Supreme Court rejects legal question submission as it lacks serious doubt regarding the legal basis of liability.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court refused to accept the legal question submitted by the District Court regarding the liability of a third party under Article 531 § 2 of the Civil Code. The District Court admitted no serious doubts about whether such a party bears civil liability but only questioned whether the legal basis was tort or unjust enrichment. The Court ruled that since the lower court's reasoning supported both bases and the question did not affect the final judgment, it lacked the necessary causal link to the case's resolution.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 390 § 1 k.p.c.; Art. 531 § 2 k.c.: A legal question submitted under Art. 390 § 1 k.p.c. must be rejected if the lower court has no serious doubts about the outcome, as the question must have a causal link to the decision and the lower court must demonstrate the seriousness of its doubts.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 95/07
POSTANOWIENIE
Dnia 8 listopada 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Zbigniew Strus
SSN Hubert Wrzeszcz
Protokolant Bożena Kowalska
w sprawie z powództwa W. P. i Wi. P.
przeciwko B. P.
o zapłatę,
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 8 listopada 2007 r.,
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Sąd Okręgowy w Z.
postanowieniem z dnia 10 maja 2007 r.,
"Czy osoba trzecia w rozumieniu przepisu art. 531 § 2 k.c. ponosi
odpowiedzialność - jeżeli tak, to na jakiej podstawie prawnej - jeżeli
rozporządziła uzyskaną korzyścią na rzecz innej osoby, która działała
w dobrej wierze (tj. nie wiedziała o okolicznościach uzasadniających
uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną) lub rozporządzenie
było odpłatne?"
odmawia podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie
prawne powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Z. apelacji
pozwanego B. P. od wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia 23 stycznia 2007 r.,
zasądzającego od pozwanego na rzecz powodów Wi. P. i W. P. kwotę 14.202,61 zł
z ustawowymi odsetkami od dnia 29 czerwca 2006 r. oraz oddalającego powództwo
w pozostałej części.
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 21 stycznia 1998 r. Pierwszy Komercyjny
Bank S.A. Oddział w Z. zawarł z Wi. P. umowę kredytu na kwotę 200.000 zł. W
aneksie do tej umowy przewidziano, iż zabezpieczeniem stanie się weksel in
blanco wystawiony przez kredytobiorcę z awalem B. P. (małżonki Wi. P.) oraz W. P.
i jego małżonki Wi. P. Kredytobiorca nie spłacił kredytu. Natomiast Wi. i W. P.
zawarli z Bankiem ugodę, zobowiązując się spłacić (jako poręczyciele) kwotę
67.400 zł zgodnie z ustalonym harmonogramem. Sukcesywnie dokonywali spłat na
rzecz Banku i wytaczali zarazem powództwa przeciwko Wi. P. o zwrot spłaconych
kwot.
Na
podstawie
tytułu
uzyskanego
w
sprawie
[...]
podjęli
próbę
wyegzekwowania kwoty 15.500 zł. W wyniku postępowania egzekucyjnego
prowadzonego przez komornika powodowie otrzymali jedynie kwotę 1.297,39 zł.
Powodowie wystąpili następnie ze skargą pauliańską dotyczącą umów sprzedaży
ruchomości zawartych przez Wi. i B. P. z ich synem B. P. Wyrokiem z dnia 6 lipca
2005 r., Sąd Apelacyjny zmienił częściowo wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 31
grudnia 2004 r., uznając za bezskuteczne wobec powodów - w zakresie kwoty
22.837,10 zł obejmującej także kwotę 15.500 zł - wspomniane umowy sprzedaży
ruchomości. Jednakże pozwany B. P. zbył rzeczone ruchomości odbiorcom
detalicznym. W
konsekwencji prowadzone przeciwko niemu postępowanie
egzekucyjne zostało umorzone. Powodowie w związku z tym wystąpili dnia 5
października 2006 r. z pozwem przeciwko B. P. m.in. o zasądzenie kwoty 15.500 zł
wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu pozwu wskazali, iż pozwany,
dokonując sprzedaży ruchomości stanowiących przedmiot czynności uznanych
za bezskuteczne w stosunku do powodów, na rzecz odbiorców detalicznych,
uzyskał korzyść majątkową bez jakiejkolwiek podstawy prawnej.
Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 stycznia 2007 r. podkreślił,
że podstawą roszczenia jest art. 415 k.c., bowiem w sytuacji, gdy pozwany zbywał
leki będące przedmiotem czynności prawnych, dokonanych z rodzicami i objętych
powództwem pauliańskim, wiedząc o toczącym się przeciwko niemu procesie,
powinien
odpowiadać
z
tytułu
czynu
niedozwolonego
w
związku
z uniemożliwieniem powodom prowadzenia skutecznej egzekucji. Sąd Rejonowy
wskazał ponadto, z powołaniem na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego
2004 r., V CK 272/03, iż drugą podstawą roszczenia, której przesłanki również
zostały spełnione, jest bezpodstawne wzbogacenie.
Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Okręgowy powziął wątpliwość wyrażoną
w zagadnieniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.
W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w doktrynie reprezentowane są dwa
stanowiska w kwestii podstawy prawnej analizowanego roszczenia: czyn
niedozwolony i bezpodstawne wzbogacenie. Sąd Okręgowy w Z. opowiedział się za
podstawą deliktową odpowiedzialności, wskazując, że przeciwko zastosowaniu
przepisów
o
bezpodstawnym
wzbogaceniu
przemawia
przede
wszystkim
okoliczność, iż nie można przyjąć wzbogacenia osoby trzeciej względem
wierzyciela, ponieważ brak jest tożsamości podmiotów i bezpośredniego transferu
korzyści z majątku wierzyciela do majątku osoby trzeciej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jest utrwalone stanowisko, zgodnie
z którym zagadnienie prawne, przedstawiane Sądowi Najwyższemu na podstawie
art. 390 k.p.c., musi mieć związek z rozstrzygnięciem przez sąd drugiej instancji
rozpoznawanej sprawy, a nie służyć jedynie celom teoretycznym. W postanowieniu
z dnia 13 maja 1999 r., III CZP 8/99, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że można odmówić
podjęcia uchwały w sprawie przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.c.,
jeżeli nie zachodzi potrzeba wyjaśnienia wątpliwości. Musi być to przy tym
wątpliwość „poważna”, a na sądzie drugiej instancji spoczywa obowiązek
szczegółowego uzasadnienia, na czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa
je za poważne, oraz wykazania, że stwierdzone przezeń poważne wątpliwości
prawne
pozostają
w
związku
przyczynowym
z
rozstrzygnięciem
sprawy
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2005 r., III CZP 102/05;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06).
Z uzasadnienia postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego wynika,
że Sąd Okręgowy w Z. nie ma jakichkolwiek wątpliwości, czy osoba trzecia w
rozumieniu art. 531 § 2 k.c., która odpłatnie rozporządziła korzyścią na rzecz innej
osoby, powinna ponosić odpowiedzialność cywilną. Sąd Okręgowy ma jedynie
wątpliwość, jaka powinna być podstawa prawna takiej odpowiedzialności: przepisy
o odpowiedzialności deliktowej czy też o bezpodstawnym wzbogaceniu. Podkreślić
należy, iż Sąd Rejonowy ustalił w wyroku z dnia 23 stycznia 2007 r. zasadność
roszczenia w takiej samej wysokości zarówno w wypadku przyjęcia jako podstawy
prawnej przepisów o odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.), jak i przepisów
o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). Sąd Okręgowy wyraźnie
aprobuje uzasadnienie Sądu Rejonowego w zakresie deliktowej podstawy
roszczenia, wskazując zarazem, że zastosowanie przepisów o odpowiedzialności
z tytułu czynu niedozwolonego wyprzedza odpowiedzialność z bezpodstawnego
wzbogacenia. Należy w tej sytuacji przyjąć, że nie ma związku przyczynowego
pomiędzy podjęciem uchwały przez Sąd Najwyższy przesądzającej podstawę
prawną
odpowiedzialności
a
rozstrzygnięciem
Sądu
Okręgowego.
Przede
wszystkim jednak Sąd Okręgowy w treści postanowienia zależności tej nie wykazał,
do czego był zobligowany. Należy ponadto przyjąć, że Sąd Okręgowy
w przedstawionym zagadnieniu prawnym zmierzał do ustalenia, czy w rozważanym
zakresie roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ma jedynie charakter
subsydiarny wobec deliktu. O ile takie pytanie byłoby zasadne w wypadku
roszczenia windykacyjnego lub regulacji szczególnych, o tyle w wypadku roszczeń
odszkodowawczych,
wobec
jednoznacznego
brzmienia
art.
k.c.,
ujęcie zagadnienia prawnego jest niezrozumiałe i przesądza o odmowie podjęcia
uchwały
przez
Sąd
Najwyższy,
wobec
braku
wymaganej
przesłanki
„poważnych wątpliwości”.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia.