Supreme Court dismisses appeal on compensation for Stalinist persecution, upholding lower court's discretion in damages assessment.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the children of a victim of Stalinist persecution regarding compensation for damages. The lower courts had awarded substantial sums for the execution of a 1947 military court verdict and related state actions, which the Supreme Court found to be within the judges' free evaluation of evidence. The court ruled that the appeal failed to prove a serious violation of law or procedural errors, affirming the adequacy of the awarded compensation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 445 § 1, 2 k.c.; Art. 448 k.c.; Art. 552 § 1 k.p.k.; Art. 8 ust. 3 ustawy lutowej: The Supreme Court's review of compensation awards for historical persecution is limited to checking for serious legal violations; the court's assessment of damages remains protected by judicial discretion unless clearly erroneous.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III KK 44/21 POSTANOWIENIE Dnia 10 marca 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 10 marca 2021 r., wniosku Ż. G. i R. Z.w przedmiocie zasądzenia zadośćuczynienia i odszkodowaniaz powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcówod wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II AKa (…)zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w G.z dnia 25 marca 2020 r., sygn. akt XI Ko(…)na podstawie art. 535 § 3 k.p.k. p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2. zasądzić od wnioskodawców na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania kasacyjnego w częściach równych.
UZASADNIENIE
Ż. G. oraz R. Z., działając przez swojego pełnomocnika, wnieśli o przyznanie kwot po 4.698.655,43 zł dla każdego z wnioskodawców tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę przez ojca wnioskodawców powstałą na skutek wydania i wykonania wobec niego wyroku Sądu Marynarki Wojennej w G. z dnia 14 lutego 1947 r., w sprawie o sygn. akt Sm (…) w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i kwoty po 71.972,88 zł na rzecz każdego z wnioskodawców tytułem odszkodowania za szkody powstałe po stronie J.
Z., które wyniknęły z tej samej podstawy faktycznej. Sąd Okręgowy w G., wyrokiem z 25 marca 2020 r., sygn. akt XI Ko (…) ustalił wysokość należnego J. Z. zadośćuczynienia z tytułu wydania i wykonania orzeczenia w sprawie Sm(…) Sądu Marynarki Wojennej w G. na kwotę 1.540.000 zł zaś odszkodowania z tego samego tytułu na kwotę 138.992,40 zł. Zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Ż. G. i R. Z. - dzieci zmarłego J. Z. kwoty:– po 770.000,00 zł stanowiące po 1/2 ustalonego zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;– po 69.496,20 zł stanowiące po 1/2 ustalonego w pkt II odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.W pozostałym zakresie Sąd oddalił wniosek o zadośćuczynienie i o odszkodowanie.
Jednocześnie zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców kwotę 288 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa, procesowego, po 144 zł na rzecz każdego z nich, zaś kosztami postępowania w sprawie obciążył Skarb Państwa. Po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawców, Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II AKa (…) zmienił zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że zasądził dodatkowo od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców kwotę 192 zł, tj. po 96 zł dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymano w mocy. Ponadto Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców po 240 zł tytułem zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym, zaś wydatkami postępowania odwoławczego obciążył Skarb Państwa.Kasację od wyroku Sądu odwoławczego w zakresie utrzymującym w mocy wyrok Sądu meriti wniosła pełnomocnik wnioskodawców. Skarżąca zarzuciła rażące naruszenia prawa mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, to jest:1. prawa procesowego - art. 3 k.p.c. oraz art. 232 k.p.c. w zw. z art. 558 k.p.k., poprzez przyjęcie, że wnioskodawcy nie wykazali, aby skazanie ich ojca i wykonanie orzeczonej kary spowodowało represje wobec rodziny J.
Z. i ich stygmatyzację;2. prawa procesowego - art. 7 k.p.k. poprzez ukształtowanie swego przekonanie z pominięciem przeprowadzonych dowodów, bądź ich dowolną ocenę, a także zasad prawidłowego rozumowania oraz doświadczenia życiowego i przyjęcie, że zadośćuczynienie w kwocie 1.540.000,00 zł spełnia cel i wymogi określone art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w przypadku krzywd J. Z. doznanych na skutek wykonania wobec niego wyroku Sądu Marynarki Wojennej w G. z dnia 14 lutego 1947 r. w sprawie o sygn. akt Sm. (…), w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,3. prawa materialnego - art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 2 k.c. oraz art. 448 k.c. w związku z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej poprzez błędne przyjęcie, że kwota zadośćuczynienia w wysokości 1.540.000,00 zł jest kwotą odpowiednią, w stosunku do rozmiaru krzywdy doznanej przez J.
Z. doznanych na skutek wykonania wobec niego wyroku Sądu Marynarki Wojennej w G. z dnia 14 lutego 1947 r. w sprawie o sygn. akt Sm. (…), w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie przedmiotowego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co upoważniało Sąd Najwyższy do jej oddalenia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.Rozważania w przedmiotowej sprawie poprzedzić należy przypomnieniem niektórych aspektów teoretycznych związanych z zakresem przedmiotowym kontroli kasacyjnej wyroku w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia, zapadłego w trybie przepisów rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, stosowanych odpowiednio poprzez odesłanie zawarte w art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j.
Dz. U. z 2020 r. poz. 1820). W tym zakresie należało stwierdzić, co następuje.1. Kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i przysługuje stronie, stosownie do art. 519 k.p.k., od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie, tylko w powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.). Postępowanie kasacyjne służy więc, co do zasady, kontroli orzeczeń sądów odwoławczych z punktu widzenia dochowania norm prawa materialnego lub procesowego.
Sąd Najwyższy nie jest natomiast uprawniony do ponownej, samodzielnej oceny dowodów i dokonywania na jej podstawie kontroli poprawności poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, także w zakresie wpływającym na ustalenie wysokości należnego odszkodowania i zadośćuczynienia (zob. post. SN z 23.10.2019 r., IV KK 415/19);2. Wykazanie rażącego naruszenie prawa przez Sąd odwoławczy nie może sprowadzać się wyłącznie do formułowania twierdzeń o charakterze polemicznym, związanych z różnicą pomiędzy zadośćuczynieniem zasądzonym, a należnym wnioskodawcy zgodnie z jego subiektywnym przekonaniem.
Reguła ta nie traci na znaczeniu także w sprawach, w których różnica pomiędzy wysokością wskazaną w żądaniu, a wysokością zasądzonego odszkodowania jest znacząca (zob. post. SN z 5.12.2017 r., III KK 289/17);3. Zarzut niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia może hipotetycznie okazać się skuteczny wyłącznie wówczas, gdy suma ta została określona z oczywistym naruszeniem reguł obowiązujących w tym zakresie. Może o tym świadczyć w szczególności przyznanie zadośćuczynienia wręcz symbolicznego, zamiast stanowiącego rekompensatę doznanej krzywdy (zob. post.
SN z 27.07.2005 r., II KK 54/05; z 16.02.2006 r., V KK 446/05). O rażącym naruszeniu prawa można więc mówić, przede wszystkim, w tych przypadkach, kiedy zasądzona kwota odbiega od rozmiaru poniesionej krzywdy w sposób rażący, jaskrawy, niedający się wprost pogodzić z poczuciem sprawiedliwości. Tylko bowiem wówczas orzeczone zadośćuczynienie nie ma charakteru „odpowiedniego” w rozumieniu art. 445 § 1 i 2 k.c.;4. O rażącym naruszeniu prawa można mówić także wówczas, gdy w zaskarżonym orzeczeniu uwzględniono niewłaściwe lub w ogóle nie uwzględniono niezbędnych elementów mających istotne znaczenie dla określenia wysokości kwoty zadośćuczynienia (zob. post.
SN: z 9.07.2014 r., II KK 166/14; z 20.12.2006 r., IV KK 291/06; z 8.11.2007 r., II KK 197/07; z 19.10.2010 r., II KK 196/10; z 13.12.2013 r., III KK 313/13 i z 1.03.2013 r., V KK 403/12). Jeżeli natomiast powyższe kryteria zostały przeanalizowane przez Sąd w sposób wszechstronny i pogłębiony, zaś wynik tej oceny znajduje odzwierciedlenie w wysokości przyznanego zadośćuczynienia, to rozstrzygnięcie takie pozostaje pod ochroną swobodnego uznania sędziowskiego i nie podlega kwestionowaniu – także w trybie kasacji.Przenosząc powyższe rozważania w realia niniejszego postępowania, stwierdzić należało, że samo tylko przekonanie wnioskodawców o zasadności i celowości podwyższenia zasądzonego zadośćuczynienia nie świadczy o dopuszczeniu się – i to przez Sąd odwoławczy – rażącego naruszenia prawa, w zakresie obejmującym prawidłowość kontroli instancyjnej wyroku Sądu meriti.
Przeprowadzona kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku nie potwierdziła zarzutów podniesionych w kasacji, jakoby którakolwiek z okoliczności związanych z wydaniem i wykonaniem wobec J. Z. wyroku Sądu Marynarki Wojennej w G. z dnia 14 lutego 1947 r., i spowodowaniem w ten sposób głębokiej krzywdy, wynikającej z realiów odbywania w okresie stalinizmu kary pozbawienia wolności za działalność niepodległościową, pozostała poza polem rozważań obu orzekających w sprawie Sądów. W instancji odwoławczej rozważono również aktualnie podnoszone zagadnienie dotyczące rozciągnięcia się bezprawnych działań ówczesnego aparatu państwowego na rodzinę J.
Z. (pkt 1 kasacji), zasadnie jednak przyjmując, że twierdzenia uczestników w tym zakresie nie zostały uprawdopodobnione w stopniu uprawniającym do uwzględnia ich w podstawie faktycznej orzeczenia. Także zdaniem Sądu Najwyższego materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu pozwala lokować je wyłącznie w sferze subiektywnych odczuć Ż. G. oraz R. Z., brak jest natomiast w tym zakresie jakiegokolwiek dowodu obiektywnie weryfikującego tezy formułowane przez uczestników postępowania.Zarzuty z pkt. 2 i 3 kasacji są de facto wadliwe, albowiem skierowane wyłącznie przeciwko procedowaniu Sądu I instancji.
W niniejszym postępowaniu Sąd Apelacyjny nie prowadził własnego postępowania dowodowego w sferze obejmującej meritum sprawy. Nie mógł zatem naruszyć dyspozycji art. 7 k.p.k., albowiem – w zakresie wskazywanym przez pełnomocnika wnioskodawców – ograniczył się do zaakceptowania ocen i ustaleń Sądu I instancji. Sąd Apelacyjny samodzielnie nie miarkował również zadośćuczynienia. Uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego przekonuje, że przeprowadzona w tej części kontrola apelacyjna odpowiada wymogom stawianym przepisami art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. i świadczy o poprawnym i wszechstronnym rozważeniu argumentacji apelujących.
Tylko zatem na marginesie stwierdzić można, że sposób miarkowania spornej sumy zadośćuczynienia przez Sąd I instancji w żaden sposób nie odbiegał od reguł wyznaczonych przepisami art. 445 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 448 k.c. w zw. z art. 552 § 1 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej i zasadnie zyskał aprobatę Sądu Apelacyjnego. Także zasądzona ostatecznie kwota 1.540.000,00 zł jest niebagatelna i żadną miarą nie może zostać uznana za symboliczną, stanowiąc – w ocenie Sądu Najwyższego – godną i adekwatną rekompensatę finansową cierpień J.
Z., których nie powinien był ponieść. Nie znajdując podstaw do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy oddalił kasację uznając ją za bezzasadną w stopniu oczywistym.Dlatego postanowiono, jak w części dyspozytywnej.