Supreme Court dismissed appeal for lack of defense rights as defendant waived participation.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the Public Prosecutor's Office's cassation appeal against a second-instance judgment. The defendant, a prisoner, argued that his absence from the appeal hearing violated his right to defense under the European Convention on Human Rights. The court ruled that since the defendant showed no intent to participate and did not request representation, the trial court was not obligated to ensure his presence.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 451 k.p.k.; Art. 6 ust. 1 i 3 lit. c KCH: The absence of a prisoner's declaration to participate in an appeal hearing is deemed equivalent to a lack of real will to exercise that right, absolving the court of the duty to ensure his presence unless specific circumstances necessitate clarification.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III KKN 47/2001
POSTANOWIENIE
Dnia 14 maja 2001 r.
Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie
następującym:
Przewodniczący: SSN – Andrzej Konopka
Sędziowie:
SN – Józef Dołhy
SN – Przemysław Kalinowski (spr.)
Protokolant – Joanna Kosmal
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Franciszka Pasturczaka
po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2001 r.
sprawy D. K.
oskarżonego z art. 280 § 1 kk i in.
z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich
na korzyść skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w L.
z dnia 7 grudnia 1999 r.,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w R.
z dnia 30 sierpnia 1999 r.,
oddala kasację a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego
obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w R. wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1999 r. uznał D. K. za
winnego tego, że w dniu 29 listopada 1998 r. w R., używając przemocy
fizycznej wobec G. S. w postaci popchnięcia go na ścianę budynku, złapania
ręką i mocnego ściśnięcia za gardło, dokonał na jego szkodę kradzieży portfela
wraz z pieniędzmi w kwocie nie mniejszej niż 1.800 zł, 50 marek niemieckich
oraz dokumentów w postaci ubezpieczenia samochodu, prawa jazdy i dowodu
rejestracyjnego samochodu, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu roku i 5
miesięcy oraz 11 dni po odbyciu kary roku i 5 dni pozbawienia wolności za
umyślne przestępstwo podobne, tj. przestępstwa z art. 280 § 1 kk w zb. z art.
276 kk w zw. z art. 11 § 1 kk i w zw. z art. 64 § 1 kk i za to na podstawie art.
280 § 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk i na podstawie art. 33 § 2 kk skazał go na 3
lata pozbawienia wolności oraz 150 stawek dziennych grzywny, każda stawka
po 15 zł. Ponadto sąd I instancji orzekł wobec oskarżonego – na podstawie art.
46 § 1 kk – obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem (k. 99).
Wyrok ten w całości zaskarżył oskarżony D. K. zarzucając w apelacji, iż
Sąd Rejonowy nie dość wnikliwie rozpoznał sprawę, co miało niekorzystny w
stosunku do niego wpływ na treść orzeczenia sądu I instancji. Stawiając te
zarzuty apelujący wniósł o sprawiedliwe i obiektywne rozstrzygnięcie sprawy
(k. 112-113).
Po rozpoznaniu środka odwoławczego Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z
dnia 7 grudnia 1999 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Na podstawie art. 521 kpk Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył
powyższy wyrok w całości na korzyść D. K.
Na podstawie art. 523 § 1 kpk skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 6
ust. 1 i 3 lit. „c” Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i
Podstawowych Wolności w zw. z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, polegające na
rozpoznaniu sprawy przez Sąd Okręgowy w L. bez udziału oskarżonego D. K.
pozbawionego wolności i nie mającego obrońcy – co pozbawiło go możliwości
obrony w postępowaniu odwoławczym i mogło mieć istotny wpływ na treść
wyroku.
W konkluzji kasacji jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia
i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się bezzasadna, zaś
postawiony w niej zarzut obrazy art. 6 ust. 1 i 3 lit. c Europejskiej Konwencji o
Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności – w realiach niniejszej
sprawy – nie zasługiwał na uwzględnienie. Postawiony on został w sposób
formalny i w oderwaniu od istoty całej regulacji dotyczącej zagadnienia
obecności oskarżonego na rozprawie głównej. Argumentacja nadzwyczajnego
środka zaskarżenia opierała się na założeniu, że skoro sąd odwoławczy
rozpoznawał apelację oskarżonego pozbawionego wolności i nie sprowadził go
na rozprawę ani nie wyznaczył mu obrońcy, to pomimo zgodności takiego
działania z ówczesnym prawem wewnętrznym (art. 451 § 1 i 2 kpk przed
nowelizacją z dnia 20 lipca 2000 r. Dz. U. Nr 62, poz. 717), nastąpiło
naruszenie międzynarodowego prawa traktatowego, którym organy państwa
polskiego są związane z mocy art. 91 ust. 2 Konstytucji RP. Poglądu tego
zaakceptować nie można. Obowiązek sprowadzenia oskarżonego na rozprawę
odwoławczą na gruncie poprzedniego brzmienia normy art. 451 kpk miał
charakter względny. Również w kategoriach orzecznictwa strasburskiego,
dotyczącego stosowania art. 6 Konwencji, do którego odwołuje się skarga
kasacyjna, realizacja wyrażonych tam zasad była oceniana w kategoriach
uprawnień przysługujących oskarżonemu, a nie jego obowiązków. Stąd też
dyrektywy zawartej w przepisie art. 6 ust. 3 lit. c Konwencji nie sposób
odczytywać, jako nakazu zapewnienia obowiązkowego udziału oskarżonego lub
jego obrońcy w rozprawie odwoławczej. Dopóki kwestia obecności
oskarżonego przed sądem
drugiej instancji lub reprezentowania go przez
adwokata, mieściła się wyłącznie w granicach uprawnień strony, jej wola
wyrażona w sposób bezpośredni lub choćby dorozumiany, była decydująca dla
oceny, czy w ogóle można mówić o naruszeniu prawa.
Pogląd wyrażony w kasacji prowadziłby również do niczym nie
usprawiedliwionego zróżnicowania sytuacji oskarżonych przed sądem drugiej
instancji w zależności od tego, czy przebywają na wolności, czy też są tej
wolności pozbawieni. W świetle zarówno przepisów Konwencji, jak i norm
prawa wewnętrznego obowiązującego w dacie orzekania w tej sprawie, brak
było podstaw do przyjęcia generalnej zasady, że w każdym wypadku oskarżeni
przebywający
w zakładach karnych powinni obligatoryjnie uczestniczyć w
rozprawie odwoławczej, zaś w odniesieniu do oskarżonych przebywających na
wolności ich udział miałby pozostać fakultatywny.
Oczywista bezpodstawność takiego stanowiska została już szczegółowo
wykazana w postanowieniu Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2001 r. III KKN
13/2001 (dotych. niepubl.) i w pełni należy podzielić zawartą tam szeroką
argumentację. Podkreślono w niej, że „art. 451 kpk, odnoszący się tylko do
oskarżonych pozbawionych wolności, jest przepisem szczególnym w stosunku
do unormowania art. 450 § 2 i 3 kpk, regulującego – w zgodzie z art. 6 ust. 1 i 3
lit. c Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności –
prawo /a nie obowiązek/ uczestniczenia w rozprawie odwoławczej zarówno
tych oskarżonych, jak i odpowiadających z wolnej stopy”. Pogląd ten znajduje
wsparcie również w wypowiedziach przedstawicieli doktryny na temat
nowelizacji przepisu art. 451 kpk dokonanej ustawą z dnia 20 lipca 2000 r.
Dz.U. Nr 62, poz. 717 (por. A. Wąsek: Prawo oskarżonego pozbawionego
wolności do udziału w rozprawie odwoławczej. Księga pamiątkowa ku czci
prof. Zbigniewa Dody. Zakamycze 2000, s. 139-143, Komentarz do Kpk pod
red. P. Hofmańskiego, Suplement do Tomu II, s. 83, S. Zabłocki: Nowela Kpk z
dnia 20 lipca 2000 r., Komentarz, s. 143-144).
Podkreślić trzeba również, że w takim układzie procesowym, w którym
stronie przysługują określone uprawnienia, a na organie procesowym
spoczywają obowiązki związane z ich realizacją, nadal istotne znaczenie
odgrywa inicjatywa strony. Trudno bowiem naruszyć takie uprawnienia strony,
z których ona wcale nie chciała korzystać. Brak w szczególności podstaw do
twierdzenia, że z każdym uprawnieniem strony wiąże się – niezależnie od jej
rzeczywistej woli – własna inicjatywa sądu, zmierzająca do „przymuszenia”
strony do efektywnego zrealizowania przysługującego jej prawa. Nie sposób
też przyjąć, aby można było powoływać się w takich sytuacjach, gdy strona nie
skorzystała z przysługującego jej prawa, na ograniczenie uprawnień mogące
mieć wpływ na treść późniejszego orzeczenia. Odwołując się jeszcze raz do
cytowanego już postanowienia SN z 6 kwietnia 2001 r. III KKN 13/2001 w
całej rozciągłości trzeba podzielić zaprezentowany tam pogląd, iż brak
deklaracji odnośnie wzięcia udziału w rozprawie odwoławczej ze strony
oskarżonego pozbawionego wolności traktować należy jako równoznaczny z
brakiem rzeczywistej woli oskarżonego co do realizacji tego uprawnienia,
chyba że z okoliczności sprawy wynika konieczność wyjaśnienia jego
rzeczywistego
stanowiska,
przysługującym
mu
ewentualnie
prawie.
Dopiero
potrzeba
pouczenia
jakikolwiek
go
przejaw
o
woli
zainteresowanego rodzi obowiązek sądu odwoławczego odniesienia się do tej
kwestii
w
sposób
odpowiadający
wymaganiom
rzetelnego
procesu,
sformułowanym w art. 6 ust. 1 i 3 lit. c Konwencji, tj. uwzględniający priorytet
zapewnienia
osobistego
stawiennictwa
na
rozprawie
oskarżonego
pozbawionego wolności poprzez jego doprowadzenie bądź też reprezentowanie
go przez obrońcę (por. wyrok SN z 27 lutego 2001 r., III KKN 383/99 nie
publ.).
Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do przekonania, że ze strony
ówcześnie oskarżonego D. K. brak było jakichkolwiek przejawów woli
osobistego uczestniczenia w rozprawie przed sądem odwoławczym i
bezpośredniego popierania swojej apelacji. Przyznaje to wprost również Autor
kasacji nie wyciągając jednak z tego stwierdzenia żadnych wniosków i bez
żadnych podstaw twierdząc, że zarzucane uchybienie związane było z brakiem
możliwości polemizowania przez oskarżonego z argumentami prokuratora.
Jeżeli się jednak zważy od kogo pochodził środek odwoławczy i brak
wskazania z jakimi to twierdzeniami prokuratora oskarżony nie mógł
polemizować oraz jaki wpływ wywarła taka sytuacja na treść rozstrzygnięcia, to
teza zawarta w kasacji pozbawiona jest wagi argumentu.
Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie.
f/es