Supreme Court partially allowed cassation, correcting legal qualification from attempt to completed robbery for accomplice liability.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially dismissed the cassation appeal, overturning the appellate court's legal qualification while remanding the sentencing portion. The appellant argued that as an accomplice to a robbery that failed due to victim resistance, he should be liable only for attempted robbery under Article 22 § 1 of the Criminal Code. The court agreed that the direct perpetrators' actions constituted an attempt, meaning the appellant's liability should also be based on attempt rather than completed crime. Consequently, the court corrected the legal characterization but remanded the case for the appellate court to recalculate the sentence according to the rules for attempted crimes.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 22 § 1 k.k.; Art. 280 § 2 k.k.: An accomplice to a crime that ended in attempt is liable as if they had attempted the crime themselves, requiring a recalculation of the penalty based on the lower culpability of attempt.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III KK 369/20 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Jarosław MatrasSSN Zbigniew PuszkarskiProtokolant Jolanta Grabowska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Małgorzaty Kozłowskiej,w sprawie R. B.skazanego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawiew dniu 19 stycznia 2021 r.,kasacji, wniesionej przez obrońcęod wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II AKa (…)zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w G.z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt XIV K (…), 1. oddala kasację jako oczywiście bezzasadną, a kosztami postępowania kasacyjnego obciąża skazanego, 2. na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej kwalifikacji prawnej czynu i orzeczenie o karze i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z dnia 24 czerwca 2020 r., II AKa (…), zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 26 maja 2017 r., XIV K (…), w ten sposób, że uznał oskarżonego R. B. za winnego tego, że w dniu 19 maja 2015 r. w S., chcąc, aby P. D. i M. Ż. popełnili przestępstwo rozboju przy posłużeniu się nożem, poprzez zaplanowanie popełnienia czynu, a w tym wskazanie: osoby pokrzywdzonego, na celowość przebrania odzieży, momentu rozpoczęcia działania oraz organizując środek przewozu, którym następnie odjechali z miejsca przestępstwa, ułatwił P. D. i M.
Ż. popełnienie czynu zabronionego polegającego na tym, że działając wspólnie i w porozumieniu, używając przemocy polegającej na przytrzymywaniu przedramieniem za szyję i szarpaniu B. M., posługując się nożem, który trzymał w ręku i przykładał do szyi pokrzywdzonego P. D., usiłowali dokonać zaboru w celu przywłaszczenia pieniędzy w nieustalonej z góry kwocie i papierosów nieustalonej z góry ilości, lecz zamierzonego celu nie osiągnęli z uwagi na opór pokrzywdzonego i spłoszenie przez osobę trzecią, przy czym czynu tego dopuścił się przed upływem 5 lat po odbyciu w okresie od 21.04.2004 r. do 26.01.2004 r. i od 11.02.2008 r. do 22.05.2014 r. części kary 6 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego w E. z dnia 25 marca 2014 r. w sprawie II K […]/14, łączącym kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami:
Sądu Rejonowego w E. z dnia 26.03.2004 r. w sprawie II K […]8/04 i Sądu Okręgowego w E. z dnia 29.11.2004 r. w sprawie II K [..]6/04, za ciąg przestępstw z art. 280 § 2 k.k. w zw. z ar. 64 § 1 k.k., tj. przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. i za to przy zastosowaniu art. 19 § 1 k.k. na podstawie art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. wymierzył mu karę 3 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności. W pozostałym zakresie Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył kasacją obrońca skazanego, zarzucając orzeczeniu:1)rażącą obrazę art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., która stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., polegającą na przypisaniu skazanemu czynu, który wykraczał poza ramy zakreślone wniesionym w sprawie aktem oskarżenia, tj. co do którego brak było skargi uprawnionego oskarżyciela, a nadto:2)rażącą obrazę prawa materialnego – art. 18 § 3 k.k. polegającą na przyjęciu, że zachowanie się oskarżonego wyczerpywało znamiona pomocnictwa w sytuacji, gdy ani nie znajdowało odzwierciedlenia w świadomości bezpośrednich sprawców, ani nie stanowiło jakiegokolwiek istotnego wpływu na ich psychikę dającego podstawy do przyjęcia, iż stanowiło „wsparcie” w jakimkolwiek stopniu ułatwiające popełnienie czynu zabronionego, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia i skutkowało uznaniem oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 280 § 2 k.k.,3)rażącą obrazę prawa materialnego – art. 20 k.k. w zw. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 280 § 2 k.k. polegającą na zakwalifikowaniu zachowania się oskarżonego R.
B. jako pomocnictwa do rozboju kwalifikowanego w sytuacji, gdy ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Apelacyjny nie dają podstawy do przyjęcia, że oskarżony miał w momencie realizowania znamion przestępstwa pomocnictwa (tak w oryginale – uwaga SN) obejmować swoim zamiarem to, że bezpośredni sprawca w ramach ekscesu dokona przestępstwa rozboju kwalifikowanego (tj. z użyciem niebezpiecznego narzędzia), a nie rozboju zwykłego, co skutkować powinno zakwalifikowaniem zachowania się oskarżonego jako występku z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k., co miało istotny wpływ na treść orzeczenia zarówno w zakresie określenia kwalifikacji prawnej czynu przypisanego, jak i jego konsekwencji prawnych z uwagi na odmienne zagrożenie ustawowe,4)rażącą obrazę przepisów postępowania – art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. poprzez nienależyte rozważenie zarzutów apelacji sformułowanych w pkt. 3, tj. zarzutu obrazy art. 170 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. i art. 169 § 2 k.p.k. oraz w pkt. 4, wynikające z powierzchownego odniesienia się do argumentacji przytoczonej na uzasadnienie powyższych zarzutów,5)rażącą obrazę art. 170 k.p.k. i art. 366 k.p.k. polegającą na oddaleniu na rozprawie w dniu 10.06.2020 r. wniosków dowodowych oskarżonego o przeprowadzenie wskazywanych przez niego dowodów, w sytuacji gdy wnioski te dotyczyły okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy i złożone zostały w czasie właściwym, tj. po uzyskaniu przez oskarżonego dokumentacji potwierdzającej okoliczność jego współpracy ze służbami.
Podnosząc te zarzuty, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w G. i umorzenie postępowania, a ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania. W kasacji zawarto także wniosek o zasądzenie na rzecz obrońcy kosztów pomocy prawnej udzielonej skazanemu w postępowaniu kasacyjnym.Pismem z dnia 24 września 2020 r. Zastępca Prokuratora Rejonowego w K. wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesiona kasacja jest oczywiście bezzasadna, co spowodowało – z uwagi na forum, na jakim została rozpoznana (rozprawa) – że w zakresie jej oddalenia nie sporządzono pisemnego uzasadnienia (strony miały możliwość poznania powodów takiego rozstrzygnięcia w ramach ustnych motywów wyroku podanych na rozprawie).
Sporządzenie pisemnego uzasadnienia wymaga jednak wyrok Sądu Najwyższego w części, w jakiej uchylono zaskarżony kasacją wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) (w zakresie kwalifikacji prawnej czynu i kary) i przekazano sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Co do zasady, Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w szerszym zakresie – w wypadkach wskazanych w art. 435, art. 439 i art. 455 k.p.k. (por. art. 536 k.p.k.). To właśnie potrzeba wyjścia poza zarzuty podniesione w nadzwyczajnym środku zaskarżenia spowodowała rozpoznanie niniejszej sprawy w szerszym zakresie niż zostało to wyznaczone zarzutami kasacyjnymi i ostatecznie doprowadziło do wydania wyroku kasatoryjnego (choć ograniczonego do kwalifikacji prawnej czynu i kary).
Sąd Apelacyjny w (…) ma rację, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że pomocnictwo (podobnie zresztą jak podżeganie) ma byt samodzielny wobec sprawczych postaci zjawiskowych, a jego skutkiem ma być ułatwienie popełnienia przez sprawcę bezpośredniego czynu zabronionego. W przyjętym modelu odpowiedzialności osób współdziałających w popełnieniu przestępstwa, ustawodawca odszedł bowiem od koncepcji udziału w cudzym przestępstwie rezygnując przy tym z akcesoryjności odpowiedzialności podżegacza i pomocnika wobec odpowiedzialności sprawcy bezpośredniego.
Zatem, co do zasady, podżegacz i pomocnik odpowiadają za popełnienie przestępstwa w jednej z dwóch niesprawczych postaci zjawiskowych niezależnie od tego, czy sprawca bezpośredni może odpowiadać karnie i niezależnie od tego, czy sprawca ten popełnił (w tym i dokonał) czyn zabroniony. Reguła ta nie ma jednak charakteru absolutnego, Kodeks karny wprowadza bowiem modyfikację odpowiedzialności w wypadku, gdy czynu zabronionego, do którego popełnienia podżegano albo w popełnieniu którego udzielono pomocy jedynie usiłowano dokonać albo gdy czynu takiego nawet nie usiłowano dokonać.
W pierwszej z tych sytuacji podżegacz i pomocnik odpowiadają jak za usiłowanie (art. 22 § 1 k.k.), w drugiej zaś – sąd może wobec nich zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary albo odstąpić od jej wymierzenia (art. 22 § 2 k.k.).Z uwagi na to, że – jak wynika zarówno z opisu czynu przypisanego skazanemu, jak i ustaleń faktycznych poczynionych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia – czyn, do popełnienia którego skazany udzielił pomocy (rozbój z użyciem noża) zakończył się w fazie usiłowania; sprawcy bezpośredni nie dokonali bowiem, pomimo zastosowanej przemocy i użytego noża, kradzieży, R.
B. miał odpowiadać – stosownie do art. 22 § 1 k.k. – za przypisane mu przestępstwo jak za usiłowanie, czego nie uwzględnił w kwalifikacji prawnej Sąd Apelacyjny. Z uwagi na to, że konieczność przyjęcia za podstawę odpowiedzialności skazanego przepisów o usiłowaniu nie jest niekorzystne dla skazanego, uwzględnienie tego uchybienia w zakresie kwalifikacji prawnej czynu było możliwe w postępowaniu kasacyjnym przy kasacji wniesionej na korzyść, pomimo braku stosownego zarzutu w tym nadzwyczajnym środku zaskarżenia (art. 455 w zw. z art. 536 k.p.k.).
Uchylenie wyroku w części dotyczącej kwalifikacji prawnej czynu, związanej z inną zasadą odpowiedzialności oskarżonego, rodziło konieczność uchylenia orzeczenia również w części dotyczącej orzeczenia o karze. Rozpoznając w tej mierze sprawę ponownie w postępowaniu odwoławczym, Sąd Apelacyjny w (…) nie pominie zasady odpowiedzialności, wedle której ma odpowiadać oskarżony R. B., a także rozważy – czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie – przyjęcie za podstawę odpowiedzialności przepisów o usiłowaniu będzie miało znaczenia dla ukształtowania kary, którą należy orzec wobec oskarżonego.
W doktrynie prawa karnego wskazuje się bowiem, że do szczególnego przypadku dokonanego podżegania i pomocnictwa, określonego w art. 22 § 1 k.k., należy stosować regulacje związane z zasadami wymiaru kary przewidzianymi dla usiłowania. W tym kontekście zaznacza się, że usiłowanie charakteryzuje się mniejszą karygodnością (bezprawiem) niż dokonanie, co sprawia, iż dolegliwość w postaci kary wymierzanej za usiłowanie jest co do zasady mniejsza niż w przypadku dokonania; odpowiedzialność takiego podżegacza lub pomocnika powinna być łagodniejsza z uwagi na fakt, iż ich zachowania, chociaż konstrukcyjnie spełniają przesłanki dokonania, materialnie (z punktu widzenia zawartości bezprawia i karygodności) zbliżone są do usiłowania, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w wymiarze kary (por.
P. Kardas (w:) A. Zoll, W. Wróbel (red.), Kodeks karny. Komentarz, Lex/el. 2021, teza 21 do art. 22). Sąd odwoławczy nie może jednak zapominać o tym, że karę za usiłowanie wymierzyć można w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa (art. 14 § 1 k.k., który w tej sprawie ma także zastosowanie z uwagi na treść art. 22 § 1 k.k.), a więc w przypadku kwalifikowanego rozboju stypizowanego w art. 280 § 2 k.k. – od 3 do 15 lat pozbawienia wolności (z tym że wymiar kary ograniczony w tej sprawie będzie zakazem reformationis in peius).