Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KK 345/19 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal judgment for retrial, rejecting retroactive application of criminal law to lustration sanctions.

Numero d'incarto III KK 345/19
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate judgment and remanded the case for retrial, rejecting the prosecutor's claim that the law of the time should apply. The court held that lustration proceedings are distinct from criminal proceedings and do not benefit from the principle of non-retroactivity found in Article 4 of the Criminal Code. Consequently, the appellate court's application of Article 4 § 1 of the Criminal Code to lustration sanctions was deemed legally incorrect.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 4 § 1 k.k.; Art. 116 k.k.; Art. 21a ust. 2b ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990: Lustration proceedings do not constitute criminal proceedings for the purpose of applying the principle of non-retroactivity, and thus the law in force at the time of the declaration does not apply to lustration sanctions.

Parole chiave

Generato dall'IA
lustration proceedings principle of non-retroactivity Criminal Code Article 4 sanctions retroactivity procedural distinction stralcio dalla lista elettorale stralcio dai ruoli impugnazione della cancellazione

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 4 § 1 k.k.
I - III uzupełnił o sformułowanie: „przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k.”.
Art. 116 k.k.
i art. 116 k.k. oraz art.
Art. 21a ust. 2b ustawy z dnia 18 października 2006 roku o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990
W ustawie lustracyjnej brak jest jednak przepisów przejściowych regulujących kwestię zakresu stosowania określonych w jej art. 21a ust.
Art. 19 ustawy z dnia 18 października 2006 roku o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990
Ponadto zgodnie z treścią art. 19 ustawy lustracyjnej, w zakresie nieuregulowanym jej przepisami, do postępowania lustracyjnego stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego.
Art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 roku o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990
Prezentując taki pogląd Sąd Apelacyjny powołał się na przepis art. 21 ust.
art. 535 § 5 k.p.k
, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 29 lipca 2020 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
art. 4 § 1 k.k
I - III uzupełnił o sformułowanie: „przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k.”.
art. 116 k.k
, jako dla niego względniejszej, pomijając jednocześnie treść art. 116 k.k., którego prawidłowa wykładnia nie zezwala na stosowanie w postępowaniu lustracyjnym przepisów części ogólnej Kodeksu karnego, przez co orzekł zakazy pełnienia funkcji publicznych określone w art.
art. 30 k.k
89, dopuszczającym stosowanie w postępowaniu lustracyjnym per analogiam art. 30 k.k., ale na korzyść lustrowanego.Rację ma zatem skarżący, że ustawa z 18 października 2006 r.
art. 442 § 3 k.p.k
Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy Sąd Apelacyjny w (…) weźmie pod uwagę wskazane powyżej zapatrywania (art. 442 § 3 k.p.k.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
V KK 413/14
Supreme Court vacates lustration verdict due to incorrect application of 2006 Act on false declarations.
wyrok Trybunału Konstytucyjnego (cited generally)
wyrok Sądu Najwyższego (cited generally)
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III KK 345/19 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 lipca 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący)‎SSN Jacek Błaszczyk (sprawozdawca)‎SSN Marek PietruszyńskiProtokolant Jolanta Grabowska w sprawie osoby lustrowanej Z. S. , po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 29 lipca 2020 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k. kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego, na niekorzyść lustrowanego, od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w (…)z 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II AKa (…), zmieniającego orzeczenie Sądu Okręgowego w L. z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV K (…), uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIEOrzeczeniem z dnia 13 kwietnia 2018 r. Sąd Okręgowy w L. , sygn. akt IV K (...) po rozpoznaniu wniosku prokuratora Oddziałowego Biura Lustracyjnego w L. Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie art. 2la ust. 1, 2, 2a, 2b ustawy z dnia 18 października 2006 roku o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 -1990 oraz o treści tych dokumentów (j.t.: Dz.U. z 2013, poz. 1388) stwierdził, że oświadczenie lustracyjne złożone przez Z. S. w dniu 3 października 2014 roku jest niezgodne z prawdą.

Orzekł wobec Z. S. utratę prawa wybieralności w wyborach do Sejmu, Senatu i Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach powszechnych organu i członka organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organu jednostki pomocniczej samorządu terytorialnego, której obowiązek utworzenia wynika z ustawy, na okres 5 lat. Orzekł ponadto wobec Z. S. zakaz pełnienia funkcji publicznej, o której mowa w art. 4 pkt 2 - 57 powołanej ustawy oraz o treści tych dokumentów na okres 5 lat. Po rozpoznaniu apelacji prokuratora Sąd Apelacyjny w (…) orzeczeniem z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II AKa (…) zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że podstawę prawną rozstrzygnięć zawartych w nim w pkt. pkt.

I - III uzupełnił o sformułowanie: „przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k.”. W pozostałej części zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy.Kasację od tego orzeczenia wywiódł Prokurator Generalny, który zaskarżył je w całości na niekorzyść lustrowanego. Skarżący zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 § 1 k.k. i art. 116 k.k. oraz art. 21a ust. 2b ustawy lustracyjnej w ten sposób, że zmieniając orzeczenie Sądu Okręgowego w L. z dnia 13 kwietnia 2018 roku o sygnaturze akt IV K (…) jako podstawę prawną jego rozstrzygnięć niezasadnie zastosował z art. 4 § 1 k.k. i wynikający z treści tego przepisu, nakaz stosowania ustawy obowiązującej w dacie złożenia oświadczenia lustracyjnego przez Z.

S. , jako dla niego względniejszej, pomijając jednocześnie treść art. 116 k.k., którego prawidłowa wykładnia nie zezwala na stosowanie w postępowaniu lustracyjnym przepisów części ogólnej Kodeksu karnego, przez co orzekł zakazy pełnienia funkcji publicznych określone w art. 4 pkt 2 - 57 ustawy lustracyjnej, podczas gdy zgodnie z obowiązującym w czasie orzekania brzmieniem art. 2la ust. 2b tej ustawy zakaz winien obejmować funkcje określone w art. 4 pkt 2 - 57 i 61 tego aktu prawnego.W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w (…) w postępowaniu odwoławczym.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja wywiedziona przez Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co pozwoliło na jej uwzględnienie na posiedzeniu wyznaczonym w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Na wstępie wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że ustawy lustracyjne, zarówno poprzednia, tj. z dnia 11 kwietnia 1997 r., jak i obecna z dnia 18 października 2006 r., wprowadzają odpowiedzialność typu represyjnego, nie będącą stricte odpowiedzialnością karną, o jakiej mowa w Kodeksie karnym, a tym samym nie są "inną ustawą karną" w rozumieniu art. 116 k.k. Przepisy Kodeksu karnego mogą być stosowane do tej odpowiedzialności jedynie wtedy, gdy sama ustawa lustracyjna wyraźnie się do nich odwołuje, ewentualnie w drodze analogii.

Przykładem pierwszego z tych rozwiązań był art. 22 ust. 3 ustawy lustracyjnej z 1997 r. - po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 18 czerwca 1998 r., w którym odwoływano się do pojęcia osoby najbliższej w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego. Podobne odwołanie funkcjonuje w ustawie lustracyjnej z 2006 r., (por. przepisy art. 20 ust. 3, art. 21a ust. 3 i art. 21d ust. 5 u.l.). Wyraz drugiemu z nich dano w postanowieniu składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2006 r., I KZP 20/06, OSNKW 2006, z. 10, poz. 89, dopuszczającym stosowanie w postępowaniu lustracyjnym per analogiam art. 30 k.k., ale na korzyść lustrowanego.Rację ma zatem skarżący, że ustawa z 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów nie stanowi "innej ustawy" w rozumieniu art. 116 k.k. Brak jest zatem podstaw do uznania, że zastosowanie mają przepisy względniejsze dla lustrowanego, tj. obowiązujące w dacie złożenia przez niego oświadczenia lustracyjnego.

Prezentując taki pogląd Sąd Apelacyjny powołał się na przepis art. 21 ust. 1 ustawy lustracyjnej zgodnie z którym do osoby lustrowanej mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczącego oskarżonego, a orzekane na podstawie ustawy lustracyjnej zakazy są w rzeczywistości środkami karnymi w rozumieniu Kodeksu karnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 19 ustawy lustracyjnej, w zakresie nieuregulowanym jej przepisami, do postępowania lustracyjnego stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego. Sama konstrukcja postępowania lustracyjnego zbliżona jest do postępowania karnego, bowiem podstawą jego wszczęcia są określone zdarzenia – złożenie oświadczenia lustracyjnego lub popełnienie czynu zabronionego i oba kończą się wydaniem orzeczeń zawierających określone w ustawie sankcje.

W postępowaniu karnym zgodnie z regułą ustanowioną w art. 4 § 1 k.k., oskarżonego nie mogą dotknąć mniej korzystne dla niego regulacje wprowadzone po dacie popełnienia przestępstwa, a zatem, zdaniem Sądu Apelacyjnego, nic nie stoi na przeszkodzie, aby tę regułę zastosować odpowiednio do osoby lustrowanej, która wszak bardziej zasługuje na to dobrodziejstwo od sprawcy przestępstwa. W ustawie lustracyjnej brak jest jednak przepisów przejściowych regulujących kwestię zakresu stosowania określonych w jej art. 21a ust. 2 b zakazów w zależności od chwili złożenia oświadczenia lustracyjnego przez osobę do tego zobowiązaną.

Ustawa lustracyjna nie przewiduje także możliwości stosowania w postępowaniu prowadzonym na jej podstawie, ani wprost, ani w odpowiedni sposób przepisów Kodeksu karnego, w odróżnieniu od odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego, o czym stanowi wyraźnie art. 19, a także 21 tej ustawy. Wskazać należy, że zarówno przywołane w uzasadnieniu kasacji stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, jak i sądów powszechnych wyraża jednolity pogląd, że "ustawa lustracyjna" nie stanowi "innej ustawy" w rozumieniu przepisu art. 116 k.k. Nie widząc konieczności ponownego cytowania tych orzeczeń, Sąd Najwyższy jedynie się do nich odwoła - wskazując nadto na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2015 r. wydany w sprawie sygn. akt V KK 413/14, który również reprezentuje tę utrwaloną linię orzecznictwa.

W judykacie tym stwierdzono wprost: "Do odpowiedzialności lustracyjnej nie stosuje się reguł odpowiedzialności karnej i w związku z tym nie ma zastosowania art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 116 k.k.".Reasumując należy stwierdzić, że wyrażony przez Sąd Apelacyjny pogląd prawny nie jest trafny, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego orzeczenia celem ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy Sąd Apelacyjny w (…) weźmie pod uwagę wskazane powyżej zapatrywania (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.), a także oceni ustalony przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny w świetle treści adekwatnych przepisów ustawy lustracyjnej z dnia 18 października 2006 r.Z tych też względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.