeń z dnia 3 maja 1982r. Jak wynika z artykułu opisanego w pkt 1 wniosku, demonstracja w dniu 3 maja 1982 r. miała charakter masowy – wzięło w nie udział ok. 4 tys. osób.

Zdarzenia nie ograniczyły się do wznoszenia okrzyków, ale doszło do poważnych starć z oddziałami MO i ZOMO. Demonstranci stawiali prowizoryczne barykady. Użyto wobec nich broni.W sprawie nie budzi wątpliwości, że udział wnioskodawczyni w tej demonstracji był spontaniczny, nie mniej nie był bierny, na co wskazuje treść postawionego jej zarzutu – „wznosiła wrogie okrzyki pod adresem organów MO, władzy państwowej, a także nie opuściła miejsca zgromadzenia po wezwaniu milicji”. Bezspornym jest też, że opisane wydarzenia nie wiązały się z tym, że wnioskodawczyni prowadziła jakąkolwiek działalność konspiracyjną, nie była też w tym czasie członkiem żadnej organizacji stawiającej sobie cele niepodległościowe.

Stanowczo jednak nie można zgodzić się z twierdzeniem Sądu Apelacyjnego, że skutki zdarzenia z dnia 3 maja 1982r. nie stanowiły represji za działalność G.D. na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. W oczywisty sposób osoby uczestniczące w tym i innych podobnych wystąpieniach, nie tylko dobitnie i jawnie dały wyraz swoich przekonań politycznych i celowi, dla którego „wyszły na ulicę”, ale naraziły się na najdalej idące konsekwencje tej manifestacji poglądów, w postaci co najmniej zagrożenia zdrowia. Demonstracje te podtrzymywały w społeczeństwie przekonanie o tym, że nadal toczy się walka o podstawowe wolności obywatelskie, a ówczesne władze, co wynika choćby ze skali używanych sił milicyjnych, traktowały je jako realne zagrożenie dla formy ustroju Państwa Polskiego narzuconej dekretem o stanie wojennym.

Z pewnością też, bez takich przejawów oporu społecznego, podtrzymujących przekonanie o trwaniu tego oporu, znacznie trudniejsze byłoby odzyskanie pełnej niepodległości Polski w 1989r. Z dzisiejszej perspektywy historycznej, udział w opisywanych protestach jednoznacznie trzeba więc traktować, jako noszący cechy działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w rozumieniu ustawy lutowej. Brak też niewątpliwie dostatecznych racji ustawowych do przyjęcia, że tylko działania prowadzone w ramach zorganizowanej struktury zasługują na potraktowanie, jako wyczerpujące dyspozycję art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.

U. z 2017 r., poz.1987 j.t.).Trzeba mieć na uwadze również i to, że G.D., nawet jeżeli na miejscu zdarzeń znalazła się przypadkowo, to dalsze jej zachowanie nie może już zostać ocenione w ten sposób. Uczestniczenie w manifestacji i kontynowanie marszu pomimo narastającego zagrożenia ze strony „sił porządkowych” wymagało bowiem jednoznacznej decyzji i musiało wiązać się z chęcią wyrażenia w ten sposób poglądów, a przynajmniej fizycznego opowiedzenie się po stronie osób reprezentujących poglądy zmierzające do rozszerzenia sfery wolności obywatelskich w Państwie Polskim (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2017 r. w sprawie III KO 103/16).Z tych powodów konieczne stało się uchylenie omówionego postanowienia Sądu Apelacyjnego i utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania.

W tym zakresie Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska pełnomocnika wnioskodawczyni wnioskującego o przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu. Nie ma bowiem żadnego powodu ku temu, aby ograniczyć stronom niniejszego postępowania możliwość poddania kontroli instancyjnej zapadłego w ponownie rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wskazany Sąd winien przede wszystkim rozpoznać wniosek o stwierdzenie nieważności z uwzględnieniem wszystkich dostępnych dowodów, w tym nowo ujawnionych we wniosku wznowieniowym.Na koniec należy jeszcze odnieść się do przedstawionej obecnie przez wnioskodawczynię decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 13 marca 2017 r. (k.14) potwierdzającej wobec G.D.

„status osoby represjonowanej z powodów politycznych”. Z pewnością decyzja ta w najmniejszym stopniu nie stanowi prejudykatu dla orzeczeń sądowych. Kryteria stanowiące podstawę do wydania takiej decyzji nie są w pełni tożsame z tymi, które wynikają z ustawy lutowej. Niemniej pożądane byłoby, o ile wniosek nie zostanie ponownie uwzględniony, ustosunkowanie się do tej kwestii przez Sąd, aby uniknąć wrażenia, że organy władzy wykonawczej i sądowniczej tego samego państwa, wydają sprzeczne ze sobą rozstrzygnięcia. Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. a.ł.