Supreme Court allows compensation claim by overturning lower court's dismissal based on expired statute of limitations.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland overturned the lower court's dismissal of a compensation claim for unjust detention filed decades after the event. The lower court rejected the claim because the statutory deadline had passed, but the Supreme Court clarified that this deadline is a statute of limitations requiring a specific party argument rather than an automatic bar. Consequently, the case was remanded for reconsideration under the new legal framework.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 489 d.k.p.k.; The term specified in Art. 489 of the Code of Criminal Procedure is a statute of limitations, not a preclusive period, and does not expire the claim automatically without a party raising the defense.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III KKN 291/98
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lipca 2000 r.
Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie
następującym:
Przewodniczący: SSN – Józef Skwierawski
Sędziowie:
SN – Tomasz Grzegorczyk (spr.)
SN – Marek Sokołowski
Protokolant – Teresa Jarosławska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Waldemara Smardzewskiego
po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2000 r.
sprawy W. C.
o odszkodowanie za niesłuszne aresztowanie
z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich
na korzyść wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w E.
z dnia 31 grudnia 1996 r., sygn. II Ko […]
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego
rozpoznania Sądowi Okręgowemu w E.
UZASADNIENIE
W. C. wystąpiła w 1994r. z wnioskiem o odszkodowanie za niesłuszne
aresztowanie jej, jakie miało miejsce w okresie od 6 lipca do 21 listopada
1950 r. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 1996r. Sąd Wojewódzki w E.
odmówił uwzględnienia wniosku wywodząc, że wnioskodawczyni była
wyznawcą […], a jej aresztowanie nie miało związku z działalnością polityczną,
która kwalifikowałaby pozbawienie jej wolności pod represję, o jakiej mowa
w ustawie z 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa
Polskiego, a tym samym mają doń zastosowanie reguły ogólne k.p.k.,
wymagające złożenia wniosku o odszkodowanie w ustawowo określonych
terminach, podczas gdy przedmiotowy wniosek złożono już po ich upływie,
co uwzględniono z urzędu. W kasacji wywiedzionej od tego postanowienia,
które uprawomocniło się bez zaskarżania, Rzecznik Praw Obywatelskich
zarzucił naruszenie art.489 pkt 2 k.p.k. z 1969r. przez błędną jego interpretację
polegającą na przyjęciu, że sam upływ terminu wskazanego w tym przepisie
powoduje utratę roszczenia, podczas gdy jest to jedynie termin przedawnienia,
uwzględniany wyłącznie w razie podniesienia takiego zarzutu, a zarzutu takiego
w sprawie niniejszej nie było.
Rozpatrując tę kasację Sąd Najwyższy zważył. co następuje.
Trzeba przyznać, że charakter terminu, o jakim mowa była w art.489
d.k.p.k., budził w orzecznictwie i doktrynie kontrowersje. Dość długo Sąd
Najwyższy przyjmował, iż jest to termin o charakterze prekluzyjnym,
powodujący wygaśnięcie roszczenia (zob. np. post. SN z 19 lutego 1977 r.,
V KZ 115/76, OSNPG 1977, nr 11, poz.120; z 6 listopada 1987r., WZ 58/87,
OSNKW 1988, nr 5-6, poz.42, czy z 18 września 1990r., III KZP 105/90,
OSN 1991, nr 3, poz.25). Część doktryny aprobowała to stanowisko
(np. A.Bulsiewicz. Glosa, NP 5/1981, S.Waltoś. Proces karny, Warszawa 1996,
s.502), część jednak oponowała uznając, że chodzi tu o termin przedawnienia
(np. J.Waszczyński. Odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub aresztowanie,
Palestra 4/1974, I. Nowikowski. Terminy w kodeksie postępowania karnego,
Lublin 1988, s.36). Zmiana zapatrywań Sądu Najwyższego nastąpiła w połowie
obecnej dekady, kiedy to w postanowieniu z 5 września 1995 r. (WZ 141/95,
OSNKW 1996, nr 5-6, poz.30), a następnie w uchwale z 19 lutego 1997r.
(I KZP 38/96, OSNKW 1997, nr 3-4, poz.18), przyjęto wyraźnie, że termin ten
jest terminem przedawnienia uwzględnianym jedynie w razie podniesienia
stosownego zarzutu (art.117 § 2 k.c.), ocenianego przy tym w aspekcie art.5 k.c.
Stanowisko to spotkało się z aprobatą doktryny (zob.np. J.Grajewski,
E.Skrętowicz. Kodeks postępowania karnego z komentarzem, Gdańsk 1996,
s.394).
Zgodzić się należy, że zapatrywania prawne SN wiążą sądy jedynie
w danej sprawie, nie stanowią więc źródła prawa, zatem i orzekanie wbrew
stanowisku zajętemu przez SN nie stanowi obrazy przepisów. Każdy sąd jest
jednak przy orzekaniu związany ustawą i zobligowany do prawidłowej
interpretacji jej przepisów, a swoje zapatrywanie winien przedstawić
w uzasadnieniu orzeczenia. Prawidłowe odczytywanie art.489 d.k.p.k. powinno
prowadzić do wniosku, że mamy tu jednak do czynienia z terminem
przedawnienia, a nie z tzw. prekluzją. Tam bowiem, gdzie ustawodawca chce
wskazać na wygaśnięcie roszczenia w razie uchybienia określonemu terminowi
czyni to wyraźnie, i to w sposób odmienny niż w art.489 d.k.p.k., czego
dowodem może być art.19 § 3 d.u.k.s. (z 1971r.), w którym stwierdzono, iż
roszczenie interwenienta „gaśnie” po upływie wskazanego tam terminu. Takiego
określenia nie użyto w art.489 k.p.k. z 1969r. stwierdzając jedynie, iż
odszkodowania „nie można żądać” po upływie wskazanych w nim terminów.
Termin określony w art.489 d.k.p.k. był zatem jedynie terminem przedawnienia,
tego zaś nie uwzględnia się z urzędu, a tylko w razie podniesienia stosownego
zarzutu, i to po ocenie tego zarzutu w kontekście zasad współżycia społecznego
(art.117 § 2 i art.5 k.c.). W sprawie niniejszej zarzut taki nie był podnoszony,
a prokurator występował jedynie o oddalenie wniosku nie podnosząc kwestii
przedawnienia roszczeń (k.43). Sąd zaś, uwzględniając - wbrew prawu –
z urzędu upływ terminu wskazanego w art.489 d.k.p.k., w uzasadnieniu
postanowienia o nieuwzględnieniu wniosku o odszkodowanie stwierdził jedynie
fakt upływu terminu bez bliższej analizy i podania powodów swej decyzji
w tej materii. Bez wątpienia zatem doszło tu do rażącego naruszenia prawa
przez wadliwą interpretację art.489 k.p.k. z 1969r., co miało wręcz wpływ
na treść zapadłego rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy uznając kasację za zasadną Sąd Najwyższy uchylił
zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu. Przy rozpoznawaniu tym uwzględnić należy nowy stan
prawny wynikły z k.p.k. z 1997r. (art.555).
Przewodniczący: Sędzia SN Józef Skwierawski
Sędziowie SN: Tomasz Grzegorczyk
Marek Sokołowski
aw
f/es