Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KKN 291/98 Generato dall'IA

Supreme Court allows compensation claim by overturning lower court's dismissal based on expired statute of limitations.

Numero d'incarto III KKN 291/98
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland overturned the lower court's dismissal of a compensation claim for unjust detention filed decades after the event. The lower court rejected the claim because the statutory deadline had passed, but the Supreme Court clarified that this deadline is a statute of limitations requiring a specific party argument rather than an automatic bar. Consequently, the case was remanded for reconsideration under the new legal framework.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 489 d.k.p.k.; The term specified in Art. 489 of the Code of Criminal Procedure is a statute of limitations, not a preclusive period, and does not expire the claim automatically without a party raising the defense.

Parole chiave

Generato dall'IA
statute of limitations preclusive period unjust detention compensation claim remand for retrial

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 489 d.k.p.k. z 1969 r.
Art. 117 § 2 k.c.
Art. 5 k.c.
s.502), część jednak oponowała uznając, że chodzi tu o termin przedawnienia
Art. 19 § 3 d.u.k.s. z 1971 r.
Art. 555 k.p.k. z 1997 r.
art.489 pkt 2 k.p.k
zarzucił naruszenie art.489 pkt 2 k.p.k.
art.117 § 2 k.c
stosownego zarzutu (art.117 § 2 k.c.), ocenianego przy tym w aspekcie art.5 k.c.
art.5 k.c
stosownego zarzutu (art.117 § 2 k.c.), ocenianego przy tym w aspekcie art.5 k.c.
art.489 k.p.k
określenia nie użyto w art.489 k.p.k.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
post. SN z 19 lutego 1977 r., V KZ 115/76
post. SN z 6 listopada 1987 r., WZ 58/87
post. SN z 18 września 1990 r., III KZP 105/90
post. SN z 5 września 1995 r., WZ 141/95
uchwała SN z 19 lutego 1997 r., I KZP 38/96
V KZ 115/76
V KZ 115/76, OSNPG 1977, nr 11, poz.120; z 6 listopada 1987r., WZ 58/87,

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III KKN 291/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lipca 2000 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Józef Skwierawski

Sędziowie:

SN – Tomasz Grzegorczyk (spr.)

SN – Marek Sokołowski

Protokolant – Teresa Jarosławska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Waldemara Smardzewskiego

po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2000 r.

sprawy W. C.

o odszkodowanie za niesłuszne aresztowanie

z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

na korzyść wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w E.

z dnia 31 grudnia 1996 r., sygn. II Ko […]

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w E.

UZASADNIENIE

W. C. wystąpiła w 1994r. z wnioskiem o odszkodowanie za niesłuszne

aresztowanie jej, jakie miało miejsce w okresie od 6 lipca do 21 listopada

1950 r. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 1996r. Sąd Wojewódzki w E.

odmówił uwzględnienia wniosku wywodząc, że wnioskodawczyni była

wyznawcą […], a jej aresztowanie nie miało związku z działalnością polityczną,

która kwalifikowałaby pozbawienie jej wolności pod represję, o jakiej mowa

w ustawie z 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego, a tym samym mają doń zastosowanie reguły ogólne k.p.k.,

wymagające złożenia wniosku o odszkodowanie w ustawowo określonych

terminach, podczas gdy przedmiotowy wniosek złożono już po ich upływie,

co uwzględniono z urzędu. W kasacji wywiedzionej od tego postanowienia,

które uprawomocniło się bez zaskarżania, Rzecznik Praw Obywatelskich

zarzucił naruszenie art.489 pkt 2 k.p.k. z 1969r. przez błędną jego interpretację

polegającą na przyjęciu, że sam upływ terminu wskazanego w tym przepisie

powoduje utratę roszczenia, podczas gdy jest to jedynie termin przedawnienia,

uwzględniany wyłącznie w razie podniesienia takiego zarzutu, a zarzutu takiego

w sprawie niniejszej nie było.

Rozpatrując tę kasację Sąd Najwyższy zważył. co następuje.

Trzeba przyznać, że charakter terminu, o jakim mowa była w art.489

d.k.p.k., budził w orzecznictwie i doktrynie kontrowersje. Dość długo Sąd

Najwyższy przyjmował, iż jest to termin o charakterze prekluzyjnym,

powodujący wygaśnięcie roszczenia (zob. np. post. SN z 19 lutego 1977 r.,

V KZ 115/76, OSNPG 1977, nr 11, poz.120; z 6 listopada 1987r., WZ 58/87,

OSNKW 1988, nr 5-6, poz.42, czy z 18 września 1990r., III KZP 105/90,

OSN 1991, nr 3, poz.25). Część doktryny aprobowała to stanowisko

(np. A.Bulsiewicz. Glosa, NP 5/1981, S.Waltoś. Proces karny, Warszawa 1996,

s.502), część jednak oponowała uznając, że chodzi tu o termin przedawnienia

(np. J.Waszczyński. Odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub aresztowanie,

Palestra 4/1974, I. Nowikowski. Terminy w kodeksie postępowania karnego,

Lublin 1988, s.36). Zmiana zapatrywań Sądu Najwyższego nastąpiła w połowie

obecnej dekady, kiedy to w postanowieniu z 5 września 1995 r. (WZ 141/95,

OSNKW 1996, nr 5-6, poz.30), a następnie w uchwale z 19 lutego 1997r.

(I KZP 38/96, OSNKW 1997, nr 3-4, poz.18), przyjęto wyraźnie, że termin ten

jest terminem przedawnienia uwzględnianym jedynie w razie podniesienia

stosownego zarzutu (art.117 § 2 k.c.), ocenianego przy tym w aspekcie art.5 k.c.

Stanowisko to spotkało się z aprobatą doktryny (zob.np. J.Grajewski,

E.Skrętowicz. Kodeks postępowania karnego z komentarzem, Gdańsk 1996,

s.394).

Zgodzić się należy, że zapatrywania prawne SN wiążą sądy jedynie

w danej sprawie, nie stanowią więc źródła prawa, zatem i orzekanie wbrew

stanowisku zajętemu przez SN nie stanowi obrazy przepisów. Każdy sąd jest

jednak przy orzekaniu związany ustawą i zobligowany do prawidłowej

interpretacji jej przepisów, a swoje zapatrywanie winien przedstawić

w uzasadnieniu orzeczenia. Prawidłowe odczytywanie art.489 d.k.p.k. powinno

prowadzić do wniosku, że mamy tu jednak do czynienia z terminem

przedawnienia, a nie z tzw. prekluzją. Tam bowiem, gdzie ustawodawca chce

wskazać na wygaśnięcie roszczenia w razie uchybienia określonemu terminowi

czyni to wyraźnie, i to w sposób odmienny niż w art.489 d.k.p.k., czego

dowodem może być art.19 § 3 d.u.k.s. (z 1971r.), w którym stwierdzono, iż

roszczenie interwenienta „gaśnie” po upływie wskazanego tam terminu. Takiego

określenia nie użyto w art.489 k.p.k. z 1969r. stwierdzając jedynie, iż

odszkodowania „nie można żądać” po upływie wskazanych w nim terminów.

Termin określony w art.489 d.k.p.k. był zatem jedynie terminem przedawnienia,

tego zaś nie uwzględnia się z urzędu, a tylko w razie podniesienia stosownego

zarzutu, i to po ocenie tego zarzutu w kontekście zasad współżycia społecznego

(art.117 § 2 i art.5 k.c.). W sprawie niniejszej zarzut taki nie był podnoszony,

a prokurator występował jedynie o oddalenie wniosku nie podnosząc kwestii

przedawnienia roszczeń (k.43). Sąd zaś, uwzględniając - wbrew prawu –

z urzędu upływ terminu wskazanego w art.489 d.k.p.k., w uzasadnieniu

postanowienia o nieuwzględnieniu wniosku o odszkodowanie stwierdził jedynie

fakt upływu terminu bez bliższej analizy i podania powodów swej decyzji

w tej materii. Bez wątpienia zatem doszło tu do rażącego naruszenia prawa

przez wadliwą interpretację art.489 k.p.k. z 1969r., co miało wręcz wpływ

na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy uznając kasację za zasadną Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu. Przy rozpoznawaniu tym uwzględnić należy nowy stan

prawny wynikły z k.p.k. z 1997r. (art.555).

Przewodniczący: Sędzia SN Józef Skwierawski

Sędziowie SN: Tomasz Grzegorczyk

Marek Sokołowski

aw

f/es