Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KK 563/25 Generato dall'IA

Supreme Court quashes civil compensation claim due to improper military court jurisdiction over 1948 war crimes case.

Numero d'incarto III KK 563/25
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's decision awarding compensation to the heirs of a man unjustly sentenced in 1948. The court found that the original 1948 judgment involved crimes under the 1946 Decree on Particularly Dangerous Crimes, which retained military court jurisdiction despite the 2002 law transferring most cases to civilian courts. Consequently, the civilian courts lacked authority to hear the compensation claim, and the case must be transferred to the military court in Warsaw.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych; art. 1 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o wojskowych sprawach cywilnych – when a 1948 conviction involved crimes under the 1946 Decree on Particularly Dangerous Crimes, the case remains under military court jurisdiction, and civilian courts must quash their rulings and transfer the matter to the military court.

Parole chiave

Generato dall'IA
military court jurisdiction 1946 Decree on Particularly Dangerous Crimes civil compensation claim heirs of repressee civilian court error ritardo ingiustificato dell'azione penale assenza prolungata precedenti penali rilevanti

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Ustawa z dnia 23 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o wojskowych sprawach cywilnych
dekret z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa
art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
przekazać Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie.Dodatkowo należy podnieść, że zaskarżony kasacją wyrok był dotknięty także bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k.
akt II AKa 49/22.Jednakże zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k. zaważyło na konieczności uchylenia także wyroku Sądu Okręgowego ‎w Przemyślu z 10 maja 2022 r., sygn.
art. 535 § 5 k.p.k
O., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., 2 grudnia 2025 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 20 listopada 2023 r., sygn.
art. 433 § 1 k.p.k
Zarzucił on „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów art. 433 § 1 k.p.k.
art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k
akt II AKa 49/22.Jednakże zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k.
art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k
przekazać Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie.Dodatkowo należy podnieść, że zaskarżony kasacją wyrok był dotknięty także bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III KK 39/23
Supreme Court quashes appeal verdict due to judge bias from Minister of Justice role and lack of impartial tribunal.
III KK 557/24
III KS 5/24
Supreme Court quashes murder conviction due to improper court composition and violation of prohibition on heavier punishment.
III KK 430/23
Supreme Court dismisses request to suspend execution of final criminal judgment due to lack of extraordinary circumstances.
III KK 389/23
Supreme Court quashes judge appointment due to lack of impartiality and procedural flaws in selection process.
III KK 52/24
Supreme Court quashes acquittal due to lack of judicial independence and impartiality of the court bench.
III KK 402/23
Supreme Court quashes appeal verdict due to lack of judicial independence in the lower court's composition.
III KK 110/24
Supreme Court quashes appeal ruling for lack of judicial independence due to KRS composition.
III KKK 422/24
III KK 561/24
Supreme Court quashes cassation appeal and remands case to appellate court for retrial.
III KK 553/24
III KK 468/23
Supreme Court orders State to pay defense costs and travel expenses for appointed counsel in cassation proceedings.
III KK 359/24
Supreme Court quashes appeal verdict due to improper panel composition violating judicial independence requirements under criminal procedure code.
III KK 29/25
Supreme Court quashes appeal verdict due to judges' lack of impartiality and independence.
III KK 81/25
Supreme Court quashes appeal verdict due to judge's lack of independence and impartiality under ECtHR standards.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

III KK 563/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Marek Pietruszyński‎SSN Andrzej Stępka w sprawie z wniosku L. O., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., 2 grudnia 2025 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 20 listopada 2023 r., sygn. akt II AKa 49/22, uchyla zaskarżony wyrok oraz zmieniony nim wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazuje sprawę do rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie. [J.J.] Marek Pietruszyński Andrzej Tomczyk Andrzej Stępka

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Przemyślu wyrokiem z 10 maja 2022 r., sygn. akt II Ko 45/22, oddalił „w całości wniosek L.O. o odszkodowanie i zadośćuczynienie dla osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego za niesłuszne skazanie A.G. - ojca wnioskodawczyni za czyny związane ‎z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i za krzywdę doznaną przez A.G., w związku z wykonaniem wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie sygn. akt Sr 347/48 z dnia 22 czerwca 1948 r., w wyniku którego pozbawiono A.G. wolności na 8 lat, tj. w okresie od dnia ‎20 października 1947 r. do dnia 25 lutego 1956 r., w tym z 6 miesięczną przerwą ‎w odbywaniu kary od dnia 7 kwietnia 1954 r. do dnia 7 października 1954 r.”Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu apelacji pełnomocnika wnioskodawczyni, wyrokiem z 20 listopada 2023 r., sygn. akt II AKa 49/22, orzekł, że:„I.zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że:1)ustala wysokość odszkodowania za poniesioną szkodę w kwocie 937.298,74 zł (dziewięćset trzydzieści siedem tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt osiem złotych siedemdziesiąt cztery grosze) oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 3.000.000 zł (trzy miliony złotych) należne represjonowanemu A.G. - z tytułu wydania i wykonania wobec niego w okresie od dnia 20 października 1947 r. do dnia 25 lutego 1956 r. wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 1948 r., sygn. akt Sr 347/48,2)ustala, że na podstawie art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 23 lutego ‎1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (tj.

Dz.U. z 2021 r. poz. 1693) uprawnionymi do odszkodowania i zadośćuczynienia należnego A.G. byli jego następcy prawni w osobach córek:-M.S., zm. w dniu […] 2003 r.,-L.O., zm. w dniu […] 2022 r.,3)zasądza od Skarbu Państwa na rzecz E.J., c. B. i L., ur. […] 1968 r. w J. jako spadkobiercy wnioskodawcy L.O. tytułem odszkodowania kwotę 156.216,46 zł (sto pięćdziesiąt sześć tysięcy dwieście szesnaście złotych czterdzieści sześć groszy) oraz tytułem zadośćuczynienia kwotę 500.000 zł (pięćset tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 listopada 2023 r.,4)oddala wniosek w pozostałym zakresie,II.utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części,III.kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa,IV.zasądza od Skarbu Państwa na rzecz spadkobiercy zmarłej wnioskodawcy L.O. w osobie E.J. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym.”Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w całości na korzyść wnioskodawczyni L.O.

Zarzucił on „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 2 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1693, t.j.), polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej na skutek niedostrzeżenia, że przedmiot rozpoznania przez Sąd I instancji stanowiła sprawa należąca do właściwości Sądu wojskowego i zmianie kontrolowanego orzeczenia zamiast jego uchylenia i przekazania sprawy do rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k.”i wniósł„o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmienionego nim wyroku Sądu ‎I instancji i przekazanie sprawy do rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu ‎w Warszawie”.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Za słuszny uznać należy zarzut uchybienia w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej wskazanej w art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k., a polegającego na rozpoznaniu wniosku L.O. o odszkodowanie i zadośćuczynienie, na podstawie art. 8 ust. 1 i 4 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (tj.

Dz.U. z 2021 r. poz. 1693; zwana dalej: ustawa lutowa) przez sąd powszechny, tj. Sąd Okręgowy w Przemyślu.W sytuacji procesowej, jaka zaistniała w niniejszej sprawie, do określenia sądu właściwego w przedmiocie orzekania o uzupełniającym roszczeniu ‎o zadośćuczynienie, należało skorzystać z art. 11 ust. 1 ustawy lutowej, według którego przepisy art. 8, art. 9 i art. 10 mają odpowiednie zastosowanie również wobec osób, co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, jeżeli m.in. oskarżonego uniewinniono, a takie rozstrzygnięcie zapadło wobec A.G. w wyniku rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości.

W takim stanie rzeczy, skoro co do osoby wnioskodawcy nie zostało wydane orzeczenie ‎o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, właściwość sądu do rozstrzygania o roszczeniach wynikających z tego orzeczenia, ‎tj. wyroku b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, należało, poprzez odpowiednie stosowanie wymienionego przepisu, wiązać z właściwością sądu, który byłby właściwy do orzeczenia o tych roszczeniach, przy uwzględnieniu treści art. 2 ust. 1 wymienionej ustawy.Zgodnie natomiast z treścią art. 2 ust. 1 zd.

I tej ustawy nieważność orzeczenia stwierdza sąd okręgowy albo wojskowy sąd okręgowy, jeżeli zgodnie ‎z obowiązującymi przepisami w dniu wejścia w życie ustawy właściwy do rozpoznania sprawy o czyn będący przedmiotem tego orzeczenia jest sąd wojskowy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek sprawdzenia przez sąd okręgowy czy w dacie wejścia w życie ustawy lutowej (24 maja 1991 r.) był on właściwy do rozpoznania sprawy o czyn stanowiący przedmiot postępowania o unieważnienie.Przypomnieć w tym miejscu należy, że wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 5 kwietnia 1955 r. o przekazaniu sądom powszechnym dotychczasowej właściwości sądów wojskowych w sprawach karnych osób cywilnych, funkcjonariuszów organów bezpieczeństwa publicznego, Milicji Obywatelskiej i Służby Więziennej (Dz.

U. Nr 15, poz.

83) przekazano do właściwości sądów powszechnych (a podlegających do tej pory właściwości sądów wojskowych) sprawy o niektóre przestępstwa popełnione m.in. przez osoby cywilne. W myśl art. 1 § 1 pkt 1 tej ustawy nie dotyczyło to jednak spraw o przestępstwo określone w art. 7 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. ‎o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192; zwany dalej: m.k.k.).Wyrokiem b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 22 czerwca ‎1948 r., sygn. akt Sr. 347/48, A.G. przypisane zostało popełnienie czynu z art. 7 m.k.k. oraz czynu z art. 86 § 2 KKWP.A.G. został zatem skazany za czyn, który w dacie wejścia w życie ustawy lutowej podlegał właściwości sądów wojskowych, a nie powszechnych.Wobec tego sądem właściwym do rozpoznania wniosku L.O. był Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie, a nie Sąd Okręgowy w Przemyślu.Rację ma więc skarżący, że w ten sposób doszło do naruszenia przepisów ‎o właściwości i w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona ‎w art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k., a polegająca na wydaniu orzeczenia przez sąd powszechny w sprawie należącej do sądu wojskowego.

Uchybienie to nie zostało jednak dostrzeżone przez Sąd Apelacyjny ‎w Rzeszowie, który w wyniku rozpoznania apelacji pełnomocnika wnioskodawczyni, zmienił zaskarżony wyrok i częściowo uwzględnił żądania sformułowane we wniosku będącego przedmiotem postępowania.W zaistniałej sytuacji należało uchylić zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim ‎w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji, a sprawę z wniosku L.O. przekazać Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie.Dodatkowo należy podnieść, że zaskarżony kasacją wyrok był dotknięty także bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Wśród członków składu orzekającego w tej sprawie znajdowali się bowiem sędziowie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie: X.Y. oraz X.Y.1. Zgodnie ‎z orzecznictwem Sądu Najwyższego (zob. wyrok z: 20 grudnia 2023 r., III KK 39/23; 17 grudnia 2024 r., III KK 557/24; 13 marca 2024 r., III KS 5/24; 14 marca 2024 r., ‎III KK 430/23; 17 kwietnia 2024 r., III KK 389/23; 8 maja 2024 r., III KK 52/24; 28 maja 2024 r., III KK 402/23; 8 sierpnia 2024 r., III KK 110/24; 5 listopada 2024 r., ‎III KK 470/24; 13 listopada 2024 r., III KKK 422/24; 18 grudnia 2024 r., III KK 561/24; 8 stycznia 2025 r., III KK 553/24; 15 stycznia 2025 r., III KK 468/23; 15 stycznia ‎2025 r., III KK 359/24; 26 marca 2025 r., III KK 29/25; 2 kwietnia 2025 r., III KK 81/25; 8 kwietnia 2025 r., III KK 612/24; 16 kwietnia 2025 r., III KS 11/25; 14 maja 2025 r., ‎III KK 481/24; 28 maja 2025 r., III KK 120/25; 26 czerwca 2025 r., III KK 150/25; 9 lipca 2025 r., III KK 522/24; 9 lipca 2025 r., III KK 52/25; 4 września 2025 r., III KK 305/25) sytuacja ta już sama w sobie skutkowałaby wyeliminowaniem z obrotu wyroku Sądu Apelacyjnego z 20 listopada 2023 r., sygn. akt II AKa 49/22.Jednakże zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k. zaważyło na konieczności uchylenia także wyroku Sądu Okręgowego ‎w Przemyślu z 10 maja 2022 r., sygn. akt II Ko 45/22 i przekazania sprawy sądowi wojskowemu.

Marek Pietruszyński Andrzej Tomczyk Andrzej Stępka[WB][a.ł]