Supreme Court quashes criminal verdict due to lack of defense counsel during initial trial proceedings.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's criminal verdict and remanded the case for retrial. The defendant was tried without a defense attorney during the initial proceedings because the court failed to issue a formal ruling declaring the defense non-mandatory, merely issuing an administrative order. The court held that this procedural omission violated the statutory requirement for a judicial decision, creating an absolute ground for appeal that necessitated a complete retrial.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 79 § 4 k.p.k.; Art. 79 § 3 k.p.k.; Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.: The court must issue a formal ruling to declare defense non-mandatory; failure to do so and merely issuing an administrative order constitutes a violation of law requiring a retrial.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III KK 334/21 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 października 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)SSN Tomasz ArtymiukSSN Jarosław Matras (sprawozdawca)Protokolant Elżbieta Wawer w sprawie M. S.skazanego za czyn z art. 190 a §1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 13 października 2021 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść od wyroku Sądu Rejonowego w T.z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…) na podstawie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 3 i 4 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w T. i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi.
UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), Sąd Rejonowy w T. uznał M. S. za winnego popełnienia występku wyczerpującego dyspozycję art. 190a § 1 k.k. i za to na podstawie art. 190 a §1 k.k. w zw. z art. 37a k.k. w brzmieniu z przed nowelizacją ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych mmi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 568), art. 34 § 1a pkt 1 k.k. art. 35 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę roku i 2 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym.
Na podstawie art. 41a § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz kontaktowania się z pokrzywdzoną W. S. na okres 3 lat, a na podstawie 41a § 1 k.k. zakaz zbliżania się do pokrzywdzonej W. S. na odległość mniejszą niż 50 metrów .Powyższy wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 29 grudnia 2020 r. Kasację w tej sprawie złożył Prokurator Generalny zaskarżając powyższy wyrok w części dotyczącej orzeczenia o środku karnym, określonym w art. 41 a § 1 i 4 k.k., w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej, na korzyść oskarżonego M.
S.. Podnosząc zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2b k.k., polegającego na orzeczeniu wobec M. S. środka karnego w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 50 metrów, bez wskazania okresu obowiązywania tego zakazu, podczas gdy przepis art. 43 § 1 k.k. obliguje do jego orzeczenia na okres od roku do 15 lat, wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w T. do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Niezależnie od oczywistej zasadności podniesionego w kasacji zarzutu naruszenia przepisów prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2b k.k., koniecznym stało się uchylenie w całości wyroku Sądu Rejonowego w T. i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.
Takie rozstrzygnięcie – poza zakresem zaskarżenia kasacją – wynika ze stwierdzenia okoliczności wskazanej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 3 k.p.k. Bezsporne natomiast jest, że rację ma skarżący, iż przy rozpoznaniu tej sprawy doszło do rażącego uchybienia polegającego na orzeczeniu wobec M. S. środka karnego w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 50 metrów bez wskazania okresu obowiązywania tego zakazu, podczas gdy przepis art. 43 § 1 k.k. obliguje do jego orzeczenia na okres od roku do lat 15.
Gdyby nie stwierdzone uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. uchylenie zaskarżonego wyroku nastąpiłoby tylko w tym zakresie, jaki został wskazany w kasacji Prokuratora Generalnego. Przepis art. 536 k.p.k. obliguje wszakże Sąd Najwyższy do orzekania poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów kasacji w sytuacji zaistnienia jednego z wypadków określonych w art. 435, 439 i 455 k.p.k. Dokonując kontroli przez pryzmat uchybień wskazanych w treści art. 439 § 1 k.p.k., trzeba stwierdzić, że w niniejszym postępowaniu, na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, doszło do naruszenia przepisu art. 79 § 1 pkt 3 i 4 oraz § 3 k.p.k., a tym samym zaistniało uchybienie opisane w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. skutkujące uchyleniem wydanego w tej sprawie wyroku.
W toku postępowania przygotowawczego wobec uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności M. S. w chwili dokonywania zarzucanych mu czynów (postanowienie - k. 45 akt) zgodnie z postanowieniem prokuratora z dnia 2 lipca 2019 r. podejrzany został poddany badaniu przez biegłych lekarzy psychiatrów. W aktach sprawy znajduje się pismo datowane na dzień 17 czerwca 2019 r. (k. 68), z którego wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Sądu Rejonowego w T. na podstawie art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. wyznaczono dla podejrzanego M. S. obrońcę z urzędu w osobie adw.
B. O.. Z kolei w dniu 5 sierpnia 2019 r. wydana została opinia sądowo-psychiatryczna, z treści, której wynika, że M. S. miał w czasie dokonywania zarzucanych mu czynów zachowaną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu oraz pokierowania swoim postępowaniem. Biegli uznali także, że podejrzany może brać udział w toczącym się postępowaniu oraz prowadzić obronę w sposób samodzielny i rozsądny (k. 53-60). Kolejne pismo kierowane przez Sąd Rejonowy w T. do Prokuratury Rejonowej w T. (k.
69) a datowane na dzień 12 sierpnia 2019 r. informuje, że z uwagi na treść opinii psychiatrycznej zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Sądu Rejonowego w T. na podstawie art. 79 § 4 k.p.k. cofnięto wyznaczenie obrońcy podejrzanemu M S.. W toku czynności zmierzających do rozpoznania sprawy Sąd Najwyższy zwrócił się o nadesłanie odpisu ww. decyzji. (k. 12-16 akt SN). Z nadesłanej kopii dokumentu wynika, że zarządzeniem wydanym na podstawie art. 79 § 4 k.p.k. w sprawie M. S. (sygn. II Kp (…)) cofnięto wyznaczenie podejrzanemu obrońcy z urzędu ustanowionego zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2019 r. Po skierowaniu aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w T. (k.
74) na dwóch pierwszych terminach rozpraw prowadzono postępowanie dowodowe (13 listopada 2019 r k. 96; 6 grudnia 2019 r. k. 104) oskarżony występował bez pomocy obrońcy, a sąd nie wydał wówczas żadnego postanowienia na podstawie art. 79 § 4 k.p.k. Dopiero na kolejnych terminach oskarżony był już reprezentowany przez obrońcę z urzędu wyznaczonego na podstawie art. 78 § 1 k.p.k. przez Sąd Rejonowy w T. (postanowienie z dnia 17 grudnia 2019 r. – k. 112), przy czym rozprawy te prowadzono w dalszym ciągu.Przechodząc do analizy prawnej opisanej sytuacji procesowej, należało przypomnieć, że po dniu 30 czerwca 2015 r. zmieniono treść przepisu art. 79 § 4 k.p.k. i od tego 1 lipca 2015 r. to sąd, po dokonaniu oceny opinii biegłych lekarzy psychiatrów i uznaniu, iż jest ona uzasadniona, orzeka, że udział obrońcy oskarżonego nie jest obowiązkowy.
Dopiero po stwierdzeniu przez sąd, że udział nie jest obowiązkowy, prezes sądu albo sąd zwalnia obrońcę wyznaczonego z urzędu z jego obowiązków, chyba, że zachodzą inne okoliczności, by oskarżony miał obrońcę z urzędu. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że musi w tym zakresie zostać wydane postanowienie sądu ("sąd orzeka"), co jest zresztą oczywiste, skoro w przepisie tym położono nacisk na ocenę zasadności opinii biegłych (por. np. wyroki SN: z dnia 16 stycznia 2018 r., V KK 450/17, OSNKW 2018, z. 4, poz. 33; z dnia 5 grudnia 2018 r., V KK 506/17; z dnia 27 lutego 2020 r., III KK 643/19; z dnia 21 kwietnia 2021 r., III KK 114/21).
Tymczasem w tej sprawie wydano jedynie zarządzenie prezesa sądu, co nie spełnia wymogu z art. 79 § 4 k.p.k. (por. w tym zakresie wyrok SN z dnia 16 stycznia 2018 r., V KK 450/17). Zatem, stosownie do treści art. 79 § 3 k.p.k. oskarżony w toku rozprawy musiał mieć obrońcę, a jego brak na początkowym etapie rozpoznania sprawy przez sąd stanowił o zaistnieniu tzw. bezwzględnego powodu odwoławczego z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § § 3 k.p.k.Powyższe, jak wspomniano już na wstępie, skutkować musiało uchyleniem wyroku Sądu Rejonowego T. bez badania wpływu uchybienia na treść tego wyroku (art. 439 § 1 k.p.k. in principio).
Konsekwencją jest konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez ten sąd, przy czym w toku tego postępowania sąd – jeśli uznaje opinię psychiatryczną za uzasadnioną i nie budzącą wątpliwości, to winien wydać postanowienie o tym, że udział obrońcy z urzędu (ustanowionego w tej sprawie na etapie postępowania przygotowawczego) nie jest obligatoryjny; wówczas prezes sądu może wydać stosowane zarządzenie o zwolnieniu obrońcy z urzędu.