Supreme Court excludes judge from case due to conflict of interest arising from her own judicial appointment process.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court granted the defense lawyer's request to exclude Judge Małgorzata Bednarek from the case. The defense argued that Bednarek's appointment process was identical to the judge whose decision triggered a mandatory retrial, creating a conflict of interest. The court ruled that her participation would violate the principle of impartiality and the prohibition of judging one's own cause.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 § 1 k.p.k.; Art. 42 § 1, 4 k.p.k.; Art. 6 § 1 EKPC; Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; Art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. - A judge must be excluded from a case if their appointment process is identical to the subject of a retrial signal, as this creates a real risk of violating the principle of impartiality and constitutes judging one's own cause.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KO 143/24 POSTANOWIENIE Dnia 25 lutego 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie K. F. , po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 25 lutego 2025 r., wniosku SSN Michała Laskowskiego o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek od udziału w rozpoznaniu sprawy III KO 143/24, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Małgorzatę Bednarek od udziału w rozpoznaniu sprawy III KO 143/24.
UZASADNIENIE
Obrońca skazanego K. F. złożył pismo, które zostało potraktowane jako sygnalizacja potrzeby wznowienia z urzędu, w trybie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 18 maja 2023 r., IV Ka 60/22, zmieniającym wyrok Sądu Rejonowego w Wadowicach z dnia 16 kwietnia 2020 r., II K 239/17, jak również wznowienia, w tym samym trybie, postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadnej z dnia 15 grudnia 2023 r., III KK 532/23.
Postanowienie to zostało wydane przez Sąd Najwyższy w składzie jednoosobowym, w osobie SSN Antoniego Bojańczyka.Po przekazaniu sprawy według właściwości do Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2024 r., II AKo 97/24), sprawa została przydzielona do rozpoznania SSN Michałowi Laskowskiemu.Zarządzeniem Prezesa SN kierującego pracami Izby Karnej z dnia 4 grudnia 2024 r. wyznaczono do rozpoznania tej sprawy następujący skład trzyosobowy: SSN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca), SSN Małgorzata Bednarek, SSN Jacek Błaszczyk.Pismem z dnia 14 lutego 2025 r.
SSN Michał Laskowski, jako sprawozdawca w tej sprawie, złożył wniosek o wyłączenie od udziału w jej rozpoznaniu SSN Małgorzaty Bednarek. We wniosku podniesiono przede wszystkim dwie okoliczności. Po pierwsze wskazano, że SSN Małgorzata Bednarek uzyskała status sędziego Sądu Najwyższego w identycznej procedurze jak Sędzia, który orzekał w postępowaniu kasacyjnym, i którego sposób powołania stał się obecnie przyczyną sygnalizacji konieczności wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu z powodu zaistnienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej.
Dlatego też ocena zasadności sygnalizacji obrońcy oparta jest w decydującej części na okolicznościach, które dotyczą w równym stopniu SSN Małgorzaty Bednarek. Po drugie, we wniosku o wyłączenie zwrócono uwagę na konieczność zagwarantowania skazanemu prawa do sądu w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym, z powołaniem się na stosowne orzecznictwo. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek zasługiwał na uwzględnienie i doprowadził do wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego Małgorzaty Bednarek od udziału w rozpoznaniu sprawy III KO 143/24.Trafna jest argumentacja wniosku, że okoliczności podniesione w piśmie sygnalizującym potrzebę wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu, dotyczące niezawisłości sędziego i niezależności sądu, powiązane ze sposobem powołania sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS), w tożsamym stopniu odnoszą się zarówno do SSN Antoniego Bojańczyka, z udziałem którego Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego, jak również sędziego, który ma rozpoznać sprawę zainicjowaną sygnalizacją obrońcy, czyli SSN Małgorzaty Bednarek. W takim układzie procesowym zachodzi identyczność sytuacji prawnej sędziego, którego dotyczy okoliczność wskazana jako podstawa wznowienia postępowania z urzędu, jak i sędziego, który miałby rozstrzygać o potrzebie wznowienia tego postępowania.Ma racje Autor wniosku, że taka sytuacja powoduje ziszczenie się przesłanki z art. 41 § 1 k.p.k.
Rozpoznanie sprawy wznowieniowej K. F. przez Sąd Najwyższy w składzie z udziałem SSN Małgorzaty Bednarek mogłoby wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tego sędziego u postronnego obserwatora, skoro ww. sędzia miałaby rozstrzygać o zasadności sygnalizacji potrzeby wznowienia postępowania z urzędu, której podstawy odnoszą się do niej w takim samym stopniu, jak do sędziego, którego ta sygnalizacja bezpośrednio dotyczy. Konieczność wyłączenia od orzekania SSN Małgorzaty Bednarek nie ulega wątpliwości i wynika w sposób oczywisty z istoty gwarancji bezstronnego orzekania przez sąd i sedna zakazu nemo iudex in causa sua (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 27 lipca 2021 r., II KO 36/21; 17 marca 2022 r., II KO 12/22; 22 marca 2022 r., I KO 22/22; 29 marca 2022 r., II KO 27/22; 21 kwietnia 2022 r., II KO 15/22; 9 czerwca 2022 r., II KO 53/22).Ponadto, co znajduje oparcie w orzecznictwie, wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić także wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności na skutek uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, czyli sądu należycie obsadzonego w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 29 maja 2024 r., II KK 320/22).
Okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez SSN Małgorzatę Bednarek w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby, gdyby sędzia ta zasiadała w składzie rozstrzygającym sprawę III KO 143/24, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ale także do przyjęcia, że sąd z jej udziałem będzie sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka konkluzja wynika zarówno z dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jak i Sądu Najwyższego (zob. w tym przedmiocie przede wszystkim: uchwała trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7); uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22); wyrok ETPCz z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz p. Polsce, skarga 43447/19; wyrok ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyrok ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21; post. także postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 28 września 2022 r., IV KK 333/22; z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22).
Niezależnie od powyższego ma rację Autor wniosku, że w konkretnych okolicznościach tej sprawy zachodzą wręcz podstawy do uznania, iż zasiadanie w składzie orzekającym SSN Małgorzaty Bednarek stanowiłoby także „orzekanie we własnej sprawie” w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [J.J.][a.ł]