Supreme Court reversed lower courts for failing to reconstruct criminal records despite the conviction's erasure.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the lower courts' decision denying the reconstruction of criminal case files. The applicant argued that the erasure of his conviction should not preclude restoring necessary documents for extraordinary appeal procedures. The court held that the legal fiction of non-culpability resulting from erasure does not legally bar the procedural requirement to reconstruct files when such reconstruction is essential for extraordinary remedies.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 161 k.p.k.; Art. 165 § 1 k.p.k.: The erasure of a final criminal conviction, creating a legal fiction of non-culpability, does not constitute a ground for refusing the reconstruction of case files required for extraordinary appeal proceedings.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
POSTANOWIENIE DNIA 29 MAJA 2012 R.
III KK 88/12
Prawomocne postanowienie sądu wydane w przedmiocie odtworzenia
akt ma charakter orzeczenia kończącego ten etap postępowania karnego, a
zatem może stanowić podstawę kasacji podmiotów szczególnych wskazanych w art. 521 k.p.k.
Dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie odtworzenia akt nie ma jakiegokolwiek znaczenia fakt zatarcia skazania.
Przewodniczący: sędzia SN J. Matras (sprawozdawca).
Sędziowie: SN B. Skoczkowska, SA (del. do SN) J. Góral.
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Eugeniusza D. o odtworzenie
akt, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5
k.p.k., w dniu 29 maja 2012 r., kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich na
korzyść od postanowienia Sądu Okręgowego w E. z dnia 30 września 2008
r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia 9
września 2008 r.,
postanowił u c h y l i ć zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w
mocy postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia 9 września 2008 r. i
sprawę p r z e k a z a ć do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w
E., w celu merytorycznego rozpoznania wniosku.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 1 lipca 2008 r. Eugeniusz D. wniósł o odtworzenie akt
sprawy (...) w części niezbędnej do wznowienia lub przeprowadzenia
postepowania w trybie kasacji nadzwyczajnej, w związku z zaistnieniem
bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
Postanowieniem z dnia 9 września 2008 r., Sąd Rejonowy w E. nie
uwzględnił wniosku Eugeniusza D. o odtworzenie akt sprawy Sądu Rejonowego w E., (...). W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że skazanie wnioskodawcy uległo zatarciu, a skoro w takiej sytuacji przyjmuje się
fikcję prawną niekaralności, to przy uwzględnieniu, iż postępowanie w
przedmiocie odtworzenia akt ma charakter pomocniczy, brak było podstaw
do przyjęcia, że skazany ma interes prawny w odtworzeniu akt.
Zażalenie na to postanowienie złożył wnioskodawca. Zarzucając obrazę szeregu przepisów prawa procesowego, m.in. art. 161 k.p.k., art. 164 i
165 § 1 k.p.k., a także naruszenie przepisów Konstytucji oraz Europejskiej
konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, wniósł o
uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Po rozpoznaniu tego zażalenia Sąd Okręgowy w E. postanowieniem z
dnia 30 września 2008 r., zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy, akceptując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Od tego postanowienia kasację wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich.
Zaskarżając w całości to postanowienie, zarzucił mu rażące i mające istotny
wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, to jest art. 161 k.p.k.
w następstwie zaaprobowania i przyjęcia jako własnego, błędnego poglądu
Sądu Rejonowego w E., iż zatarcie skazania tworzące „fikcję prawną” iż
skazanie uważa się za niebyłe, skutkuje brakiem podstaw do odtworzenia
akt w sprawie, w której to zatarcie nastąpiło oraz, że w takiej sytuacji ”nie
sposób uznać, iż odtworzenie części akt sprawy odnoszącej się do ww.
kwestii, mogłoby w jakikolwiek sposób urzeczywistnić uzasadniony interes
skazanego”, co w efekcie dało podstawę do utrzymania w mocy zaskrzonego postanowienia Sądu pierwszej instancji o nieuwzględnieniu wniosku o
odtworzenia akt w sprawie o sygn. (...) Sądu Rejonowego w E.
W konkluzji domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz
utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w E. i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest oczywiście zasadna, co skutkuje jej uwzględnieniem w
trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k. Na wstępie stwierdzić trzeba, że
prawomocne postanowienie sądu wydane w przedmiocie odtworzenia akt
ma charakter orzeczenia kończącego ten etap postępowania karnego, a
zatem może stanowić podstawę kasacji podmiotów szczególnych wskazanych w art. 521 k.p.k. (postanowienie SN z dnia 17 stycznia 2001 r., II KKN
325/98, LEX nr 51375). Po tym stwierdzeniu należy ustosunkować się do
zarzutu kasacji. Ma rację autor kasacji, że zaskarżone postanowienie zapadło z rażącym i mającym istotny wpływ na treść tego orzeczenia naruszeniem prawa procesowego, a to art. 161 k.p.k. Nie jest kwestionowane to, że
w toku postępowania w przedmiocie odtworzenia akt zgromadzono dokumenty, które pozwalały na ustalenie podstawowych danych co do toku oraz
wyniku sprawy, w której wnioskodawca został prawomocnie skazany. W
tym układzie, skoro wniosek dotyczył akt sprawy prawomocnie zakończonej, które to akta zostały zniszczone, to przepis art. 161 k.p.k. nakazywał
odtworzenie akt sprawy w częściach niezbędnych do wykonania orzeczenia, wznowienia postępowania, przeprowadzenia postępowania w trybie
kasacji albo urzeczywistnienia innych uzasadnionych interesów stron. Nie
mogło zatem zapaść postanowienie stwierdzające, że odtworzenie akt nie
jest możliwe (art. 165 § 1 k.p.k.), a tym bardziej w nieznanej w prawie procesowym – zastosowanej przez Sąd Rejonowy w E. – formule nieuwzględnienia wniosku, na co słusznie zwracał uwagę w zażaleniu wnioskodawca,
a czego nie dostrzegł sąd odwoławczy. Wyrażony przez oba orzekające w
sprawie sądy pogląd, jakoby zatarcie skazania w sprawie (...) uniemożliwia-
ło odtworzenie akt jest chybiony. Dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie
odtworzenia akt nie ma jakiegokolwiek znaczenia fakt zatarcia skazania.
Przepisy Rozdziału 19 Kodeksu postępowania karnego nie dają podstawy do zaaprobowania poglądów obu orzekających w sprawie sądów, co
do tego, że zatarcie skazanie oznacza niemożność odtworzenia akt sprawy,
a to dlatego, iż działa „fikcja niekaralności”. Przywoływany przez oba sądy
przepis art. 106 k.k. dotyczy instytucji prawa karnego, której skutkiem jest
fikcja niekaralności w odniesieniu do samego skazania, ale przecież nie reguluje, bo i nie może, trybu i sposobu postępowania z zaginionymi lub
zniszczonymi aktami. Tryb ten określają przepisy procesowe i tam ustalone
są zasady oraz sposób postępowania przez orzekające sądy. Gdyby orzekające w sprawie sądy właściwie przeanalizowały normę art. 161 k.p.k., to
dostrzegłyby, że odtworzenie akt prowadzi się w zakresie niezbędnym dla
wznowienia postępowania lub kasacji, a te nadzwyczajne środki zaskarżenia można wnieść także wtedy, gdy zatarcie skazania nastąpiło (art. 529
k.p.k., art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 529 k.p.k.). W sytuacji, gdy wnioskodawca zasygnalizował skorzystanie z tych trybów, to przepis art. 161 k.p.k.
w zw. z art. 165 § 1 k.p.k. obligował sąd pierwszej instancji do wydania „pozytywnego” postanowienia, a rzeczą sądu powinno być przeprowadzenie
tych czynności, które pozwoliłyby na odtworzenie akt w odpowiednim zakresie.
Z tych powodów należało uchylić zarówno postanowienie sądu odwoławczego, jak i postanowienie sądu pierwszej instancji, albowiem oba te
orzeczenia dotknięte były rażącym naruszeniem prawa. Przy ponownym
rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w E. przeprowadzi postępowanie z
uwzględnieniem uregulowań zawartych w przepisach Rozdziału 19 Kodeksu postępowania karnego oraz wyda postanowienie o odtworzeniu, we właściwym zakresie, akt sprawy (...).
Z tych powodów orzeczono jak w postanowieniu.