Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KKN 47/01 Generato dall'IA

Supreme Court dismissed appeal for lack of defense rights as defendant waived participation.

Numero d'incarto III KKN 47/01
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the Public Prosecutor's Office's cassation appeal against a second-instance judgment. The defendant, a prisoner, argued that his absence from the appeal hearing violated his right to defense under the European Convention on Human Rights. The court ruled that since the defendant showed no intent to participate and did not request representation, the trial court was not obligated to ensure his presence.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 451 k.p.k.; Art. 6 ust. 1 i 3 lit. c KCH: The absence of a prisoner's declaration to participate in an appeal hearing is deemed equivalent to a lack of real will to exercise that right, absolving the court of the duty to ensure his presence unless specific circumstances necessitate clarification.

Parole chiave

Generato dall'IA
right to defense prisoner participation appeal hearing waiver of rights European Convention cassation appeal procedural fairness

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 6 ust. 1 i 3 lit. c Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
z art. 64 § 1 kk i za to na podstawie art.
art. 91 ust. 2 Konstytucji RP
z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, polegające na
art. 451 k.p.k.
działania z ówczesnym prawem wewnętrznym (art. 451 § 1 i 2 kpk przed

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III KKN 13/2001
cytowanego już postanowienia SN z 6 kwietnia 2001 r. III KKN 13/2001 w
III KKN 383/99
wyrok SN z 27 lutego 2001 r., III KKN 383/99 nie

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III KKN 47/2001

POSTANOWIENIE

Dnia 14 maja 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Andrzej Konopka

Sędziowie:

SN – Józef Dołhy

SN – Przemysław Kalinowski (spr.)

Protokolant – Joanna Kosmal

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Franciszka Pasturczaka

po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2001 r.

sprawy D. K.

oskarżonego z art. 280 § 1 kk i in.

z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w L.

z dnia 7 grudnia 1999 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w R.

z dnia 30 sierpnia 1999 r.,

oddala kasację a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego

obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w R. wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1999 r. uznał D. K. za

winnego tego, że w dniu 29 listopada 1998 r. w R., używając przemocy

fizycznej wobec G. S. w postaci popchnięcia go na ścianę budynku, złapania

ręką i mocnego ściśnięcia za gardło, dokonał na jego szkodę kradzieży portfela

wraz z pieniędzmi w kwocie nie mniejszej niż 1.800 zł, 50 marek niemieckich

oraz dokumentów w postaci ubezpieczenia samochodu, prawa jazdy i dowodu

rejestracyjnego samochodu, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu roku i 5

miesięcy oraz 11 dni po odbyciu kary roku i 5 dni pozbawienia wolności za

umyślne przestępstwo podobne, tj. przestępstwa z art. 280 § 1 kk w zb. z art.

276 kk w zw. z art. 11 § 1 kk i w zw. z art. 64 § 1 kk i za to na podstawie art.

280 § 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk i na podstawie art. 33 § 2 kk skazał go na 3

lata pozbawienia wolności oraz 150 stawek dziennych grzywny, każda stawka

po 15 zł. Ponadto sąd I instancji orzekł wobec oskarżonego – na podstawie art.

46 § 1 kk – obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem (k. 99).

Wyrok ten w całości zaskarżył oskarżony D. K. zarzucając w apelacji, iż

Sąd Rejonowy nie dość wnikliwie rozpoznał sprawę, co miało niekorzystny w

stosunku do niego wpływ na treść orzeczenia sądu I instancji. Stawiając te

zarzuty apelujący wniósł o sprawiedliwe i obiektywne rozstrzygnięcie sprawy

(k. 112-113).

Po rozpoznaniu środka odwoławczego Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z

dnia 7 grudnia 1999 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Na podstawie art. 521 kpk Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył

powyższy wyrok w całości na korzyść D. K.

Na podstawie art. 523 § 1 kpk skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 6

ust. 1 i 3 lit. „c” Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności w zw. z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, polegające na

rozpoznaniu sprawy przez Sąd Okręgowy w L. bez udziału oskarżonego D. K.

pozbawionego wolności i nie mającego obrońcy – co pozbawiło go możliwości

obrony w postępowaniu odwoławczym i mogło mieć istotny wpływ na treść

wyroku.

W konkluzji kasacji jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się bezzasadna, zaś

postawiony w niej zarzut obrazy art. 6 ust. 1 i 3 lit. c Europejskiej Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności – w realiach niniejszej

sprawy – nie zasługiwał na uwzględnienie. Postawiony on został w sposób

formalny i w oderwaniu od istoty całej regulacji dotyczącej zagadnienia

obecności oskarżonego na rozprawie głównej. Argumentacja nadzwyczajnego

środka zaskarżenia opierała się na założeniu, że skoro sąd odwoławczy

rozpoznawał apelację oskarżonego pozbawionego wolności i nie sprowadził go

na rozprawę ani nie wyznaczył mu obrońcy, to pomimo zgodności takiego

działania z ówczesnym prawem wewnętrznym (art. 451 § 1 i 2 kpk przed

nowelizacją z dnia 20 lipca 2000 r. Dz. U. Nr 62, poz. 717), nastąpiło

naruszenie międzynarodowego prawa traktatowego, którym organy państwa

polskiego są związane z mocy art. 91 ust. 2 Konstytucji RP. Poglądu tego

zaakceptować nie można. Obowiązek sprowadzenia oskarżonego na rozprawę

odwoławczą na gruncie poprzedniego brzmienia normy art. 451 kpk miał

charakter względny. Również w kategoriach orzecznictwa strasburskiego,

dotyczącego stosowania art. 6 Konwencji, do którego odwołuje się skarga

kasacyjna, realizacja wyrażonych tam zasad była oceniana w kategoriach

uprawnień przysługujących oskarżonemu, a nie jego obowiązków. Stąd też

dyrektywy zawartej w przepisie art. 6 ust. 3 lit. c Konwencji nie sposób

odczytywać, jako nakazu zapewnienia obowiązkowego udziału oskarżonego lub

jego obrońcy w rozprawie odwoławczej. Dopóki kwestia obecności

oskarżonego przed sądem

drugiej instancji lub reprezentowania go przez

adwokata, mieściła się wyłącznie w granicach uprawnień strony, jej wola

wyrażona w sposób bezpośredni lub choćby dorozumiany, była decydująca dla

oceny, czy w ogóle można mówić o naruszeniu prawa.

Pogląd wyrażony w kasacji prowadziłby również do niczym nie

usprawiedliwionego zróżnicowania sytuacji oskarżonych przed sądem drugiej

instancji w zależności od tego, czy przebywają na wolności, czy też są tej

wolności pozbawieni. W świetle zarówno przepisów Konwencji, jak i norm

prawa wewnętrznego obowiązującego w dacie orzekania w tej sprawie, brak

było podstaw do przyjęcia generalnej zasady, że w każdym wypadku oskarżeni

przebywający

w zakładach karnych powinni obligatoryjnie uczestniczyć w

rozprawie odwoławczej, zaś w odniesieniu do oskarżonych przebywających na

wolności ich udział miałby pozostać fakultatywny.

Oczywista bezpodstawność takiego stanowiska została już szczegółowo

wykazana w postanowieniu Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2001 r. III KKN

13/2001 (dotych. niepubl.) i w pełni należy podzielić zawartą tam szeroką

argumentację. Podkreślono w niej, że „art. 451 kpk, odnoszący się tylko do

oskarżonych pozbawionych wolności, jest przepisem szczególnym w stosunku

do unormowania art. 450 § 2 i 3 kpk, regulującego – w zgodzie z art. 6 ust. 1 i 3

lit. c Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności –

prawo /a nie obowiązek/ uczestniczenia w rozprawie odwoławczej zarówno

tych oskarżonych, jak i odpowiadających z wolnej stopy”. Pogląd ten znajduje

wsparcie również w wypowiedziach przedstawicieli doktryny na temat

nowelizacji przepisu art. 451 kpk dokonanej ustawą z dnia 20 lipca 2000 r.

Dz.U. Nr 62, poz. 717 (por. A. Wąsek: Prawo oskarżonego pozbawionego

wolności do udziału w rozprawie odwoławczej. Księga pamiątkowa ku czci

prof. Zbigniewa Dody. Zakamycze 2000, s. 139-143, Komentarz do Kpk pod

red. P. Hofmańskiego, Suplement do Tomu II, s. 83, S. Zabłocki: Nowela Kpk z

dnia 20 lipca 2000 r., Komentarz, s. 143-144).

Podkreślić trzeba również, że w takim układzie procesowym, w którym

stronie przysługują określone uprawnienia, a na organie procesowym

spoczywają obowiązki związane z ich realizacją, nadal istotne znaczenie

odgrywa inicjatywa strony. Trudno bowiem naruszyć takie uprawnienia strony,

z których ona wcale nie chciała korzystać. Brak w szczególności podstaw do

twierdzenia, że z każdym uprawnieniem strony wiąże się – niezależnie od jej

rzeczywistej woli – własna inicjatywa sądu, zmierzająca do „przymuszenia”

strony do efektywnego zrealizowania przysługującego jej prawa. Nie sposób

też przyjąć, aby można było powoływać się w takich sytuacjach, gdy strona nie

skorzystała z przysługującego jej prawa, na ograniczenie uprawnień mogące

mieć wpływ na treść późniejszego orzeczenia. Odwołując się jeszcze raz do

cytowanego już postanowienia SN z 6 kwietnia 2001 r. III KKN 13/2001 w

całej rozciągłości trzeba podzielić zaprezentowany tam pogląd, iż brak

deklaracji odnośnie wzięcia udziału w rozprawie odwoławczej ze strony

oskarżonego pozbawionego wolności traktować należy jako równoznaczny z

brakiem rzeczywistej woli oskarżonego co do realizacji tego uprawnienia,

chyba że z okoliczności sprawy wynika konieczność wyjaśnienia jego

rzeczywistego

stanowiska,

przysługującym

mu

ewentualnie

prawie.

Dopiero

potrzeba

pouczenia

jakikolwiek

go

przejaw

o

woli

zainteresowanego rodzi obowiązek sądu odwoławczego odniesienia się do tej

kwestii

w

sposób

odpowiadający

wymaganiom

rzetelnego

procesu,

sformułowanym w art. 6 ust. 1 i 3 lit. c Konwencji, tj. uwzględniający priorytet

zapewnienia

osobistego

stawiennictwa

na

rozprawie

oskarżonego

pozbawionego wolności poprzez jego doprowadzenie bądź też reprezentowanie

go przez obrońcę (por. wyrok SN z 27 lutego 2001 r., III KKN 383/99 nie

publ.).

Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do przekonania, że ze strony

ówcześnie oskarżonego D. K. brak było jakichkolwiek przejawów woli

osobistego uczestniczenia w rozprawie przed sądem odwoławczym i

bezpośredniego popierania swojej apelacji. Przyznaje to wprost również Autor

kasacji nie wyciągając jednak z tego stwierdzenia żadnych wniosków i bez

żadnych podstaw twierdząc, że zarzucane uchybienie związane było z brakiem

możliwości polemizowania przez oskarżonego z argumentami prokuratora.

Jeżeli się jednak zważy od kogo pochodził środek odwoławczy i brak

wskazania z jakimi to twierdzeniami prokuratora oskarżony nie mógł

polemizować oraz jaki wpływ wywarła taka sytuacja na treść rozstrzygnięcia, to

teza zawarta w kasacji pozbawiona jest wagi argumentu.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie.

f/es