Supreme Court quashes criminal verdict for missing mandatory ban on contact with minor victim, remanding case.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's criminal verdict and remanded the case for retrial. The defendant had requested a suspended sentence, but the court imposed a prison term and a ban on contact with the minor victim without issuing the mandatory statutory ban on professional activities. The court held that omitting this obligatory measure constituted a serious violation of criminal law, necessitating the annulment of the judgment.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 § 1a k.k.; Art. 387 § 1 k.p.k.; Art. 524 § 3 k.p.k.: The omission of a mandatory statutory ban on professional activities for offenders of sexual offenses against minors constitutes a serious violation of law requiring the annulment of the judgment.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KK 90/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 września 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Mirek (przewodniczący)SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)SSN Małgorzata Wąsek-WiaderekProtokolant Monika Zawadzka przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Dariusza Kuberskiegow sprawie A. P. skazanego z art. 200 § 1 k.k.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawiew dniu 11 września 2024 r.,kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyśćod wyroku Sądu Rejonowego w Wadowicachz dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt II K 836/22, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Wadowicach do ponownego rozpoznania. Michał Laskowski Piotr Mirek Małgorzata Wąsek-Wiaderek[PGW]
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Wadowicach, uwzględniając wniosek oskarżonego A.P. złożony na podstawie art. 387 § 1 k.p.k., wyrokiem z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt II K 836/22, uznał go za winnego przestępstwa z art. 200 § 1 k.k. i za przestępstwo to wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 2 lat ograniczenia wolności, zobowiązując go do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym.Sąd orzekł ponadto wobec oskarżonego środki karne w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną N.P. w jakikolwiek sposób oraz zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 100 metrów na okres 5 lat.
Na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczono nadto środek kompensacyjny w postaci zadośćuczynienia za doznaną krzywdę poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej kwoty 5 000 zł.W terminie 7 dni obrońca oskarżonego wniosła o sporządzenie i doręczenie jej uzasadnienia wyroku na piśmie. Pismem opatrzonym datą 27 lutego 2023 r., które wpłynęło do Sądu Rejonowego w Wadowicach w dniu 2 marca 2023 r. obrońca wniosek ten cofnęła. Na piśmie tym zamieszczono adnotację o uprawomocnieniu się wyroku z dniem 2 marca 2023 r. (k. 162 akt Sądu Rejonowego).
W dniu 26 lutego 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja Prokuratora Generalnego, który zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w Wadowicach w całości, na niekorzyść A.P. Prokurator Generalny zarzucił wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 387 § 1, 2 i 3 k.p.k., polegające na niezasadnym uwzględnieniu przez Sąd meriti wadliwego wniosku oskarżonego A.P. o skazanie go bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i wydanie wyroku skazującego, mimo, iż:- wniosek oskarżonego w zakresie kary za czyn zabroniony z art. 200 § 1 k.k. nie zawierał propozycji orzeczenia na czas określony albo dożywotnio środka karnego w postaci zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów lub działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi, co skutkowało wydaniem zaskarżonego wyroku również z rażącą i mającą istotny wpływ na jego treść obrazą przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 41 § 1a k.k. zdanie drugie (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r., a po tej dacie treści art. 41 § 1a pkt 2 k.k.), poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie orzeczenia wobec oskarżonego wskazanego środka karnego, który w przypadku skazania za czyn z art. 200 § 1 k.k., ma charakter obligatoryjny,- a nadto, okoliczności popełnienia zarzucanych oskarżonemu zachowań, polegających na dopuszczeniu się, w nieustalonym dniu i miesiącu 2018 r., co najmniej dwukrotnie wobec małoletniej córki innej czynności seksualnej oraz stopień winy oskarżonego nieprzyznającego się do popełnienia zarzucanego mu czynu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, budziły uzasadnione wątpliwości w kontekście braku wskazania, że w czasie tych czynów małoletnia miała poniżej 15 lat, co stanowi istotne ustawowe znamię analizowanego występku, a nadto pomimo uznania, iż inkryminowanych zachowań oskarżony dopuścił się co najmniej dwukrotnie, został on skazany za popełnienie jednego czynu zabronionego, zakwalifikowanego z art. 200 § 1 k.k., co skutkowało – również z rażącym i mającym istotny wpływ na treść orzeczenia uchybieniem dyspozycji art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.
– niedokładnym określeniem przypisanego sprawcy czynu.Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Wadowicach do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na kasację obrońca A.P. wniosła o nieuwzględnienie kasacji Prokuratora Generalnego. Wskazała, że kasacja ta wniesiona została w ponad rok od uprawomocnienia się wyroku, to jest po terminie, w którym zgodnie z treścią art. 524 § 3 k.p.k. mogłaby by być uwzględniona. Zdaniem obrońcy, cofnięcie wniosku o uzasadnienie wyroku na piśmie spowodowało, że wyrok uprawomocnił się w 7 dni od jego wydania, to jest w dniu 15 lutego 2023 r.
Ponadto obrońca zakwestionowała konieczność orzeczenia środka karnego z art. 41 § 1a k.k. w sytuacji, w której skazany ani nie zajmuje stanowiska, ani nie wykonuje pracy związanej z wychowaniem, edukacją, leczeniem, ani opieką nad małoletnimi.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna w stopniu oczywistym. Przed rozpoznaniem zarzutów kasacji konieczne było jednak rozstrzygnięcie, czy jej uwzględnienie nie naruszyłoby art. 524 § 3 k.p.k., który stanowi, że niedopuszczalne jest uwzględnienie kasacji wniesionej na niekorzyść, jeśli wniesiono ją po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia.
W tym stanie rzeczy zasadnicze znaczenie ma ustalenie, kiedy doszło do uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w Wadowicach, czy nastąpiło to z datą, którą opatrzone jest pismo obrońcy A.P. o cofnięciu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie, czy z datą wpływu tego pisma do biura podawczego sądu w Wadowicach, czy, jak uważa obrońca skazanego z upływem siedmiu dni od daty wydania i ogłoszenia wyroku. Przepisy procedury karnej nie zawierają regulacji, która wprost odpowiadałaby na powyższe pytania. W ocenie Sądu Najwyższego nie można zaakceptować poglądu obrońcy wyrażonego w odpowiedzi na kasację, w myśl którego cofnięty wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku powoduje, że wyrok staje się prawomocny z dniem upływu terminu do złożenia tego wniosku, a więc w tym wypadku z upływem siedmiu dni od ogłoszenia wyroku - art. 422 § 1 k.p.k.
Zauważyć należy, że złożenie wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenia uzasadnienia wyroku inicjuje postępowanie międzyinstancyjne i z reguły (choć nie zawsze) stanowi pierwszą czynność procesową zmierzającą do zaskarżenia wyroku i wywołania jego kontroli instancyjnej. Od chwili złożenia wniosku o uzasadnienie nie wykonuje się więc wyroku aż do jego uprawomocnienia, co następuje czasem po upływie wielu miesięcy. W tym czasie możliwe jest stosowanie wobec oskarżonego, co do którego wciąż obowiązuje domniemanie niewinności, środków zapobiegawczych, z tymczasowym aresztowaniem włącznie.
Dopiero po stwierdzeniu prawomocności stosowanie tych środków ustaje i wprowadza się karę do wykonania.Z powyższych rozważań wynika, że to czynność procesowa, z której wynika stwierdzenie prawomocności kończy bieg postępowania międzyinstancyjnego. Może to nastąpić po cofnięciu wniosku o uzasadnienie, upływie terminu do wniesienia środka odwoławczego, cofnięciu wniesionego środka zaskarżenia lub po jego rozpoznaniu i wydaniu orzeczenia o utrzymaniu zaskarżonego wyroku lub postanowienia w mocy albo o jego zmianie. Zauważyć trzeba, że w przypadku cofnięcia środka odwoławczego – art. 432 k.p.k., samo oświadczenie o cofnięciu nie wywołuje skutków (wniesiony i cofnięty środek odwoławczy może być w określonych sytuacjach i tak rozpoznany), dopiero wydanie postanowienia o pozostawieniu wniesionego środka bez rozpoznania powoduje, że przy braku innych środków odwoławczych, orzeczenie staje się prawomocne (zob. postanowienie SN z dnia 16 października 2002 r., IV KKN 161/99).
Podsumowując powyższe rozważania uznać należy, że cofnięcie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku na piśmie nie działa quasi retroaktywnie, cofając niejako chwilę uprawomocnienia się wyroku do daty upływu terminu do wniesienia takiego wniosku. W tej sytuacji przyjąć trzeba, że do uprawomocnienia dochodzi z chwilą wpływu pisma o cofnięciu wniosku do sądu lub nadania pisma w urzędzie pocztowym. W przedmiotowej sprawie w Sądzie Rejonowym uznano, że jest to dzień 2 marca 2023 r., data na prezentacie i adnotacja sędziego o prawomocności (k. 162 akt Sądu Rejonowego).
Data, którą opatrzony jest wniosek obrońcy ma w tej sytuacji znaczenie drugorzędne, ale istotne jest to, że pismo o cofnięciu wniosku złożone zostało w urzędzie pocztowym w dniu 27 lutego 2023 r., także zatem w przypadku przyjęcia tej daty za datę prawomocności wyroku nie doszło do przekroczenia terminu z art. 524 § 3 k.p.k..Wobec stwierdzenia, że kasacja Prokuratora Generalnego wniesiona została przed upływem roku od daty uprawomocnienia się wyroku i tym samym nie uchybiono terminowi z art. 524 § 3 k.p.k., przejść należy do merytorycznego rozpoznania jej zarzutu.
Oczywiście zasadny jest zarzut tej kasacji w części, w której wskazano, że Sąd uwzględniając wniosek oskarżonego nie orzekł obligatoryjnego środka – zakazu z art. 41 § 1a k.k. Przepis ten, i to zarówno w brzmieniu sprzed 1 października 2023 r., jak i obecnie, przewiduje obligatoryjne orzeczenie zakazu, o którym w nim mowa wobec sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. Pominięcie przez Sąd tego obowiązku stanowiło rażące naruszenie prawa i to bez względu na to, że A.P. nie zajmuje stanowiska ani nie wykonuje pracy związanej z wychowaniem, edukacją, leczeniem, ani opieką nad małoletnimi, co podkreśliła w odpowiedzi na kasację obrońca. Zakaz ten spełnia bowiem funkcję prewencyjną na okres, na który został orzeczony.
Stwierdzenie tego uchybienia spowodowało, że konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Wadowicach do ponownego rozpoznania. Mniejsze w tej sytuacji znaczenie mają uchybienia, które wskazane zostały w dalszej części zarzutu, choć przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd rozważyć powinien prawidłowość opisu czynu zarzucanego oskarżonemu i ewentualnie dokonać stosownych uzupełnień lub korekt w tym zakresie, tak aby uczynić zadość wymogom art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. Biorąc pod uwagę fakt, że wyrok Sądu Rejonowego w Wadowicach wydany został na skutek wniosku oskarżonego złożonego w trybie z art. 387 § 1 k.p.k. przypomnieć należy o konieczności rozważenia w toku ponownego rozpoznania sprawy wymogów zawartych w art. 387 § 2 k.p.k. i możliwości wynikającej z treści art. 387 § 3 k.p.k.
Michał Laskowski Piotr Mirek Małgorzata Wąsek-Wiaderek [ms]